ەۋروپا ەلدەرى قىتايعا بەت بۇرا باستادى

كەزدەسۋ بارىسىندا شي جينپيڭ قازىرگى تۇراقسىز جانە حاوستىق حالىقارالىق جاعدايدا قىتاي مەن ۇلى بريتانيا ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرى جانە جەتەكشى الەمدىك ەكونوميكالار رەتىندە جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ، سونداي-اق ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ جانە ەكى ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ءۇشىن ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

- قىتاي قالاي دامىپ، كۇشەيسە دە، ول ەشقاشان باسقا ەلدەرگە قاۋىپ توندىرمەيدى، - دەدى قىتاي كوشباسشىسى.

شي جينپيڭ ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، قارجى جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە، سونداي- اق جاساندى ينتەللەكت، جاڭا ەنەرگيا كوزدەرى جانە باسقا دا سالالاردا بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە شاقىردى، بۇل ورتاق دامۋ مەن وركەندەۋگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

- ءبىز بريتاندىق تاراپ قىتايلىق كاسىپورىندار ءۇشىن ءادىل بيزنەس ورتاسىن قامتاماسىز ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز، - دەپ اتاپ ءوتتى شي جينپيڭ.

قىتاي ءتوراعاسى ۇلى بريتانيا ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلەرىن، پارلامەنتاريلەردى جانە ايماقتىق قوعامدىق توپتاردىڭ وكىلدەرىن ەلدى جان-جاقتى، وبەكتيۆتى جانە ءدال ءتۇسىنۋ ءۇشىن قىتايعا جيىرەك كەلۋگە شاقىردى.

ول قىتايدىڭ بريتان ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزاسىز رەجيمدى ءبىرجاقتى ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن بەلسەندى تۇردە قاراستىرىپ جاتقانىن مالىمدەدى.

ۇلى بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى ءوز كەزەگىندە ءتوراعا شي جينپيڭگە  كورول چارلزدىڭ سالەمىن جەتكىزىپ، سەگىز جىل ىشىندە قىتايعا ساپار شەككەن العاشقى ۇلى بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى بولعانىنا قۋانىشتى ەكەنىن ءبىلدىردى.

كير ستارمەر بۇل ساپار اياسىندا قىتايعا شامامەن 60 جوعارى لاۋازىمدى بريتاندىق بيزنەس جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرىنەن تۇراتىن دەلەگاتسيا كەلگەنىن، بۇل ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭدىگىن جانە ۇلى بريتانيانىڭ قىتايمەن بايلانىستى تەرەڭدەتۋگە جانە كەڭەيتۋگە دەگەن مىندەتتەمەسىن كورسەتەتىنىن ايتتى.

ۇلى بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى ماڭىزدى الەمدىك ەكونوميكالار جانە ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرى رەتىندە ۇلى بريتانيا مەن قىتاي ءۇشىن، اسىرەسە قازىرگى تۇراقسىز حالىقارالىق جاعدايدا، ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن ۇزاق مەرزىمدى جانە تۇراقتى جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قۇرۋ وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

بۇل ۋاعدالاستىق ەكەۋىنە دە ولجا. ويتكەنى بەيجىڭ - الەمنىڭ ەكىنشى ءىرى ەكونوميكاسى، لوندون تورتكۇل دۇنيەنىڭ ەڭ ءىرى قارجى ورتالىعى. ەندى بۇدان بىلاي قوس ەل اراسىنداعى تۋريستىك بايلانىسپەن قاتار، كاسىپكەرلىك ىنتىماقتاستىق تا نىعايادى. سونداي-اق شىعىستاعى كورشىمىز شوتلاند ۆيسكيىنە سالىنعان سالىقتى 10 نان بەس پايىزعا دەيىن ازايتۋعا ۋادە ەتتى. ەسەسىنە بريتانيالىق «استرا- سەنەكا» كومپانياسى قىتايدىڭ فارماتسيەۆتيكا سالاسىنا 15 ميلليارد دوللار قارجى قۇيادى. بۇل كورولدىك ءۇشىن بەيجىڭنىڭ عىلىمي الەۋەتىنە قول جەتكىزۋگە جول اشادى.

 ايتا كەتەيىك، ەكى ەل اراسى سەگىز جىل بۇرىن تىڭشىلىققا قاتىستى داۋ-دامايدان كەيىن سۋىپ كەتكەن ەدى. كير ستارمەر - سودان بەرى قىتايعا ات باسىن بۇرعان العاشقى بريتان ۇكىمەت باسشىسى.

كير ستارمەر، ۇلى بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى:

 - ءبىز ءبىر-بىرىمىزبەن نەعۇرلىم كوپ ارالاسساق، ءجيى كەزدەسسەك - قىسقاسى، بايلانىس نەعۇرلىم كوپ بولسا، سوعۇرلىم ءوزارا سەنىم مەن قۇرمەت قالىپتاسادى. ال بۇل ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ نەگىزگى ىرگەتاسى بولادى. ءبىز ونسىز دا سەگىز جىل ۋاقىتتى بوسقا جوعالتتىق.

قىتاي ءتوراعاسى شي جينپيڭ كير ستارمەرمەن باسقوسۋدان كەيىن الەمدەگى گەوساياسي احۋالعا قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، حالىقارالىق قۇقىققا ءبارى باعىنۋعا ءتيىس. سول كەزدە عانا ونىڭ ناتيجەسىن كورۋگە بولادى. ال مۇنىڭ ساقتالۋىن ءىرى دەرجاۆالار قاداعالاۋى كەرەك. «ايتپەسە الەمدى تەك كۇش قانا بيلەيدى»، - دەپ مالىمدەدى.

 ءسويتىپ كانادا پرەمەر-ءمينيسترى مارك كارنيدىڭ ءىزىن الا ۇلى بريتانيا قىتايمەن قارىم-قاتىناسىن نىعايتا ءتۇستى. الايدا بۇل ا ق ش پرەزيدەنتى ترامپقا جاقپاي قالدى. اق ءۇي باسشىسى ءوزىنىڭ نەگىزگى وداقتاسى - لوندونعا وكپەلەپ، ەسكى ادەتى بويىنشا باج سالىعىن كوتەرۋى مۇمكىن. «سوندىقتان كير ستارمەر قىتايعا ساپارى بارىسىندا تارازىنىڭ باسىن مەيلىنشە تەڭ ۇستاۋعا تىرىسىپ باقتى»، - دەيدى ساراپشىلار.

 براۋن، لوندونداعى كينگس كوللەدجىنىڭ قىتايدى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى:

- ەۋروپا ەلدەرى قازىر گەوساياسي تىعىرىققا تىرەلدى. ا ق ش- تى سەنىمدى وداقتاس دەپ ايتۋ قيىن. اق ۇيدە قابىلدانىپ جاتقان تۇسىنىكسىز شەشىمدەر پرەزيدەنت ترامپتىڭ ىقپالىن تومەندەتىپ، ەۋروپا ەلدەرىنىڭ قىتايعا بەت بۇرا باستاعانىن كورسەتىپ وتىر.

 24.kz