التىنعا تەڭ ماتەريال بار: ياساۋي كەسەنەسىندەگى قابىرحانا بولمەسى ەسىگىنىڭ قۇپياسى اشىلدى
استانا. KAZINFORM - قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندەگى قابىرحانا بولمەسىنىڭ ەسىگى الماتىداعى «قىرىم ارالى» عىلىمي رەستاۆراتسيالىق زەرتحاناسىنىڭ كومەگىمەن قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى.
600 جىلدان استام تاريحى بار كەسەنە ەسىگى قازاندىقتىڭ باس زالى مەن قوجا احمەت ياساۋيدىڭ بەيىتىن ءبولىپ تۇرعان، ەرەكشە مانگە يە، اسەم بەزەندىرىلگەن.
- ەسىككە بۇرىن-سوڭدى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن. قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى بارىسىندا انىقتالعانداي، جارىقتار مەن دەفورماتسيا سالدارىنان اعاشتار ىدىراي باستاعان.
سونىمەن قاتار، ەسىك بەتى ابدەن لاستانعان، كىر، ماي، جەلىممەن جابىلعان. ءبىر كەزدەرى ادامدار ونى جاقسىراق ەتىپ كورسەتۋ ءۇشىن ءارتۇرلى ماتەريالداردى پايدالعانعانى ءمالىم بولدى.
قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى دالالىق زەرتتەۋلەر، ەسەپتەۋ جۇيەلەرىن قولدانۋ، رەنتگەن ساۋلەلەرى، زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر، ءتۇرلى مامانداردى تارتۋ ارقىلى نەيتروندىق توموگرافيا سياقتى كوپتەگەن سالالاردى قامتىدى، - دەپ ءتۇسىندىردى ازىرەت-سۇلتان ۇلتتىق تاريحي- مادەني مۋزەي قورىعى «ياساۋي تانۋ» عىلىمي ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى ءاليا بىلدەبەكوۆا.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، ەسىكتەگى ويىقتارعا ءارتۇرلى ماتەريالداردان جاسالعان (سۇيەك، قالايى، اعاشتىڭ بىرنەشە ءتۇرى) ەلەمەنتتەر ورناتىلعان.
- ءبىر قىزىعى، اعاشتىڭ افريكا مەن قيىر شىعىستا كەزدەسەتىن تۇرلەرى بار. دەگەنمەن، ەسىكتىڭ نەگىزگى قاڭقاسى جاڭعاق اعاشىنان جاسالعان. ءتىپتى التىنعا تەڭەستىرىلەتىن ماتەريالداردان جاسالعان كىرىستىرۋلەر دە بار. ويۋدىڭ ءوزى وتە كۇردەلى جانە كوپ دەڭگەيلى بولىپ كەلگەن.
ەسىكتىڭ ءبىرتەگىس بولۋى ءۇشىن كۇرىشتەن جاسالعان جەلىمدى پايدالانعان، - دەيدى مامان.
ال زەرتحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا، كونە جادىگەردىڭ اعاش قۇرىلىمىندا ساڭىلاۋلار پايدا بولىپ، تىرناق ىزدەرى مەن تەرميتتىڭ زاقىمدالۋى انىقتالعان. تاقتالاردى بىرىكتىرەتىن مەتالل تاقتالاردى زەرتتەۋ ءۇشىن عالىمدار الماتى ماڭىندا ورنالاسقان يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ قوندىرعىلارىن پايدالاندى. يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىندا جۇرگىزىلگەن رەنتگەندىك زەرتتەۋ ناتيجەسى ىشىندە كۇمىس پەن التىن ورنەكتەرمەن جاسالعان اراب جازۋلارى بار ەكەنىن كورسەتتى.
- قالپىنا كەلتىرۋ توبى ەسىكتى كەسەنەدەگى ورنىنا قايتارماي، مۇراجايعا بەرۋدى ۇسىندى. قازىرگى تاڭدا قابىرحانا بولمەسىنىڭ ەسىگى ازىرەت- سۇلتان ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي قورىعىنىڭ باس كەڭسەسىندەگى كونە جادىگەرلەر مۋزەيىنە قويىلدى. ەندى قۇندى جادىگەردەگى اراب جازۋلارىمەن ورنەكتەلىپ جازىلعان كونە مۇرانى زەرتتەۋ جۇمىسى ياساۋي تانۋ عىلىمي ورتالىعى عالىمدارىنىڭ نازارىندا بولادى، - دەدى ءاليا بىلدەبەكوۆا.
رەستاۆراتسيادان وتكەن ەسىكتى تۇركىستانعا اكەلىپ، «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنە قويدى. ال ونىڭ ورنىنا قابىرحاناعا ەسىكتىڭ كوشىرمەسى ورناتىلدى. ءتۇپنۇسقانىڭ ءوزى جاڭعاق اعاشىنان جاسالىپ، التىن، كۇمىس جانە ءپىل سۇيەكتەرىمەن زەرلەنگەن.
ەسىكتىڭ جيەگىن اينالا «پ» ءارپى ءتارىزدى ىستەلگەن قولادان جولاقتار بار. ولار التىننان جاسالعان مەدالوندارمەن جانە سۋلس ۇلگىسىندەگى كالليگرافيالىق جازۋلارمەن ورنەكتەلگەن.
راحيا جۇزبايەۆا، «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ كورمە ۇيىمداستىرۋشىسى:
- ەسىكتىڭ بەتىندەگى ويۋ-ورنەك ول قايتالانباس قولونەر تۋىندىسى ەكەندىگىن كورسەتەدى. وسىنداي شەبەر ورنەكپەن ويىلعان ەسىكتەر قازاقستان مەن ورتا ازيا جەرىندە كەمدە-كەم، كەزدەسپەيدى دەپ ايتساق تا بولادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ مۋزەيمىزدەگى ەڭ قۇندى ەكسپونات. بىزدە بۇنداي ەسىكتەردىڭ ەكەۋى ساقتالعان. ونىڭ ءبىرى - قازاندىق بولمەسىنىڭ ەسىگى، ۇلكەن قاقپاسى. ونى دا 2024 -جىلى زەرتحاناعا الىپ كەتتى. ول دا وسى جاقىن ارادا قايتىپ كەلۋ كەرەك. مۋزەي ەكسپوزيتسياسىن ەكىنشى ەسىكپەن تولىقتىرامىز دەپ كۇتىپ وتىرمىز.
