قازاقستاندىق جاستار نەگە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردى تاڭدايدى

استانا. KAZINFORM - يۋنەسكو دەرەگىنە سايكەس، قازاقستان شەتەلدە ءبىلىم الاتىن ستۋدەنتتەر سانى بويىنشا الەمدە توعىزىنشى ورىندا. جاستاردىڭ شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردى تاڭداۋىنا نە اسەر ەتەدى جانە وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى باسەكەدە باسىپ وزۋ ءۇشىن قانداي مۇمكىندىكتەر ۇسىنىپ وتىر؟ حالىقارالىق ستۋدەنتتەر كۇنىنە وراي اگەنتتىك ءتىلشىسى وسى ماسەلەلەردى سارالادى.

шетелден оқу студент ЖОО
Фото: Kazinform / ЖИ

91 مىڭنان استام قازاقستاندىق شەتەلدە وقىپ جاتىر

قازاقستاندىق تالاپكەرلەر رەسەي مەن قىتايدان بولەك، تۇركيا، ەۋروپا ەلدەرى، ا ق ش پەن ۇلى بريتانياعا دا بارادى. سوڭعى جىلدارى شىعىس جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا باعىتتارىنا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى.

ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ساراپشىسى ايگەرىم شەرىمنىڭ ايتۋىنشا، ۋنيۆەرسيتەت تاڭداۋدا ءبىلىم ساپاسىمەن قاتار، قاۋىپسىزدىك پەن قارجىلىق قولجەتىمدىلىك ماڭىزدى.

- وتكەن جىلعى مالىمەتتەرگە سايكەس، شەتەلدە ءبىلىم الىپ جاتقان جاستاردىڭ سانى بويىنشا قىتاي كوش باستاپ تۇر. ودان كەيىن ءۇندىستان مەن وزبەكستان بار. ال حالىق سانىنا شاققانداعى كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان الدىڭعى قاتاردا. گەوساياسي جاعدايعا قاراماستان، بۇل ەلدەر جاستارعا حالىقارالىق ءبىلىم مەن تاجىريبە الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ كەلەدى.

قازىر اتا-انالار بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەرەكشە ءمان بەرەدى. سوندىقتان شىعىس جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە سۇرانىس جوعارى. بۇل مەملەكەتتەردە گرانتتىق باعدارلامالار بار، تۇرۋ قۇنى سالىستىرمالى تۇردە قولجەتىمدى ءارى ستۋدەنتتەرگە قولايلى ورتا قالىپتاسقان، - دەدى ساراپشى.

قازاقستاندىقتاردىڭ شەتەلدە ءبىلىم الۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ستاتيستيكادان دا بايقالادى. قازىر شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە 91,2 مىڭ قازاقستاندىق ستۋدەنت وقيدى. ال يۋنەسكو- نىڭ Higher Education Global Trends Report 2026 ەسەبىنە سايكەس، 2023 - جىلى ورتالىق ازيا ستۋدەنتتەرىنىڭ 14,9 پايىزى شەتەلدە ءبىلىم العان، ياعني وڭىردەگى ءاربىر جەتىنشى ستۋدەنت شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتى تاڭداعان.

ەسەپ اۆتورلارى بۇل سۇرانىستى حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالاتىن ديپلوم، مانساپتىق ءوسۋ جانە جوعارى تابىس مۇمكىندىكتەرىمەن بايلانىستىرادى. وعان قوسا وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى ورىنداردىڭ شەكتەۋلىلىگى مەن كەيبىر ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى كۇمان دە تالاپكەرلەردىڭ تاڭداۋىنا اسەر ەتەدى.

الايدا جوعارى بىلىمگە سۇرانىستىڭ ءوسۋى ونى قارجىلاندىرۋمەن قاتار ءجۇرىپ وتقان جوق. سوڭعى ون جىلدا ورتالىق ازيادا باكالاۆريات ستۋدەنتتەرىنىڭ سانى 63 پايىزعا ارتقانىمەن، ءوڭىر ەلدەرى جوعارى بىلىمگە جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ورتا ەسەپپەن 0,44 پايىزىن عانا جۇمسايدى. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ كىرىسىنىڭ ەداۋىر بولىگى ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ اقىسىنان قالىپتاسادى.

ا ق ش- تان تۇركياعا دەيىن: وقۋدىڭ قۇنى قانشا؟

ق ر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2024- 2025 - جىلدارى «بولاشاق» باعدارلاماسى مەن عىلىمي تاعىلىمدامالار اياسىندا شەتەلگە 2,3 مىڭ ادام جىبەرىلگەن. ستيپەندياتتاردىڭ 57,3 پايىزى ا ق ش- تى، 29 پايىزى ۇلى بريتانيانى تاڭداعان. گەرمانيادا 4,6, اۋستراليادا 1,9, كانادادا 1 پايىزى ءبىلىم الىپ ءجۇر.

ال جەكە قاراجات ەسەبىنەن وقيتىندار ءۇشىن شىعىن كولەمى تاڭدالعان ەل مەن ۋنيۆەرسيتەتكە تىكەلەي بايلانىستى. ماسەلەن، 2026 - جىلى ا ق ش- تاعى Ivy League ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە، سونداي-اق Stanford پەن MIT سەكىلدى جەتەكشى جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىندا ءبىر جىلدىق وقۋ مەن تۇرۋ قۇنى ورتا ەسەپپەن 85- 92 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. بۇعان مەديسينالىق ساقتاندىرۋعا 2- 3,5 مىڭ، وقۋ ماتەريالدارىنا 1- 1,5 مىڭ دوللار جانە ماۋسىمعا قاراي 1 مىڭ دوللاردان باستالاتىن اۋە بيلەتىنىڭ قۇنى قوسىلادى.

قىتاي مەن تۇركياداعى ءبىلىم الۋ شىعىنى سالىستىرمالى تۇردە تومەن. قىتاي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقۋ اقىسى جىلىنا 3- 7 مىڭ دوللار بولسا، تۇركيانىڭ مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا 1- 5 مىڭ دوللار ارالىعىندا. ەكى ەلدە دە وقۋ مەن تۇرۋدى قوسا ەسەپتەگەندەگى جىلدىق شىعىن شامامەن 10- 12 مىڭ دوللاردى قۇرايدى.

الايدا بۇل سومالار قازاقستان ازاماتتارىنىڭ شەتەلدە ءبىلىم الۋعا جۇمسايتىن جالپى قاراجاتىن كورسەتپەيدى. مينيسترلىك جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن وقيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ شىعىندارى بويىنشا ەسەپ جۇرگىزبەيدى.

جاستار سىرتتا قالۋعا نەگە قۇمار؟

شەتەلدە ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى ارتقانىمەن، تۇلەكتەردىڭ ءبارى بىردەي ەلگە ورالمايتىنى تاعى بار. استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى، الەۋمەتتانۋشى ايدار حاميتتىڭ پىكىرىنشە، بۇل - جاھاندانۋ، ەڭبەك نارىعىنداعى باسەكەلەستىك جانە جاستاردىڭ ومىرلىك پرينتسيپتەرىنىڭ وزگەرۋىمەن بايلانىستى قۇبىلىس.

- قازىرگى جاستار ءبىلىمدى تەك ديپلوم الۋ قۇرالى ەمەس، الەۋمەتتىك جانە كاسىبي مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتەتىن قۇبىلىس رەتىندە قابىلدايدى. الەۋمەت تانۋشى پەر بۋردەنىڭ تۇجىرىمداماسىنا سۇيەنسەك، ولار ءبىلىم ارقىلى مادەني، الەۋمەتتىك كاپيتالىن ارتتىرۋعا ۇمتىلادى، - دەدى ساراپشى.

دەگەنمەن شەتەلدە ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى بارلىعىنا بىردەي قولجەتىمدى ەمەس. وعان وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايى، تىلدىك دايىندىق پەن قاجەتتى اقپاراتقا قول جەتكىزۋ دەڭگەيى اسەر ەتەدى.

ال شەتەلدە وقۋىن اياقتاعان جاستاردىڭ ەلگە ورالماۋى جەكە مۇددەمەن بايلانىستى.

- جاستاردىڭ شەتەلدە قالۋىنا كاسىبي ءوسۋ مۇمكىندىگى، جوعارى ءارى تۇراقتى تابىس، ەڭبەكتىڭ ءادىل باعالانۋى، عىلىمي ينفراقۇرىلىم مەن مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىم ىقپال ەتەدى. ولار ءۇشىن جالاقىدان بولەك، جۇمىسقا قابىلداۋدىڭ اشىقتىعى، مانساپتىق ءوسۋدىڭ ادىلدىگى، باسپاناعا قولجەتىمدىلىك ماڭىزدى.

شەتەلدە بىرنەشە جىل تۇرعان ادام سول ەلدە كاسىبي جانە الەۋمەتتىك بايلانىس ورناتىپ، جۇمىس تاۋىپ، وتباسىن قۇرۋى مۇمكىن. ۋاقىت وتە كەلە ول قايتا ەلگە ورالۋدى تاۋەكەل رەتىندە قابىلدايدى، - دەدى ايدار حاميت.

دارىندى جاستاردى ەلگە قالاي قايتارۋعا بولادى؟

مەملەكەت ءۇشىن باستى مىندەت - شەتەلدە ءبىلىم الاتىن جاستاردىڭ سانىن ازايتۋ ەمەس، ولاردىڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن ەلدىڭ دامۋىنا پايدالانۋ. جاۋاپتى ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە، سوڭعى بەس جىلدا « بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا ەكى مىڭنان استام تۇلەك وقۋىن اياقتاعان. ولاردىڭ 1,7 مىڭنان استامى ەلگە ورالىپ، مونيتورينگتە تۇرعان تۇلەكتەردىڭ 98,2 پايىزى جۇمىسقا ورنالاسقان.

تۇلەكتەردىڭ 44 پايىزى جەكە كومپانيالاردا، 30,9 پايىزى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە، 19 پايىزى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا ەڭبەك ەتەدى. ءبىر پايىزدان ازى ديپلوماتيالىق كورپۋسقا، ۇلتتىق كومپانيالار مەن حالىقارالىق ۇيىمدارعا ورنالاسقان.

سونىمەن قاتار قازاقستان حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ تاجىريبەسىن ەل ىشىندە دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتىر. قازىر ەلىمىزدە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ 30 فيليالى مەن قىتايدىڭ تەحنيكالىق ماماندار دايارلاۋعا ارنالعان ەكى «لۋ بان» شەبەرحاناسى جۇمىس ىستەيدى، ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ 80 پايىزى وڭىرلەر مەن تەحنيكالىق ماماندىقتارعا باعىتتالعان.

بۇدان بولەك، جوعارى وقۋ ورىندارىندا سيفرلىق كامپۋستار اشۋ، شەتەلدىك پروفەسسورلاردى تارتۋ جانە عىلىمي- زەرتتەۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. باستامالار حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىمدى قازاقستاندا الۋعا جانە وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

جاستاردىڭ ەلدە ءبىلىم الىپ، كاسىبي الەۋەتىن جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ مۇمكىندىكتەرىمەن قاتار قۇقىقتىق كەپىلدىكتەر دە ماڭىزدى. فيلوسوفيا، ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ايگۇل ءسادۋاقاسوۆانىڭ ايتۋىنشا، جاڭا كونستيتۋتسيادا ءبىلىم الۋ، عىلىمي جانە شىعارماشىلىق قىزمەت ەركىندىگىنە قاتىستى نورمالار بەكىتىلگەن.

- 33-باپ ازاماتتاردىڭ ورتا جانە جوعارى ءبىلىم الۋ قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. ال 23-باپتىڭ 1 جانە 3-تارماقتارىندا عىلىمي، تەحنيكالىق، شىعارماشىلىق جانە كوركەمدىك قىزمەت ەركىندىگىنە كەپىلدىكتەر قاراستىرىلعان، - دەدى ول.

ساراپشى مۇنداي قۇقىقتىق نورمالار جاستاردىڭ ەلگە ورالىپ، الەۋەتىن جۇزەگە اسىرۋىنا قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇعان قوسا ەلىمىز حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندەگى ورنىن نىعايتۋعا ۇمتىلىپ وتىر.

- عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان «Study in Kazakhstan» جوباسى ەلىمىزگە 40 مىڭعا جۋىق شەتەلدىك ستۋدەنت تارتتى. بۇگىندە باستى ماسەلە اكادەميالىق ۇتقىرلىقتىڭ وزىندە ەمەس، جاستاردىڭ ەلگە ورالىپ، الەۋەتىن وتاندىق ورتادا تولىق جۇزەگە اسىرۋىنا ينستيتۋتسيونالدىق جاعداي جاساۋ. وسى تۇرعىدان العاندا، شىعارماشىلىق ەركىندىككە، زياتكەرلىك ەڭبەكتى قورعاۋعا جانە عىلىمي اۆتونومياعا قاتىستى كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەردىڭ ماڭىزى زور، - دەدى ايگۇل ءسادۋاقاسوۆا.

ال الەۋمەتتانۋشى ايدار حاميت شەتەلدە جۇرگەن قازاقستاندىقتاردى ەلگە ورالماعانى ءۇشىن عانا جوعالعان كادر دەپ باعالاۋعا بولمايتىنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، ولار عىلىمي جوبا، ينۆەستيتسيا، بىرلەسكەن باستامالار ارقىلى دا قازاقستاننىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسا الادى.

دەمەك، ماسەلە جاستاردىڭ شەتەلگە ءبىلىم ىزدەپ كەتۋىندە ەمەس، العان ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن قاي ەلدە جۇزەگە اسىرۋدى تاڭدايتىنىندا. ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدىسى - جاستاردىڭ كاسىبي الەۋەتىن وسىندا ىسكە اسىرۋعا ىنتالاندىراتىن جاعداي جاساۋدى جالعاستىرۋ.

ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن جوو تۇلەكتەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسۋدىڭ جاڭا جولى اشىلعانى جايلى جازعان ەدىك.

اۆتورلار

ءمولدىر سنادين