قازاقستانداعى ەڭ ءدامدى كارتوپ قايدا وسەدى؟

الايدا بيىل اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى ەگىنگە ايتارلىقتاي زيان كەلتىرگەن. شارۋاشىلىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگى مەن كارتوپ وسىرۋدەگى قيىندىقتار تۋرالى «24KZ» ارناسىنداعى باعدارلامادا ايتىلدى.

 كوكسۋ اۋىلىنداعى شارۋاشىلىقتىڭ تاريحى وتكەن عاسىردان باستالادى. مۇندا سۋارمالى ەگىنشىلىك دامىپ، كارتوپ ءوسىرۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. قازىر كاسىپورىن ءونىم وندىرۋمەن قاتار، تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا دا باسىمدىق بەرىپ وتىر. شارۋاشىلىق باسشىسى امانگەلدى مۇقاشيەۆتىڭ ايتۋىنشا، ءوندىرىستى وركەندەتۋ ءۇشىن شەتەلدىك تاجىريبەنى زەرتتەپ، ونى جەرگىلىكتى جاعدايعا بەيىمدەۋ ماڭىزدى. باسىندا شارۋاشىلىققا گەرمانيادان اگرونومدار شاقىرىپ، ەكى-ءۇش جىل بىرگە جۇمىس ىستەدىك. ولاردىڭ تەحنولوگيالارىن مۇمكىندىگىنشە قولداندىق. كەيىن تۇرىك ماماندارىنىڭ تاجىريبەسىنە نازار اۋداردىق. قازىر كارتوپ ءوسىرۋ ءىسىن وسى باعىتتا جەتىلدىرىپ كەلەمىز. قازاقستاندا ساپالى تۇقىم ءوسىرىپ، ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن تەحنولوگيانى دۇرىس قولدانۋ قاجەت، — دەيدى امانگەلدى مۇقاشيەۆ.

 شارۋاشىلىق 2015 -جىلى عىلىمي زەرتحانا اشىپ، تۇقىم ءوندىرۋ باعىتىندا جۇمىسىن جولعا قويعان. مۇندا كارتوپتىڭ باستاپقى تۇقىمدىق ماتەريالى ءوسىرىلىپ، كەيىنگى كەزەڭدەردە تاۋارلىق ءونىم الۋعا پايدالانىلادى. ال جينالعان كارتوپ ارنايى قويمالاردا ساقتالادى. كاسىپورىننىڭ مالىمەتىنشە، قويمالاردا ءبىر مەزگىلدە 8-10 مىڭ تونناعا دەيىن ءونىم ورنالاستىرۋعا بولادى. شارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ نەگىزگى ساتىپ الۋشىسى — وزبەكستان. سونىمەن قاتار تۇرىكمەنستان مەن تاجىكستان تاراپىنان دا سۇرانىس بولعان. بۇل قازاقستاندىق كارتوپتىڭ سىرتقى نارىققا شىعۋىنا مۇمكىندىك بار ەكەنىن كورسەتەدى. دەگەنمەن ءونىمنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ساپانى تۇراقتى ساقتاۋ، ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە ءوندىرىستىڭ ۇزدىكسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بيىل شارۋالار ءۇشىن ەڭ ۇلكەن سىناقتىڭ ءبىرى - اپتاپ ىستىق بولدى.

امانگەلدى مۇقاشيەۆتىڭ ايتۋىنشا، جاز بويى قالىپتاسقان جوعارى تەمپەراتۋرا ەگىس القاپتارىنا كەرى اسەر ەتىپ، ءونىمنىڭ ءبىر بولىگىنەن ايىرىلۋعا سەبەپ بولعان. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن ۇلكەن سىناق بولدى دەپ ويلايمىن. مامىر ايىنان تامىزدىڭ سوڭىنا دەيىن تۇنگى تەمپەراتۋرا دا جوعارى بولدى، ال كۇندىز 40 گرادۋستان اسىپ كەتتى. سونىڭ سالدارىنان ەگىستىكتىڭ ءبىراز بولىگى كۇيىپ كەتتى. مىڭداعان گەكتار جەرگە تۇقىم سەۋىپ، مول ءونىم الامىز دەپ ۇمىتتەنەسىڭ. ءبىراق تابيعاتتىڭ قولايسىزدىعى ەڭبەگىڭە اسەر ەتەدى. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعىندا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ماڭىزى زور. مۇنداي قيىندىقتاردى شارۋانىڭ جالعىز ءوزى ەڭسەرۋى وڭاي ەمەس، — دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى.

ونىڭ سوزىنشە، وندىرىستەگى تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە — جۇمىسشى تاپشىلىعى. ەگىن جيناۋ كەزىندە ەڭبەك كۇشى ەرەكشە قاجەت بولعاندىقتان، شارۋاشىلىق شەتەلدەن جۇمىسشىلار تارتۋعا ءماجبۇر. كاسىپورىن قىزمەتكەرلەردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋگە دە تىرىسادى. ال شارۋاشىلىقتاعى تۇرىك اگرونومى ومەر ەلەفتوستىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاندا كارتوپ ءوندىرىسىن دامىتۋعا مۇمكىندىك مول. ول ءۇشىن ساپالى تۇقىم، دۇرىس سۋارۋ جانە وسىمدىكتى قورعاۋ تەحنولوگيالارىن ساقتاۋ ماڭىزدى. قازاقستاندا كارتوپ ءوسىرۋدىڭ الەۋەتى وتە جوعارى. مۇندا جەر رەسۋرستارى مول، تابيعي جاعدايى قولايلى. الايدا ساپالى تۇقىم تاڭداپ، وتىرعىزۋ، سۋارۋ جانە وسىمدىكتى قورعاۋ تەحنولوگيالارىن دۇرىس ساقتاۋ وتە ماڭىزدى. قازاقستان ىشكى نارىقتى كارتوپپەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي، ونىڭ ەكسپورتىن دا دامىتۋعا مۇمكىندىگى بار. ول ءۇشىن زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن قاتار، فەرمەرلەردىڭ تاجىريبەسى مەن ءبىلىمى دە قاجەت، — دەيدى اگرونوم.

 كوكسۋ اۋىلىنداعى شارۋاشىلىقتىڭ تاجىريبەسى كارتوپ وندىرىسىندە مول ءونىم الۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز ەكەنىن كورسەتەدى. تابيعي تاۋەكەلدەردى ازايتۋ، تۇقىم ساپاسىن جاقسارتۋ، جۇمىسشى تاپشىلىعىن شەشۋ جانە ءونىمدى ءتيىمدى ساقتاۋ — سالانىڭ تۇراقتى دامۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن فاكتورلار. ال قازاقستاندىق كارتوپتىڭ سىرتقى نارىقتاعى ورنىن نىعايتۋ ءۇشىن ءوندىرىستىڭ بارلىق كەزەڭىندە ساپاعا باسىمدىق بەرۋ قاجەت.