قازاقستان اۋماعىندا 190 قار بارىسى بار
استانا. قازاقپارات - قار بارىسى تەڭىز دەڭگەيىنەن 2000-6000 مەتر بيىكتە، قۇز جارتاسى تاۋلاردى مەكەندەيدى. بىزدەگى كوپ جۇرەتىن ايماقتار - ىلە الاتاۋى مەن جوڭعار الاتاۋى. بۇل جاقتاعى جىرتقىشتاردىڭ دا 17-سىنە سپۋتنيكتىك قارعىباۋ تاعىلعان، دەپ حابارلايدى 24KZ.
قار بارىسىن تاۋدا كوزگە تۇسپەي، تاس اراسىندا بايقاتپاي جۇرەتىن ەرەكشە قاسيەتىنە بايلانىستى «تاۋ ەلەسى» دەپ تە اتايدى. ءىلبىس تاۋ ەكوجۇيەسىندەگى تابيعي تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. حالىقارالىق تابيعاتتى قورعاۋ وداعىنىڭ مالىمەتىنشە، الەمدە 3 مىڭنان استام قار بارىسى بار. قازاقستاندا بۇل سيرەك جىرتقىش قىزىل كىتاپقا ەنگەن. زوولوگيا ينستيتۋتىنىڭ دەرەگىنە سايكەس ەلىمىزدەگى قار بارىستارىنىڭ جالپى سانى شامامەن 190 باس. ءىلبىستىڭ نەگىزگى مەكەندەيتىن اۋماقتارى - تيان-شان، جوڭعار الاتاۋى، تارباعاتاي جانە التاي تاۋلارى. الماتى ماڭايىندا دا بار.
ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي قورىق وسى جەردەن باستالادى. قار بارىسى تەڭىز دەڭگەيىنەن 3 مىڭ مەتر بيىكتىكتە تاۋدىڭ قارلى شىڭدارىن مەكەندەيدى. ىلە-الاتاۋى اۋماعىندا 40-قا جۋىق قار بارىسى تىركەلگەن. ولاردىڭ 25- ءى تۇراقتى تۇردە فوتوتۇزاقتاردان كورىنىپ تۇرادى. ىلە-الاتاۋى ۇلتتىق پاركىندە قار بارىسىنىڭ پوپۋلياتسياسى جىل بويى تۇراقتى باقىلاۋدا. جانۋارلاردى تىركەپ، ولاردىڭ قوزعالىسى مەن كوبەيۋىن قاداعالاۋ ءۇشىن 50-دەن استام فوتوتۇزاق ورناتىلعان. تابيعاتتى قورعاۋ شارالارىن كۇشەيتۋ - جىرتقىشتىڭ مەكەن ەتۋ ورتاسىن ساقتاۋعا جانە قورەك بولاتىن جانۋارلار سانىن قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەردى.
حاميت احمەتوۆ، ىلە-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
- ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق بولعاندىقتان، سونىمەن قاتار قاسكويلىككە قارسى كۇرەس دۇرىس جولعا قويىلعاندىقتان، وسى پاركتە مارال، ەلىك جانە تاعى باسقا جابايى جانۋارلار قار بارىسىنىڭ قورەگى بولىپ ەسەپتەلەدى. ولاردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى سوڭعى كەزدە قار بارىسى دا ىلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركىندە ءوزىنىڭ وسكەن دەڭگەيىن كورسەتىپ وتىر.
2021 -جىلدان بەرى عالىمدار قار بارىسىنىڭ سانىن باقىلاۋ ءۇشىن سپۋتنيكتىك تەلەمەتريا ءادىسىن قولدانىپ كەلەدى. بۇگىنگە دەيىن 17 ءتۇز تاعىسىنا GPS- قارعىباۋى تاعىلعان.
الەكسەي گراچيەۆ، زوولوگيا ينستيتۋتى تەريولوگيا زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
- بۇل زەرتتەۋ قار بارىسىنىڭ مەكەن ەتۋىنە ەڭ قولايلى اۋماقتاردى انىقتاپ، ولاردى قورعاۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ۇلتتىق پاركتەر مەن قورىقتاردىڭ اۋماعىن كەڭەيتۋگە، سونداي-اق ەكولوگيالىق دالىزدەر قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
عالىمداردى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى - سولتۇستىك تيان-شانداعى تۋريزمنىڭ دامۋى. سوڭعى ۋاقىتتا قار بارىستارى تۋريستەر جۇرەتىن تاۋلى سوقپاقتاردا ءجيى كەزدەسە باستاعان. سپۋتنيكتىك تەلەمەتريا دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، ەركەك قار بارىستارىنىڭ ءبىرى ايۋساي شاتقالىن مەكەندەيدى. ول ۆيزيت- ورتالىقتان نەبارى ەكى شاقىرىم جەردە ءجۇر. جىل باسىندا ءدال وسى ماڭدا جەمتىگىن بىرنەشە كۇن ازىق قىلعان جىرتقىشتى قالا تۇرعىندارى بايقاپ، سۋرەتكە تۇسىرگەن بولاتىن. ءبىر اي بۇرىن سول قار بارىسى ما، الدە باسقاسى ما تاعى دا الماتىلىقتاردىڭ كوزىنە تۇسكەن ەدى. «بۇل جاعداي تۋريزمدى دامىتۋ كەزىندە تابيعي تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزىن كورسەتەدى»، - دەيدى ماماندار.
ە 24.kz
