قازاق ەسكى ءبيىنىڭ ەڭ سوڭعى مۇراگەرى - ۋاقيت قالەل ۇلى

ءتايجى - موڭعولدىڭ tayiji اتاعىنان شىققان تاريحي شەن. ءمانچيڭ داۋىرىندە بۇل اتاۋ شينجياڭ مەن التايداعى قازاقتىڭ بەدەلدى رۋ- تايپا باسشىلارىنا دا بەرىلىپ، ەل باسقارۋ، داۋ-شاردى رەتتەۋ جانە جوعارعى اكىمشىلىك پەن حالىق اراسىنداعى دانەكەرلىك مىندەت اتقارعان تۇلعالاردىڭ مارتەبەسىن ءبىلدىردى. XIX عاسىردىڭ سوڭى مەن XX عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا التاي قازاقتارى اراسىندا تايجىلىك كوبىنە اۋلەتتىك جولمەن جالعاسقان ءداستۇرلى باسقارۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ساقتالدى. ءمانچيڭ بيلىگى بەرگەن شەندىك بەلگىلەردىڭ ءبىرى حالىق اراسىندا «كوك تاس» اتالعان. ۋاقيت قالەل ۇلى دا سونداي ەل اعالارىنىڭ ءبىرى بولدى.

ونىڭ قاشاندا ايتار ناسيحاتى - بەرەكەلى بولۋ، ءبىر-بىرلەرىنە قامقور بولىپ، جوقتى بىرلەسكەندە عانا جەڭۋگە بولاتىنىن ءوز ۇرپاعىنا عانا ەمەس، تۇتاس حالىققا ايتۋدان ەرىنبەي عۇمىر كەشكەن ادام. ۋاقيت تايجىگە بايلىقتان گورى بەرەكە ءبىرىنشى ورىندا تۇردى. قىلاياعى اياعىنداعى ەتىگىن، ۇستىندەگى شاپانىن بىرەۋ سۇراسا، جوق-جىتىك كەزىكسە، بەرىپ، ءوزى ەسكى كيىممەن كەتۋگە بەيىل ەدى. سوندىقتان جۇرت ونى بارىنشا قادىرلەپ كەلدى.

ءبىر وتباسىنىڭ باقىتى انامەن بايلانىسىپ جاتا ما، قالاي ءوزى؟.. بۇل كۇندە قاريامىزدىڭ بەلى بۇگىلىپ، ءبىتىمى وزگەرىپ... ءيا، ءيا، ۇل دا، قىز دا بار-اۋ، ءيا، بار، باعادى دا، قاعادى دا. دەسە دە، ومىرلىك وتاسقان قوساقتىڭ ورنى بولەك ەكەنى وتىرىك پە؟..

ءيا، ول زامان مەنىڭ دە ەسىمدە. ۇرىمجىگە كەلە قالسام، اتامىز بەن اپامىزعا ءبىر سوقپاي كەتپەۋشى ەدىم. راس، سول كەزدەردە كەزىگە قالعان ادامداردان اتامىز جايىندا ىلعي ماقتاۋلار ەستيتىن ەدىم.

- اڭعارلى جان عوي. مۇنداي قاريالارىمىزدىڭ قاتارى ازايىپ بارادى!

- ءۇرىمجى سياقتى قالادا وتىرعاندا، كەلگەن-كەتكەن ادامعا ەسىگى ۇنەمى ايقارا اشىق ەدى. قانداي اقەدىل، اشىق-جارقىن جان ەدى دەسەڭىزشى!

- وتباسىلارىنا ءار كۇنى جوق دەگەندە ەكى قوناق تۇنەپ كەتپەسە، ىشكەن استارى كەڭىردەگىنەن وتپەيدى ەكەن.

- تىرلىگىنە جاقسىلىق پەن دانالىقتى جۇقتىرعان مۇنداي پەندەگە ءتاڭىردىڭ دە بەرەر سىيى مول بولاتىن كورىنەدى عوي. ايتەۋىر، ولاردىڭ «جوق» دەيتىن كۇنى بولمايتىن، قاشان كورسەڭ، جەتىپ-ارتىلىپ جاتاتىن.

- اپامىز ەكەۋىنىڭ كوڭىلدەرى كول، قۇشاقتارى كەڭ اسپانداي، تانىسىن-تانىماسىن جاتىرقاپ جاتپايدى. جىلاپ كەلگەننىڭ جان قالتاسىنا سالىپ، اداسىپ كەلگەنگە اقىلىن ايتىپ وتىراتىن دانالىعىن ايتساڭشى.

- ءوزىنىڭ قوعامعا سىڭىرگەن ەڭبەگى دە زور ەكەن عوي. ەلدى بەرەكەگە شاقىرىپ، ادامدار اراسىنا دوستىق عۇمىردى دارىپتەپ، تىنىشتىقتىڭ قاسيەتىن حالىققا تۇسىندىرۋدەن جالىقپايتىن، ازات ومىرگە كوڭىلى ىنتىق، نيەتى پاك جان ەكەن، - دەگەن قاريامىز تۋرالى تەك جىلى لەبىزدەردى تالاي جەردەن، تالاي جىلداردان بەرى ەل اۋزىنان ەستىپ كەلەمىن.

سوندىقتان وسى ءبىر سارعايىپ جاتقان تاريحتىڭ سىرىن ءبىلۋ ءۇشىن سالاۋاتتى قارتقا كەلىپ-كەتىپ ءجۇردىم. ومىرگە ويلى، داۋىرگە زەردەلى قارايتىن قارتتىڭ تۋراشىل مىنەزى ءتىپتى مەنى وزىنە تىم جاقىنداتىپ جىبەردى. اسىرەسە، قايراتى مىعىم قاريانىڭ وجەت كوڭىلى مەن ءور مىنەزى، اقىل-ەسىنىڭ مىقتىلىعى، ەل اراسىندا يناباتتىلىعىمەن تانىلعاندىعى، دەنىنىڭ ساۋلىعى، ءدىلىنىڭ تازالىعى تاڭداندىردى. مۇنداي ادامدى كورگەن ماعان جەتپىس جاس دەگەنىڭ ەردىڭ قامال جاسىنداي سياقتاندى.

سول ءبىر كەربەز شاقتىڭ سارقىنى بويىندا ءالى بار وعان مىناۋ توبەسىن كورسەتىپ كەلە جاتقان سەكسەنىڭدى دە «ءپىشتۋ» دەمەسى اپ-ايقىن. قايتا باداناداي بولىپ جاتقان سوقپاق ىزدەرىندە قالعان ەل تاريحىنىڭ كۋاگەرى رەتىندە ماقتانا كەڭەس قوزعاپ، سۇڭعىلالىعىن اڭعارتادى.

قاي داۋىردە عۇمىر كەشكەن ۇرپاق بولسىن، ونىڭ الدىنا قويعان مۇراتى مەن نيەتى بولاتىندىعى بەلگىلى. اسىرەسە، سول ءبىر قىم-قۋىت تىرلىكتى بوكتەرگە، اسۋى مەن ارناسى دا بۇلدىر بولعان كەشەگى زاماندا وزىنە ءتان زەيىنى مەن زەردەسى قالىپتاسپاعان جانعا بولاشاق باعىتى مەن باعدارىن تاڭداۋ قيىن ەدى. نەگە دەسەڭىز، ونىڭ تۋىپ- وسكەن زامانى الماعايىپ، الاساپىران ءداۋىر ەدى عوي. جەتى اتاسىنان بيلىك قۇرعان قارا كوكتىڭ تۇقىمى زامانى قاسقىر دا، تۇلكى دە بولىپ كەلگەن كەزدىڭ وزىندە تەك قانا ءوز جۇرەگىندەگى پاكتىك، تۋا ءبىتتى قانىنا سىڭگەن جاقسى قاسيەتى ارقاسىندا ارناسىن دۇرىس جولعا تۇزەپ، سول ورتانىڭ بارىنە جاعىمدى جان بولعانىنا مىناۋ ءتامام ەل كۋا.

ءمانچيڭ ۇكىمەتىنىڭ بيلىگى السىرەپ، التاي وڭىرىندە الاساپىران باستالىپ، ۇلىقتار ءوزارا مۇيىزدەسىپ جاتقان 1922 -جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا كوكتوعايدىڭ ۇرىقتى سايىنىڭ بوتەكباي باستاۋىنىڭ باسىندا، سول كەزدە ەل بيلىگىن جۇرگىزگەن قالەل ءتايجىنىڭ وتباسىندا قانيپانىڭ التىنشى قۇرساعىنان دۇنيەگە كەلگەن. ۋاقيت ەلدىڭ قامى، جەردىڭ داۋى، ءسوزدىڭ ءمانىن شەشىپ-كەسىپ وتىرعان شاراپاتتى وردادا ەرجەتىپ، توعىز جاسىندا ءنابي، ءسالي، اۋساعي سياقتى مولدالاردان ساۋاتىن اشىپ قانا قويماي، قۇراندىق ماعلۇمات نارىمەن سۋسىندايدى.

ال 1937 -جىلى اكەسى قالەل اشقان «تاۋ قارابۇلعىنداعى» مەكتەبىندە مۇقاي، قابىشتاي مۇعالىمدەردەن ءپاني بىلىمدەر الىپ، ءوزىنىڭ زەرەكتىگىمەن ەرەكشە كوزگە تۇسەدى. ءبىراق ول ون ءۇش جاسقا كەلگەندە-اق ەل ىرگەسى بۇلىنە باستاعان ەدى. شىڭ شىساي زوبالاڭى سالدارىنان ۋاقيت تا ەل ازاماتتارى قاتارىندا اتقا قونىپ، ەلدى جاۋدان قورعاۋ ماقساتىندا بال-بۇل جانعان بالالىعىن، تەبىندەگەن ازاماتتىعىن سول جولعا ارنايدى.

ءسويتىپ، ول ءور التايداعى «مالشىلار كوتەرىلىسى»، «ءشاننىڭ (اۋدان اكىمىنىڭ) باسىن الۋ»، «شپيون سارنوعايدى جاھاننامعا جىبەرۋ»، «بايتىك»، «قاپتىق»، «قۋ ءۇي» سوعىستارى دەيسىز بە، ەل جادىنداعى ءىرى-ءىرى وقيعالاردىڭ ءبارىن باستان وتكىزدى. اياۋلى اكەسى قالەلدىڭ، اعاسى راقاتتىڭ گومينداڭ ۇكىمەتىنىڭ قولىندا بايلانىپ-ماتالىپ كەتكەنىن، اعاسى سايىپتىڭ قان مايداندا جاۋ وعىنان جازىم بولعانىن، اتاسى اقتەكەنىڭ شىڭ شىساي ۇكىمەتىنىڭ ايروپلان وعىنان قازا بولعانىن، بۇدان تىس قانشاما «ەلىم» دەپ ەڭىرەگەن ەرلەردىڭ قىرشىن جاندارىن قيعانىن ءوز كوزىمەن كوردى.

اتتىڭ جالى، تۇيەنىڭ قومىندا تىرلىك وتكىزگەن، ىستىق پەن سۋىقتى، اشتىق پەن توقتىقتى باسىنان كەشىرگەن، دالالىقتاردىڭ زاڭ-زاكونىنا، تۇرمىسىنا ابدەن ءپىسىپ، شىڭدالىپ-سومدالعان جاس ۋاقيت ءوز ورتاسىندا جاستاي بولسا دا ەرەكشەلەنىپ، اسىرەسە ونىڭ سابىرلى دا پاراساتتى الىمدىلىعى ءوز توڭىرەگىن عانا ەمەس، سول كەزدە بيلىك جۇرگىزىپ وتىرعان ۇلىقتاردىڭ دا نازارىن اۋدارعاندىقتان، 1943 -جىلى تايجىلىك مانساپتى مىندەتتەيدى.

سودان باستاپ اۋىر مىندەتتى موينىنا ارقالاعان ول ەل ىشىندەگى ءتۇرلى داۋ-دامايلاردى شەشۋگە، موڭعوليا ۇكىمەتى مەن پارتيزاندار اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستى ورناتۋعا اتسالىسادى. سونىمەن قاتار «توقتام جازۋ»، «كەلىسسوزگە وتىرۋ»، «قامقاش جانە شويبولسىنمەن كەلىسىمگە كەلۋ»، «گومينداڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى نەشە رەتكى توقتام» جۇمىستارىنىڭ باسى-قاسىندا بولعان بىردەن-ءبىر كۋاگەر وسى ءتايجى اتامىز ەدى.

ۇرىمجىگە بارعان سايىن ءتايجى اتامىزدىڭ قاراپايىم وتباسىنا ۇنەمى سالەمدەسە كەتەتىندىكتەن، وتكەن-كەتكەننەن اڭگىمە ايتۋىن سۇراپ جۇرەتىنمىن. ءبىر جولى ءتايجى اتامىزعا:

- ءسىزدى ۇرپاق قۋعان بيلىك يەسى دەيدى، سوندا قانشا اتاڭىزدان بەرى بيلىك جالعاستى؟ - دەگەنمىن.

ەڭسەگەي بويلى، اققۇبا ءوڭدى، جىلى ءجۇزدى اتا جاۋىرىنىن كوتەرە وتىرىپ، جايدارى جۇزبەن:

- ارعى اكەمىز كەنە دەگەن ادامنان بيلىك جالعاسقان ەكەن. ودان تىلەۋدى دەگەن اتامىز بيلىكتى قولىنا الىپ، ول كىسى ءوزىنىڭ مىقتىلىعىمەن «بالەكەڭ» اتانىپتى. بالەكەڭنەن سوڭ تىرقاي دەگەن اتامىز ۇكىردايلىق مانساپتى يەلەنگەن، ودان بۇل بيلىك بىتىمشىگە وتكەن. بىتىمشىدەن سوڭ اكەم قالەل 1909 -جىلى 13 جاسىنان باستاپ تايجىلىك كوك تاسپەن بيلىك جۇرگىزسە، 1943 -جىلى تايجىلىك مانساپتى مەنىڭ اتقارعان جايىم بار، - دەدى تابيعاتىنا ءتان بىتكەن شىنشىل مىنەزىمەن اعىنان اقتارىلا.

- ءتورت بي-تورە زامانىندا «ءار رۋدىڭ ءتۇتىن سانى مىڭنان اسسا، ءوز بيلىگىن وزدەرى جۇرگىزەدى» دەگەن زاڭ بەلگىلەنگەن ەكەن. وسىعان قاراعاندا، مەنىڭ باسقارعان كولەمىم مىڭ تۇتىننەن كەم ەمەس بولۋى مۇمكىن. ال بيلىكتىڭ اۋقىمىن ايتار بولساق، ول كەزدە دە بۇگىنگىدەي قالىڭ ەل ءومىر ءسۇرىپ وتىرعاندىقتان، تەك ەلدى ىنتىماققا شاقىرۋ، جوعارى-تومەن اراسىنداعى دانەكەرلىك مىندەت اتقارۋ، ءتۇرلى داۋ-دامايلارعا ارالاسىپ، ءبىرجاقتى ەتۋ سياقتى قات-قابات جۇمىستاردى تىندىرۋ.

1946 -جىلدىڭ قىس مەزگىلى بولاتىن. كەشىلباي دەگەننىڭ اعاش ءۇيى ورتەنىپ كەتىپ، بۇل ءورتتى ءبىزدىڭ ەلدىڭ ازاماتتارى «قاساقانا قويدى» دەگەن داۋ شىقتى. ءبىزدىڭ ازاماتتار مۇنى مويىنداماي، اقىرى ءوزىمنىڭ ارالاسۋىما تۋرا كەلدى. انىق-قانىعىن ايىرىپ، ءبىر توپ تەنتەككە تۇيە باستاعان توعىز كەسىپ، كەشىلبايدىڭ اعاش ءۇيىن قايتا سالدىرتىپ بەرگىزدىم. مىنە، وسى سياقتى سانداعان مال داۋى، جەر داۋى، جەسىر داۋى بولىپ جاتاتىن. وسىنىڭ بارلىعى جۇمىس قوي، - دەگەن اعىنان جارىلا.

- سىزدەر جاساعان ءومىردىڭ اعىنى قانداي قۇبىلمالى بولعانىن بىلەمىز. الايدا جاستىعىڭىز بەن ورتا جاستان كەيىنگى كەزىڭىز ەكى باسقا زاماننىڭ وزگەرىسىنە ۇشىرادى. وسىنداي قۇبىلمالى جاعدايعا تاپ بولعاندا بايقامپازدىعىڭىز بەن ادالدىعىڭىز ارقىلى ەلگە ەتەنە، قوعامعا ۇيلەسىمدى، زامانعا لايىق تىرلىك ەتۋىڭىزگە نە سەبەپشى بولدى؟

- مەن ادالدىق پەن ادىلدىكتى ءوز عۇمىرىما بويتۇمار ەتتىم. قايسى داۋىردە بولسىن، حالىق جاقتا تۇردىم. دۇرىسقا بەت بۇردىم. مەنىڭشە، بىرەۋگە ءوز ومىرىڭدە جاساپ وتىراتىن جاقسىلىقتىڭ ءسانى مەن جاراسىمدىلىقتىڭ ءمانى ءوشىپ كەتەدى-اۋ دەگەن ءدۇدامال ساۋالدا قالۋعا بولمايدى. جاقسىلىق تا، جاماندىق تا الدان شىعاتىنىن ءبىلۋ كەرەك. زامان وزعان سايىن ەجەلگى قاسيەت توزعاننىڭ ورنىنا جاڭعىرىپ، جاندانىپ، وزىڭە ساۋاپپەن كەزىگەدى دەپ بىلەمىن. سوندىقتان دا مەنىڭ الدىمنان ماڭگى باقىت، دۇرىستىق قانا كەزىگىپ وتىردى، - دەدى ءتايجى اتا ساۋالدارىما وراي.

ءتايجى اتا قاي قوعامدا بولسىن زامانىنا جات كەرەناۋلىق، تىنىشتىقتى تۇسىنبەي، جايلى ومىرگە سالقىندىق تۇسىرەتىن، جاراسىمدىلىقتان جاسقاناتىن اپەرباقاندار مەن ەل اراسىنا ىرىتكى سالاتىندارعا، جوق جەردەن جاۋ شاپتىرىپ جۇرەتىن داۋاسىز دەرتكە جيىركەنە قارايتىن اڭعارلىعىن بايقاتا، اشىنا ۇزاق سويلەدى. بۇل ونىڭ ىشكى دۇنيەسى ەدى.

وسى پىكىرىنىڭ كۋاسى بولار، ءتايجى اتامىز ەلىمىز ازاتتىققا قولى جەتكەن 1950 -جىلى ۇكىمەتتىڭ تاپسىرۋىمەن وسپان باتىرعا اقيقاتتى ايتىپ، جاڭا ۇكىمەتكە تىزە بۇگۋگە ۋاكىل بولىپ بارعاننان باستاپ، 1952 -جىلى «ارال ەلىن تىنىشتاندىرۋ»، «باندىلار توبىن دۇرىس جولعا ءتۇسىرىپ، اقيقاتقا قايتارۋعا» دەيىنگى بەيبىتشىلىك كەلىسىمدەردىڭ اراسىندا بەلسەندىلىكپەن زىر جۇگىرە ءجۇرىپ، جاڭادان قالىپتاسىپ جاتقان «كووپەراتيۆتەندىرۋ»، «سەرىكتەستىك قۇرۋ»، «كوممۋنيستەنۋ» جۇمىستارىنا دا بەلسەنە ارالاسىپ، حالىقتى سوڭىنان ەرتە ءبىلدى.

ومىرگە كەلگەن جاننىڭ عۇمىرلى تاعدىرى ءار نارسەدەن ارنا تاۋىپ، باعىت تۇزەيتىنى شىندىق. بۇعان ءتايجى اتامىزدىڭ وتكەن جولى ناقتى ايعاق.

1953 -جىلى كوكتوعاي اۋدانىنىڭ 3-رايون باستىعى، 1954 -جىلى ىلە قازاق وبلىسىنىڭ ۇكىمەت قۇرۋ دايىندىق كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، وسى جىلى وبلىستىق 1-قۇرىلتايدىڭ ۋاكىلى، 1956 -جىلى كوكتوعاي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى، 1961 -جىلى اۆتونوميالىق اۋداندىق مال شارۋاشىلىق كوميتەتىنە جونەلتىلىپ، ءۇرىمجى ءنانسان مال فەرماسىنىڭ جاۋاپتى مىندەتىن، 1985 -جىلى مال شارۋاشىلىق نازارياتىنىڭ زياندى جاندىكتەردى جويۋ باسقارماسىنىڭ اقىلشىسى، 1990 -جىلى اۆتونوميالىق اۋداننىڭ ساياسي كەڭەسىنىڭ 6- ءماجىلىسىنىڭ مۇشەسى، 1996 -جىلى 7- ءماجىلىستىڭ تۇراقتى جوراسى رەتىندە قاتىسۋى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى ىسپەتتەس. قادىرمەندى اتامىز 1998 -جىلى قاڭتاردا زەينەتكەرلىككە شىققان.

وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي، كەشەگى كەتەۋى كەتكەن داۋىردە دە، كەيىنگى جاڭا داۋىردە دە ءوز ادامي قالپىنان اۋىتقىماي، حالىقتىڭ ءىلتيپاتىنا بولەنۋدەن ارتىق قانداي باقىت، قانداي ابىروي كەرەك. ءداۋىر وزگەرسە دە، قاسيەت وزگەرمەيدى، ويتكەنى قاسيەتتىڭ قاينارى - مىنەزدە. مىنەز سەنىمگە بايلانىستى. ءتايجى اتامىزدىڭ ءتۋابىتتى كوپشىل، شىنشىل، ادالدىق پەن ادىلدىككە ءتان مىنەزى ونى بۇل ءداۋىردىڭ دە تورىنە جەتەكتەپ شىقتى.

قاريامىزدىڭ ءوزى تۋعان ەلىنە كەلگەنىندە حالقى ونىڭ قول-اياعىن جەرگە تيگىزبەي، الاقانىنا سالىپ جۇرگەنىن كورگەنمىن. وسى جولى جاقسىنى قادىرلەپ ۇيرەنگەن حالقىمىزدىڭ اڭقىلداق مىنەزىمەن بىرەۋى سىرماعىن، ەندى ءبىرى جانۋار تەرىسىن، ءبىرى شاپانىن سىيعا تارتىپ، ءۇيىپ-توگىپ تاستاعاندا قادىرلى اتامىز:

- بۇلارىڭ جارامايدى. وزىمدىكى وزىمە جەتەدى ەمەس پە، - دەپ كوبىن وزدەرىنە قايتارىپ، ءبىر بولىگىن جوق-جىتىك، مۇگەدەكتەرگە تاراتىپ بەرگەن ول كەڭپەيىلدىلىگىن، دۇنيەگە قىزىقپايتىنىن تاعى دالەلدەپ بەردى.

ونىڭ وسىدان-اق قىزعانىش، قىزىلكوزدىكتى جامباسىنا باسىپ، توڭىرەگىمەن شوقىساتىن تاۋىقباس تىرلىككە جيىركەنە قارايتىنىن بىردەن بايقاۋعا بولادى. مىنە، وسىنداي پاراساتتىلىق بۇگىنگىلەردىڭ ساناسىنا جۇقسا يگى ەدى- اۋ دەپ ويلاناسىڭ. ارداقتى اتامىز ءوزىنىڭ باسىپ وتكەن كەرۋەن جولدارىن تالاي مارتە ەسىنە الىپ، ەرلەنىپ تە، ەلجىرەپ تە العان بولار. ويتكەنى ونىڭ سول كەيىنگى ىزدەرىندە جالىنى مازداعان جاستىعى، ابىرويلى ەڭبەك جەمىستەرى جاتادى دەسەك، ەندى سول اتامىزدىڭ تىندىرىمدى جۇمىستارىنا ءبىر ءسات نازار سالىپ كورەيىكشى!

شىنىن ايتساق، كۇن وتكەن سايىن سەلەۋدەي سەلدىرەپ ازايىپ بارا جاتقان قاريالارىمىزدىڭ بىزگە، ياعني ۇرپاقتارىنا قالدىرعان اماناتى از با؟ ولاردىڭ ەلەۋلى ەڭبەگىن، الىمدى ويىن، ءار جۇرەكتىڭ سۇعىنا اينالعان ۇكىلى سوزدەرىن تىڭداماي، قادىرىنە جەتپەسەك، وندا كەيىنگى ۇرپاقتىڭ دا كوگەرىپ-كوكتەمەسى بەلگىلى. سوندىقتان بۇرىنعىنىڭ سوڭى بولعان اياۋلى اتامىزدىڭ عۇمىرداعى ەڭبەك جەمىسىن قىسقا دا بولسا بايانداۋدى مەنىڭ بورىشىم دەپ سانادىم.

مەن ءتايجى اتامەن بولعان تاعى ءبىر سۇحباتىمدا:

- سەكسەنگە كەلدىڭىز، كورگەن-بىلگەنىڭىز، ويعا تۇيگەنىڭىز كوپ. ەندەشە، كەيىنگى ۇرپاققا نە ايتار ەدىڭىز؟ - دەگەنمىن.

سوندا ول ويعا شوما وتىرىپ:

- زامان دامىپ، جاڭعىرىپ، جاندانىپ بارادى. جاستارىمىز ونەر-ءبىلىم ۇيرەنىپ، وزىق ەلدەرمەن، ۇلتتارمەن تەرەزەسىن تەڭ ۇستاۋعا تالپىنۋى ءتيىس قوي، - دەپ جاۋاپ قايتارعان.

اسقان دانالىق دەگەن وسى. ويتكەنى زامان العا زىمىراپ، وقۋ-اعارتۋ وزعان سايىن داۋىردەن قالماي العا جىلجۋ وتە-موتە قاجەت-اق.

مەن شەتەلدە ساپاردا جۇرگەنىمدە قادىرلى اتانىڭ قارالى قازاسىن ەستىدىم. ول 2015 -جىلدىڭ 19 -جەلتوقسانى ەدى. جاسىن ساناپ جىبەرىپ ەدىم، توقسانعا توقايلاسىپ قالعانىن ءبىلىپ، «قۇدايعا شۇكىر» دەدىم. سەبەبى قانشاما قيىن كۇندەردى ارتقا تاستاپ، حالقىنىڭ قادىرمەندى اقساقالىنا اينالدى. ال كەشەگى قاندى كويلەك اعايىندارى ەل ءۇشىن جيىرما-قىرىق جاس ارالىعىندا شەيىت بولىپ كەتتى ەمەس پە؟ بالكىم، جاراتقان يەم سول سەرىكتەرىنىڭ ەرەن ەرلىكتەرىن وسى زامانعا جەتكىزۋگە مارقۇمعا عۇمىر بەرگەن بولار دەپ ويلاندىم.

سودان سوڭ ارتىندا قالعان تۋىس پەن جۇراعاتتارىنا كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولداپ ۇلگەردىم دە، ارتىنشا ءمىناجات ەتىپ، بەتىمدى سيپادىم.

«ءومىر توزعانىمەن، ۇرپاق وزىپ كەلەدى. بۇگىنگى زاماننىڭ تالابىنان ەندىگى ۇرپاق شىعا السا، كەشە وتكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ اڭساپ كەتكەن ارمانىنىڭ ورىندالعانى عوي. باقىت دەگەن - سول. ال التىن كەۋدەڭىزگە توننا-توننا قازىنا ساقتاپ كەلىپ، بۇگىنگى ۇرپاققا قالدىرىپ وتىرعان ءسىز باقىتتىسىز»، - دەيمىن ءوز-وزىمە كۇبىرلەي سويلەپ.

ءبىر جولى تايجىگە: «جەتى اتاڭىزدان كوك تاس ۇستاپ، بيلىك قۇردىڭىزدار. ەندى مىنا زامان باسقا بولسا دا، سول اتا-بابا داڭقىن ەل اراسىندا ابىرويمەن جۇرگىزەتىن ۇرپاقتارىڭىزدان بىرەۋىن بەلگىلەپ كەتپەدىڭىز بە؟» - دەگەن ەدىم. مارقۇم كۇلە وتىرىپ: «ءوزىڭ ايتقانداي، زامان باسقا عوي. ال ەل اراسىنا ەڭبەگىمەن، اداميلىعىمەن بەدەلىن بيىكتەتىپ تانىلا الاتىن ۇرپاق جوق ەمەس، بار. ولار وزدەرىن ۋاقىت جەتكەندە ايگىلەي السا، حالىق «كەت ءارى» دەمەيدى عوي»، - دەگەنى ەسىمدە.

اۆتورى: باياحمەت جۇماباي ۇلى

ماقالا اۆتوردىڭ  FACEBOOK پاراقشاسىنان الىندى