ق ر پرەزيدەنتىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ فورۋمىندا سويلەگەن ءسوزى: تولىق ءماتىن

استانا. KAZINFORM - اقوردانىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ III فورۋمىندا سويلەگەن ءسوزىنىڭ تولىق ءماتىنىن جاريالادى.

Kassym-Jomart Tokayev describes agriculture as key strategic sector of Kazakhstan’s economy
Photo credit: Akorda

قۇرمەتتى جينالعان قاۋىم!

ەڭ الدىمەن، كاسىبي مەرەكە بارشاڭىزعا قۇتتى بولسىن دەگىم كەلەدى.

بۇل - ءمان-ماعىناسى ەرەكشە وقيعا. سەبەبى اۋىل شارۋاشىلىعى - ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى ايرىقشا سالا.

بۇگىن دە جىل سايىنعى داستۇرگە ساي مەملەكەتىمىزدىڭ اگرارلىق احۋالىن تالقىلاۋ ءۇشىن ارنايى جينالىپ وتىرمىز.

القالى جيىنعا ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنان كەلگەن بىلىكتى ماماندار، ديقاندار، شارۋالار، ءبىر سوزبەن، ەڭبەك ادامدارى قاتىسىپ وتىر.

سوندىقتان بۇل فورۋمدى جالپىۇلتتىق اۋقىمداعى ناعىز ەلدىك باسقوسۋ دەسەك تە قاتە بولماس.

ەڭ الدىمەن، قازىر ءسوز سويلەپ، ءوز كوزقاراسىمەن بولىسكەن ازاماتتارعا، ينۆەستورلارعا العىس بىلدىرەمىن.

سۋ رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋ، جايىلىمدىق جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ، اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى مازمۇندى پىكىرلەر، ۇتىمدى ۇسىنىستار ايتىلدى.

ۇكىمەت جانە قۇزىرلى مينيسترلىك وسى ماسەلەنىڭ ءبارىن مىندەتتى تۇردە نازارعا الۋى كەرەك.

بارشاڭىزعا ءمالىم، بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى اۋىل الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا، تۇتاس مەملەكەتىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە مول ۇلەس قوسۋدا. سىزدەر اتا كاسىپتى ابىرويمەن اتقارىپ، ۇلتىمىزدىڭ يگىلىگىن ەسەلەپ جۇرسىزدەر.

اۋا رايى قولايسىز بولعانىنا قاراماستان، بيىل دا ەل قامباسى استىققا تولدى. كۇزگى جيىن-تەرىندە ەلىمىز بويىنشا 24,5 ميلليون توننا داقىل جينالدى.

ەگىننىڭ بىتىك بولۋى - مولشىلىق پەن توقشىلىقتىڭ كەپىلى. بۇل - ەلىمىزدەگى ءار شاڭىراق ىرىسقا كەنەلىپ، داستارحانىمىز بەرەكەلى بولادى دەگەن ءسوز. مەن بۇگىن ديقاندار قاۋىمىنا جانە وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن بارشا ازاماتقا العىس ايتامىن.

قازاقتا «ەڭبەك تورگە وزدىرادى» دەگەن ءسوز بار. شىن مانىندە، ءوز ءىسىن ادال اتقارىپ، مىندەتىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ءوسۋ، ورلەۋ داۋىرىنە قادام باسىپ كەلەدى.

ءبىز جاسامپاز ءارى وزىق ويلى ۇلت بولىپ ءاردايىم الىسقا كوز تىگەمىز، ەل مۇددەسى ءۇشىن تەك قانا بيىك ماقساتتارعا ۇمتىلامىز. مەملەكەت باسشىسى رەتىندە وسى ماقساتقا ادال بولۋ - مەن ءۇشىن قاستەرلى پارىز. بيىلعى جولداۋىمدا كورىنىس تاپقان «حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسى سونىڭ ايقىن دالەلى ەكەنى ءسوزسىز. بۇل - قۇت قونعان قازاق دالاسى ەندى اۋقىمدى قۇرىلىس اۋماعىنا اينالادى دەگەن ءسوز.

الدىمىزدا تۇرعان قۇرىلىس جوسپارى - شىن مانىندە، ونىڭ اۋقىمى تۇرعىسىنان الىپ قاراساق، ايبىندى ءارى بىرەگەي. ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا ەمحانا، اۋرۋحانا، بالاباقشا، مەكتەپ، مادەنيەت جانە سپورت عيماراتتارى، ياعني، حالقىمىزدىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا ارنالعان اسا ماڭىزدى الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەرەدى. ساپالى جولدار توسەلەدى، اتوم، سۋ، ەلەكتر ستانتسيالارى، دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى سالىنادى. وسىلايشا، مەملەكەتىمىزدىڭ تۇرپاتى مەن كەلبەتى، ەكونوميكامىزدىڭ قۇرىلىمى ايتارلىقتاي وزگەرەتىنىنە كۇمان جوق.

ءبىر مەزەتتە بۇكىل سالانى جانە بارلىق ايماقتى قامتيتىن ءدال وسىنداي وتە اۋقىمدى قۇرىلىستىڭ ەل تاريحىندا بۇرىن- سوڭدى بولماعانىن سىزدەر جاقسى بىلەسىزدەر.

«حالىقتىق قۇرىلىس» حالقىمىزدىڭ قولداۋىنا يە بولاتىن، ۇلت دامۋىنا كەڭ جول اشاتىن جوبا بولماق. جالپىۇلتتىق جوباعا ءوندىرىس ورىندارى دا، وتاندىق كاسىپكەرلەر دە بەلسەنە اتسالىسادى. جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولادى، ازاماتتاردىڭ تابىسى ارتىپ، تۇرمىس ساپاسى جاقسارادى. تۇپتەپ كەلگەندە، «حالىقتىق قۇرىلىستىڭ» يگىلىگى مەن جاقسىلىعىن قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى، اسىرەسە، وسكەلەڭ ۇرپاق وكىلدەرى كورەدى. سوندىقتان ءبىز «قۇرىلىس جانە تاعى دا قۇرىلىس» ءسوزىن وتانشىلدىق ۇرانى ەتىپ، ءبىرتۇتاس قوعامىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ءار كىرپىشىن بىرگە قالايمىز. مەن بۇعان كامىل سەنەمىن.

«حالىقتىق قۇرىلىس» دەگەن اتاۋىندا تۇرعانداي، بۇل جوبا حالىقتىڭ يگىلىگىن كوزدەيدى، بارلىق ازاماتتى جاسامپاز ىسكە جۇدىرىقتاي جۇمىلدىرادى.

بۇل - شىن مانىندە كەلەشەك ۇرپاقتىڭ قامى ءۇشىن قولعا العان جالپىۇلتتىق مىندەت.

قۇبىلمالى ءارى تۇراقسىز الەمنىڭ كۇردەلى سىن-قاتەرلەرىنە ءبىزدىڭ لايىقتى جاۋابىمىز - «قۇرىلىس جانە تاعى دا قۇرىلىس!».

گەوساياسي جانە ەكونوميكالىق احۋال بۇلىڭعىر جاعدايدا مەملەكەتىمىزدىڭ، ەل ازاماتتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ اناعۇرلىم دۇرىس، قيسىندى جولى وسى ەكەنىنە سەنىمدىمىن.

وسى مازمۇنى تەرەڭ باعدارلاما اياسىندا اۋىل-ايماقتارعا، شارۋالار مەن اگروونەركاسىپ كەشەندەرىنە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم سالىنادى.

جالپى، سوڭعى جەتى جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جەمىستى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك. ازىق- تۇلىك ءوندىرىسى 28 پايىزعا ءوستى. جالپى قۇنى 2,7 تريلليون تەڭگە بولاتىن 1630 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. اگروونەركاسىپ ونىمدەرى ەكسپورتىنىڭ كولەمى ەكى ەسە ۇلعايىپ، 7 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى. سونىڭ ىشىندە وڭدەلگەن ءونىم ۇلەسى 52 پايىزعا جەتتى.

بىلتىر ەلىمىزدە سوڭعى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە العاش رەت اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ۇلتتىق ساناق جۇرگىزىلدى. ساناق كەزىندە سيفرلىق تەحنولوگيالار قولدانىلدى.

ناتيجەسىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاي- كۇيى تۋرالى جان- جاقتى ءارى ناقتى مالىمەت الىندى. وسى سالانىڭ شىنايى احۋالىن كورسەتەتىن تولىققاندى دەرەكتەر جينالدى.

جالپى، ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى الەۋەتى زور. باستى مىندەت - قولدا بار مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ، ۋاقىتتى سوزباي، بەلسەندى تۇردە جۇمىسقا كىرىسۋ كەرەك. وسى ورايدا، الدىمىزدا تۇرعان ناقتى ماقسات- مىندەتتەرگە توقتالىپ وتەيىن.

ءبىرىنشى ماسەلە. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ولارعا ءتيىستى جاعداي جاساۋ قاجەت. بۇل - دۇرىس. الايدا سوڭعى جىلدارى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى «اتتارى بولەك، ءبىراق زاتتارى بىردەي» باعدارلامالار تىم كوپ بولىپ كەتكەن سياقتى.

ماسەلەن، قازىردىڭ وزىندە «اۋىل اماناتى»، «اۋىل - ەل بەسىگى»، «كەڭ دالا»، «بەرەكە»، «جايلاۋ»، «يگىلىك»، «سىباعا» جانە تاعى باسقا باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

ارينە، ءار جوبا وسى سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جازىلادى. ءبىراق سول جۇمىستىڭ ءبارى قانشالىقتى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟ مەنىڭشە، بۇل - زاڭدى سۇراق.

بىزگە باعدارلامانىڭ سانى ەمەس، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ساپالى دامىعانى كەرەك. سوندىقتان ۇكىمەت اۋىل مەن اگرارلىق سەكتوردى قولداۋ ءۇشىن دايىندالعان وسىنداي قۇجاتتارعا جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزۋگە ءتيىس.

ءار باعدارلامانىڭ ءوز ماقساتى مەن مىندەتى بولۋى قاجەت. ەڭ باستىسى، بۇل جۇمىس شارۋالارعا تۇسىنىكتى بولىپ، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتۋى كەرەك. بۇل مەملەكەت قارجىسىن ۇنەمدەۋ قاجەتتىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى ماسەلە. جالپى، بۇل باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.

ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ مالىمەتى بويىنشا تەك بىلتىردىڭ وزىندە «اۋىل - ەل بەسىگى» باستاماسىمەن 500 گە جۋىق اۋىلدا 921 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ولاردىڭ جالپى قۇنى - 173 ميلليارد تەڭگە. بۇدان بولەك، 277 ەلدى مەكەندە سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسى جاڭعىرتىلدى.

ەندى وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىن تەكسەرۋ كەرەك سياقتى. نەگە مەن بۇل ماسەلەنى ارنايى قوزعاپ، قازبالاپ ايتىپ تۇرمىن؟ سەبەبى بۇرىن ءبارىمىز ادامداردى قۋانتاتىن «كەرەمەت، ءتىپتى ءمىنسىز» اقپاراتتى كوپ تىڭدادىق. سونىڭ بارىنە قۋاندىق. سوسىن دۇرىس ستاتيستيكالىق مالىمەت بەرىلمەدى دەپ سىلتاۋ تاۋىپ، ماسەلەنى «الىس سورەگە» ىسىرىپ قويا سالاتىن ەدىك. ءبىز مۇنداي جاعدايعا جول بەرمەۋىمىز كەرەك.

«حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسى اۋىل-ايماقتاردىڭ ودان ءارى دامۋىنا جاڭاشا سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. بۇل ورايدا اۋىلداردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوسىپ، تۇرعىنداردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان كاسىپورىندارعا ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەت. اسىرەسە، ءىرى شارۋا قوجالىقتارى ورنالاسقان اۋداندارداعى ينجەنەرلىك جەلىلەردى جەتىلدىرىپ، ولاردىڭ ساپالى جۇمىسىنا قاجەتتى كىرەبەرىس جولدار سالۋ كەرەك.

تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە - اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ.

ەلىمىزدە «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنا بۇگىنگە دەيىن 150 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىندى. سونىڭ ارقاسىندا اۋىلداردا 22 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى. ارينە، بۇل - جاقسى كورسەتكىش. ءبىراق باستى ماسەلە - سول 22 مىڭ جۇمىس ورنى قازىرگى تاڭدا ساقتالدى ما؟ قالاي دەسەك تە، وسى جوبانىڭ اياسىن ءالى دە كەڭەيتە ءتۇسۋ قاجەت.

مەن بۇعان دەيىن سيفرلىق ساۋدا الاڭدارىنىڭ جانە بانكتەر مەن لوگيستيكالىق كومپانيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرى اۋىل تۇرعىندارى مەن كاسىپكەرلەرى ءۇشىن قولجەتىمدى بولۋى كەرەك دەپ ناقتى ايتتىم. ەندى وسى جۇمىستى ءتيىمدى ۇيىمداستىرىپ، ونىمدەردى تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋ جولىن ايقىندايتىن ناقتى كەلىسىمشارتتار جاساۋ كەرەك. جالپى، شاعىن شارۋاشىلىقتارى بار اۋدانداردا ءونىمدى قابىلدايتىن جانە ساقتايتىن ورتالىقتار قۇرۋ قاجەت. مۇنداي ينفراقۇرىلىم بارلىق وندىرۋشىگە بىردەي قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس.

سونىمەن قاتار مەن جولداۋدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا سيفرلىق تەحنولوگيالاردى، سونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن ەنگىزۋ قاجەت ەكەنىن ايتتىم. بۇگىندە وزىق شەشىمدەردىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرعان شارۋا قوجالىقتارى از ەمەس.

مىسالى، سولتۇستىك قازاقستاندا وسىنداي كاسىپورىندار بار. اتاپ ايتقاندا، «اقسەلەۋ» شارۋاشىلىعى ءوندىرىستى سيفرلىق باسقارۋ جانە جەر سەرىگى ارقىلى باقىلاۋ جۇيەلەرىن ەنگىزدى. ەسەپكە الۋ جۇمىسى دا اۆتوماتتى تۇردە جۇمىس ىستەپ جاتىر. شارۋاشىلىق اۋىل-ايماقتىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. ماسەلەن، تۇرعىندار ورتالىقتان جىلىتۋ جۇيەسىمەن جانە تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. كاسىپورىن مەكتەپكە، سپورت كەشەنىنە جانە باسقا دا الەۋمەتتىك نىساندارعا تۇراقتى تۇردە قولداۋ كورسەتۋدە.

وسىلايشا، سيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا اۋىل شارۋاشىلىق ءوندىرىسىنىڭ تيىمدىلىگى، ونىڭ باسەكەگە قابىلەتى ارتىپ، جالپى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسى جاقسارۋدا. سوندىقتان باسقا دا شارۋا قوجالىقتارى وسى مۇمكىندىكتەردى ءوز ايماقتارىندا قولدانعانى ءجون دەپ سانايمىز.

ەكىنشى. اگروسەكتورعا قولجەتىمدى ءارى ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋ كوزى قاجەت. بۇل جونىندە بىرنەشە مارتە ايتتىق.

اگرارلىق كرەديتتىك كورپوراتسيا مەن «قازاگروقارجىنىڭ» قولدانىستاعى ينۆەستيتسيالىق قۇرالدارى وتىنىمدەردى ۇزاق قارايدى ءارى راسىمدەلۋ ءتارتىبى قيىن، سونداي-اق سيفرلاندىرۋ جاعى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ەمەس.

سوندىقتان ۇكىمەت «بايتەرەك» حولدينگىمەن جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋشى ورگانمەن بىرلەسىپ 2027 -جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ سوڭىنا دەيىن اگروسەكتورعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق قۇرالداردىڭ ءبىرىڭعاي تىزبەسىن ۇسىنعانى ءجون.

ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اۋىل شارۋاشىلىعىن كرەديتتەۋگە بەلسەندى اتسالىسۋى كەرەك. بۇل جونىندە دە ۇدايى ايتىپ ءجۇرمىز. البەتتە، وڭاي شارۋا ەمەس. ويتكەنى بانكتەر - جەكەمەنشىك.

وسى رەتتە كرەديتتى شارۋالارعا قولايلى شارتپەن ۇزاق مەرزىمگە بەرۋ قاجەت.

قارىزدى وتەۋ كەستەسىندە ناقتى ءوندىرىس تسيكلى ەسكەرىلۋگە ءتيىس جانە ينۆەستيتسيالىق كەزەڭدە نەگىزگى بەرەشەكتىڭ تولەمىن كەيىنگە شەگەرۋ مۇمكىندىگى بولعانى ءجون. ارينە، مۇنى تىلەك قانا ەمەس، تاپسىرما دەپ تۇسىنىڭىزدەر. ءبارىمىز ءبىر ەلدە تۇرامىز، ءبىر اۋامەن تىنىستايمىز، ءبىر جەردىڭ سۋىن ىشەمىز. سوندىقتان تابىستا اسا ۇلكەن الشاقتىق بولماۋى كەرەك. قارجى كوزدەرىنە قولجەتىمدىلىك تۋرالى تۇسىنىكتە دە ايىرماشىلىق بولماعانى ءجون.

فەرمەرلەر كرەديتتىڭ العاشقى تولەمىن جابۋ ءۇشىن ەگىنىن جيناپ بولا سالا، ءونىمىن ارزان باعاعا ساتىپ جىبەرۋگە ءماجبۇر. بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى. ۇكىمەت پەن مينيسترلىك وسى ماسەلەنى شەشۋگە كىرىسۋى كەرەك. شارۋالار دا مەملەكەتىمىز كوپتەگەن، سونىڭ ىشىندە كورشى ەلدەرمەن سالىستىرعاندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا وراسان زور قارجى قۇيىپ جاتقانىن تۇسىنۋگە ءتيىس. مۇندا ماسىلدىققا ورىن جوق. ياعني بولىنگەن قاراجات ماقساتقا ساي ءتيىمدى جۇمسالۋى كەرەك.

سايىپ كەلگەندە، اگرارلىق شارۋاشىلىقتىڭ تابىستى بولۋى - مەملەكەت پەن حالىقتىڭ مۇددەسىنە تولىق ساي كەلەدى. وسى تۇسىنىككە ارقا سۇيەيمىز.

سونىمەن قاتار قارجىلاندىرۋعا ءوتىنىم بەرۋدەن باستاپ ونى الۋعا دەيىنگى اۋرە-سارساڭدى ازايتىپ، راسىمدەردى بارىنشا وڭتايلاندىرۋ قاجەت. بۇل بۇرىننان كەلە جاتقان ماسەلە. پروبلەمانىڭ شەشىمى وڭاي كورىنگەنىمەن، قايتالاۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. باسقاشا ايتقاندا، شارۋالاردىڭ كرەديتتى وتەۋ قابىلەتىن باعالايتىن سيفرلىق مودەل ەنگىزۋ كەرەك.

ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ تۋرالى ءجيى ايتىپ ءجۇرمىز. جۋىردا جي سالاسىنداعى جاھاندىق جەتەكشى كومپانيالاردىڭ باسشىلارىن قابىلدادىم. ولار بىزگە اگروسەكتورعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ ماسەلەسىمەن اينالىسۋ جونىندە كەڭەس بەردى. ويتكەنى الەمدەگى ازىق- تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى بولجامدار، وكىنىشكە قاراي، ءماز ەمەس. قازىر ەل-نينو دەپ اتالاتىن تابيعي قۇبىلىستىڭ سالدارىنا كەشەندى تالداۋ جۇرگىزىلۋدە. جورامالدار كوڭىل كونشىتپەيدى. ءبىراق قازاقستان بۇل جاعدايدا ۇلكەن ارتىقشىلىققا يە. ياعني ورايلى ءساتتى پايدالانىپ، اتالعان سالاعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ ارقىلى العا وزۋعا جانە الەمدىك اۋقىمداعى ازىق-تۇلىك قورىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىگى بار. وسى ءىستى نەگە قولعا الماسقا؟ مەنىڭشە، بۇل مىندەتتى ءبىرىنشى كەزەكتە ۇكىمەتتەگى وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن بلوكقا جۇكتەۋ كەرەك.

مۇنداي قۇرال كرەديت بەرۋ تۋرالى شەشىمنىڭ وبەكتيۆتىلىگى مەن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ، وتىنىمدەردى قاراۋ مەرزىمىن جانە اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى قىسقارتادى.

جالپى، بىزگە جاساندى ينتەللەكت اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن ەسەلەۋگە قالاي كومەكتەسەتىنىن زەردەلەۋ كەرەك.

ارينە، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قارجى قۇرالدارىن بەلسەندى ءارى ءتيىمدى قولدانعان ءجون. ال سالانىڭ ونىمدىلىگى ويداعىداي ەمەس. ونى مويىنداعانىمىز دۇرىس.

ۇكىمەتكە حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن بىرگە ارنايى باعدارلاما ازىرلەۋ مىندەتى جۇكتەلدى. قۇجاتتا الەمدەگى وزىق تاجىريبە دە ەسكەرىلەدى.

باعدارلامادا ۇزاقمەرزىمدى شارتپەن قارجى تارتۋ، تەحنيكالىق جانە ساراپتامالىق قولداۋ كورسەتۋ، زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن وزىق عىلىمي ازىرلەمەلەردى قولدانىسقا ەنگىزۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلۋعا ءتيىس.

تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە - اگروساقتاندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ. قۋاڭشىلىق، ۇسىك جانە مال اۋرۋى جىلدار بويعى ماڭداي تەر، تابان اقىنى جەلگە ۇشىرۋى مۇمكىن.

جەرگىلىكتى كليمات جاعدايىنا سەنىپ، جايباراقات وتىرۋعا بولمايدى. بۇل اۋەل باستان ءتيىمسىز ستراتەگيا. شىعىندى ۇنەمى بيۋدجەتتەن وتەۋ دە پروبلەمانى شەشپەيدى.

سوندىقتان ۇكىمەت قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ اتالعان نارىقتى دامىتۋ جونىندە ناقتى ۇسىنىستار بەرۋى كەرەك.

سونىمەن قاتار شارۋالاردى تاۋەكەلدەردەن الدىن الا ەرىكتى تۇردە ساقتانۋعا ىنتالاندىراتىن شارالار قاراستىرۋ قاجەت.

ءۇشىنشى ماسەلە. الدىمىزدا تۇرعان تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت - مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ.

مەملەكەت بۇل سالاعا ناقتى قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتىر.

كەيىنگى جىلداردا اتا كاسىپپەن اينالىساتىن بيزنەس وكىلدەرىنە نەسيە بەرۋ كولەمى ۇلعايدى. اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الۋعا باسا نازار اۋدارىلاتىن بولدى. جاڭا فەرمالار مەن بورداقىلاۋ الاڭدارى سالىنىپ جاتىر. ماسەلەن، بىلتىردان بەرى 71 تاۋارلى ءسۇت فەرماسى ىسكە قوسىلدى، 33 بورداقىلاۋ الاڭى سالىندى. ەندى وسى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءتيىمدى ءارى تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاساۋ كەرەك.

شارۋاشىلىقتاردى ساپالى جەم- شوپپەن قامتاماسىز ەتكەن ءجون.

دايىن ءونىمدى وتكىزۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تابۋعا ءتيىس.

جايىلىمداردىڭ ونىمدىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە جانە ەگىستىك كولەمىن ۇلعايتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولگەن ابزال.

سۋ كوزدەرى دە شارۋا قوجالىقتارى ءۇشىن قولجەتىمدى بولۋى كەرەك.

بۇعان قوسا، ۆەتەريناريا سالاسىن جاڭعىرتۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋ قاجەت.

دۇنيەجۇزىلىك جانۋارلار دەنساۋلىعى ۇيىمىنىڭ ۇيعارىمىنا سايكەس، قازاقستان ياشۋر اۋرۋىنان تازا ايماق رەتىندە تانىلدى. بۇل - ەت جانە باسقا دا مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن سىرتقى نارىققا شىعارۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلادى دەگەن ءسوز. سونى ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەك. مال باسىن ەسەپكە الۋ جۇيەسىن جەتىلدىرىپ، زەرتحانالىق دياگنوستيكانىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت.

ۇكىمەت ونىمدەردى ەكسپورتقا شىعارۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن توسقاۋىلداردى جويۋعا ءتيىس.

ءتورتىنشى. ەگىن شارۋاشىلىعىنداعى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماڭىزدى.

ەلىمىزدىڭ ازىق- تۇلىك قاۋىپسىزدىگى وسى ستراتەگيالىق سالاعا تىكەلەي تاۋەلدى. بۇل بەلگىلى جايت. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن ەگىننەن مول ءونىم الۋ جانە ءار گەكتارعا شاققاندا ونىڭ وزىندىك باعاسىن تومەندەتۋ وتە ماڭىزدى. بۇل تۇيتكىلدى شەشۋ جولى تۇسىنىكتى دەپ ويلايمىن.

ەسكە سالا كەتەيىن، بۇعان ەگىستىكتىڭ راتسيونالدى قۇرىلىمى، ساپالى تۇقىم، قولجەتىمدى تىڭايتقىش، عىلىمي دالدىككە نەگىزدەلگەن ەگىنشىلىك جانە سۋدى ۇنەمدى پايدالانۋ ەسەبىنەن جەتۋگە بولادى.

2023 -جىلدان بەرى بيدايدىڭ بىتىك شىعۋىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ، پايداسى الدەقايدا جوعارى داقىلداردىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋ باعىتىندا جوسپارلى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر.

توپىراق پەن كليمات جاعدايىن، سونداي-اق وڭدەۋشى كاسىپورىنداردىڭ سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ، ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋدى ودان ءارى جالعاستىرعان ءجون.

بيىل ديقاندارىمىزدىڭ مينەرالدى تىڭايتقىش پايدالانۋ دەڭگەيى العاش رەت عىلىممەن نەگىزدەلگەن قاجەتتى مولشەردىڭ 65 پايىزىنا جەتتى. بۇل - اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىك. بىرنەشە جىل بۇرىن اتالعان كورسەتكىش نەبارى 20 پايىزدى قۇراعان ەدى.

سونىمەن بىرگە وتاندىق تىڭايتقىش ءوندىرىسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. قازىر پايدالانىپ جۇرگەن تىڭايتقىشتىڭ جارتىسىنا جۋىعى شەتتەن كەلەدى. جاعدايدى بۇلاي قالدىرۋعا بولمايدى. بۇل جونىندە تالاي ايتتىق.

قازىر تۇركىستان وبلىسىندا فوسفورلى تىڭايتقىشتار شىعاراتىن زاۋىت سالىنىپ جاتىر.

ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ەلىمىزدەگى العاشقى اممياك- كارباميد كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. ۇكىمەت تە وسىنداي جوبالارعا قولداۋ كورسەتەدى.

تاعى ءبىر مىندەت - سۋارمالى ەگىنشىلىكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. بۇل اسا ماڭىزدى ماسەلە ءالى كۇنگە شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە قىزۋ پىكىرتالاس ءجۇرىپ جاتىر.

قازىرگى تاڭدا 700 مىڭ گەكتار سۋارمالى القاپتا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسى قولدانىلادى. بۇل جالپى اۋداننىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيدى. 2030 -جىلعا دەيىن كەمىندە 1 ميلليون 300 مىڭ گەكتار جەردى قامتۋ مىندەتى تۇر.

ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ، ۇكىمەتكە اتالعان شارۋانى تۇراقتى كۇن تارتىبىنە ەنگىزۋدى، ياعني، كۇندەلىكتى جۇمىس رەتىندە قاراۋدى تاپسىرامىن.

بۇگىندە 4,6 مىڭ شاقىرىم سۋارۋ ارناسىن رەكونسترۋكتسيالاۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى. مىڭ شاقىرىمعا جۋىعى جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى. ناتيجەسىندە 200 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردىڭ جاعدايى جاقسارادى.

ۇكىمەت اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ، سۋارمالى جەرلەردى كەڭەيتۋ جوسپارىن سۋ جەتكىزۋ مۇمكىندىكتەرىمەن، ارنالاردىڭ جاعدايىمەن جانە ەنەرگيا جەلىلەرىنىڭ قۋاتىمەن ۇشتاستىرعانى ابزال.

ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ ءۇشىن وزىق عىلىمي تاسىلدەر مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە كۇش سالۋىمىز كەرەك.

وزدەرىڭىزگە ءمالىم، جەر قاتەلىكتى كوتەرمەيدى. ءبىراق ايالاپ، ۇقىپتى قاراسا، كول- كوسىر پايداعا كەنەلتەدى. مۇنى سىزدەر جاقسى بىلەسىزدەر.

مەملەكەت تۋعان جەرىنىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوساتىن، اۋىلداستارىنىڭ يگىلىگىن ويلايتىن ادال فەرمەرلەر مەن ىسكەر شارۋالارعا ءاردايىم قولداۋ كورسەتەدى.

الايدا جەردەن پايدا تاۋىپ جۇرگەنىمەن ۇلكەن قالادا نەمەسە شەتەلدە تۇراتىن بيزنەسمەندەر دە بار. ولار ءتىپتى وزدەرىنىڭ شارۋاشىلىقتارىنا بارمايدى، كوبىنە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك تانىتۋعا قۇلىقتى ەمەس، وتانداستارىنا جانى اشىمايدى، ادامداردىڭ مۇڭ- مۇقتاجىن تۇسىنە بەرمەيدى. وسى ورايدا زاڭدى ساۋال تۋادى. بىزگە جەر قادىرىن بىلمەيتىن، حالىقتان الىس، اۋىل شارۋاشىلىعىن تەك پايدا تابۋدىڭ جولى رەتىندە قاراستىراتىن ادامدار قاجەت پە؟ مەنىڭشە، جاۋابى انىق. قاجەت ەمەس. ەندەشە زاڭ جۇزىندە شارالار قابىلداۋ كەرەك.

بۇل سالادا كاسىپپەن اينالىساتىنداردىڭ ءبارى، ەڭ الدىمەن، اۋىلداعى تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋدى ويلاۋعا ءتيىس.

اگرارلىق سەكتور - مەملەكەتىمىزدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە ىقپال ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. اسىرەسە، تۇراقسىز زاماندا ونىڭ وزەكتىلىگى ارتا ءتۇستى.

قازىر كەلەسى جىلعا جانە ودان كەيىنگى ورتا مەرزىمدى كەزەڭگە ارنالعان الەمدەگى كليمات احۋالى جايىندا ءتۇرلى بولجامدار جاريالانىپ جاتىر. كليماتتىق كۇن ءتارتىبى گەوساياساتپەن جانە ەكونوميكامەن تىعىز بايلانىستى.

ماسەلەن، كليماتتىڭ كۇرت ناشارلاپ بارا جاتقانىنا جانە الداعى قۋاڭشىلىققا بايلانىستى الاڭداۋشىلىق ءجيى ايتىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە بايلانىستى پىكىرىمدە وسىعان توقتالدىم.

كەيبىر ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، 2027 -جىل وتە ىستىق بولۋى مۇمكىن. اۋا رايىنداعى اۋىتقۋلار قۋاڭشىلىققا، ورتكە، سۋ تاسقىنىنا دۋشار ەتۋى، سونىڭ سالدارىنان جاھاندىق ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى كۇردەلەنىپ، الەمدىك جەتكىزۋ تىزبەگى بۇزىلۋى ىقتيمال.

اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ ىسىندە ءبىز وسىنداي قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ ءبارىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. ءبىز بۇل ماسەلەنى ەندى قولعا الىپ جاتىرمىز. ءبىراق ءجۇرىسىمىز باياۋ. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ ازىق- تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ - ەڭ ماڭىزدى مىندەت.

استانادا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى اياسىندا ازىق- تۇلىك قاۋىپسىزدىگىمەن اينالىساتىن حالىقارالىق ۇيىمنىڭ شتاب- پاتەرى ورنالاسقان.

سالالىق مينيسترلىك اتالعان ۇيىممەن بىرگە الەمدەگى كۇردەلى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ، قازاقستانعا جانە ءبىزدىڭ سەرىكتەستەرىمىزگە ارنالعان ۇسىنىمدار ازىرلەي الادى.

بەسىنشى ماسەلە. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ ءىسىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت. بۇل ماسەلە بويىنشا كوپ اڭگىمە ايتىلىپ جاتىر.

سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە ازىق-تۇلىك ءوندىرىسى 15 پايىزعا جۋىق ءوستى. سونىڭ ىشىندە وسىمدىك مايىن ءوندىرۋ كولەمى 36 پايىزعا، ال، ەت جانە ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ 25 پايىزعا ارتتى. بۇل - جاقسى كورسەتكىش. ەندى وسى قارقىندى ساقتاپ، وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ الەۋەتىن بارىنشا كۇشەيتۋ قاجەت.

تاعام ونەركاسىبى سالاسىنداعى جوبالاردى جەدەل سارالاپ، جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. بۇل جوبالار ازىق- تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونداي-اق جاڭا ءوندىرىس نىساندارىن ينجەنەرلىك جەلىلەرگە ۋاقتىلى قوسۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر.

جالپى، ۇكىمەت اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ، وسى سالاعا قولداۋ كورسەتۋدىڭ ءبىرىڭعاي ءتارتىبىن ازىرلەۋگە ءتيىس. سونىمەن بىرگە ونىڭ ناقتى جولدارىن، قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن انىقتاپ، مەرزىمدەرىن بەكىتۋ ماڭىزدى.

ءبىراق بۇل ىستە قاعازباستىلىق ءالى بار، ونى مويىنداۋىمىز كەرەك.

مەن جولداۋدا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالار جاريالاعان ساتىپ الۋ ۇدەرىستەرىنە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ جونىندە ناقتى مىندەت قويدىم.

بۇل ۇدەرىس، اسىرەسە، تاعام ونەركاسىبىنە سەرپىن بەرۋى قاجەت. سوندىقتان ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىمشارتتار ازىرلەۋ، ءتيىمسىز تالاپتاردى قىسقارتۋ جانە وتاندىق وندىرۋشىلەرگە تەڭ جاعداي جاساۋ ماسەلەلەرى شەشىمىن تابۋعا ءتيىس.

ارينە، مۇنىڭ ءبارى ءونىمنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىنە قويىلاتىن تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. جالپى، الداعى ۋاقىتتا دا مەملەكەت بۇل سالاعا قولداۋ كورسەتەدى. بۇگىن ايقىندالعان ماقساتتاردىڭ اۋقىمى وتە كەڭ.

قالاي دەسەك تە، ەڭ الدىمەن، ءبىز ورتاق مۇددە جولىندا ءبىر ەل بولىپ ەڭبەك ەتسەك، ونىڭ بارىنە قول جەتكىزەتىنىمىز انىق.

قۇرمەتتى جيىنعا قاتىسۋشىلار!

كوپ ۇزاماي حالقىمىز ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 35 جىلدىعىن اتاپ وتەدى.

بۇل - مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحي ءوسىپ-وركەندەۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى بەلەس.

وسى كەزەڭدە ءبىز تالاي قيلى جولدان امان-ەسەن وتتىك.

بەرەكەلى بىرلىگىمىزدىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن سىناقتى ابىرويمەن ەڭسەردىك.

مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتتىق، حالىقارالىق ابىروي- بەدەلىمىزدى كۇشەيتتىك.

ءبىز قازاقستاندى باسەكەگە قابىلەتتى وزىق ەل رەتىندە دامىتۋ ءۇشىن ءالى دە بەلسەندى ءارى تاباندى جۇمىس ىستەي بەرەمىز.

ارينە، وسى كەزگە دەيىن ءبارىمىز جۇرت بولىپ جۇمىلىپ، ءبىراز شارۋا اتقاردىق.

وسكەلەڭ ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنە وتىرىپ، اۋقىمدى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىردىق.

ناۋرىز ايىندا وتكەن جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا مەملەكەتىمىزدىڭ ءتولقۇجاتى - كونستيتۋتسيامىزدى قابىلدادىق.

مۇنى ۇلتىمىزدىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتكەن تاريحي شەشىم بولدى دەسەك، ارتىق بولماس.

كونستيتۋتسيادا ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ، جالپىۇلتتىق بىرلىگىمىزدى كۇشەيتۋ مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى بولىپ بەكىتىلدى.

ادام كاپيتالىن، ءبىلىم- عىلىمدى، يننوۆاتسيانى دامىتۋ كونستيتۋتسيالىق ءمانى بار ستراتەگيالىق مىندەت دەپ تانىلدى.

ءبىز ۇلت كونستيتۋتسياسىندا «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن حالقىمىزدىڭ اسا ماڭىزدى قۇندىلىعى دەپ ايقىندادىق.

«زاڭ مەن ءتارتىپ» - مەن ءۇشىن ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى باستى ۇستانىم.

تۇپتەپ كەلگەندە، اۋقىمدى ساياسي جانە الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق وزگەرىستەر ءدال وسى قاعيداتقا نەگىزدەلەدى.

ويتكەنى زاڭ ۇستەمدىك ەتپەسە، قوعامدا ءتارتىپ بولماسا، ەشقانداي رەفورمانىڭ ناتيجە بەرمەسى ايدان انىق.

مەملەكەت قازىناسىنا اۋىز سالۋ، كونستيتۋتسيانىڭ تالاپتارىن اياققا تاپتاۋ - ەلگە جاسالعان ەڭ اۋىر قاستاندىق. سوندىقتان ءبىز قوعامدىق دەرتتىڭ بارىنە، سونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى باتىل كۇرەس جۇرگىزەمىز.

ەشقانداي جوعارى ناگرادا، كەرەمەت ءبىلىم جانە مول تاجىريبە زاڭعا قايشى ارەكەت جاساعان كەزدە كەشىرىم جاساۋعا نەگىز بولمايدى.

كەشەگى تابىسىڭ ەمەس، بۇگىنگى جۇمىسىڭ باعالانادى. سول ورىنعا قانشالىقتى لايىق ەكەنىڭدى ناقتى ناتيجە جانە ىسىڭە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ ارقىلى كورسەتە الاسىڭ.

پرەزيدەنت رەتىندە مەنىڭ ادامدارعا كوزقاراسىم اتقارعان ىسىنە قاراي قالىپتاسادى. مەنىڭ تاراپىمنان ەشقانداي ارتىق نەمەسە شامادان تىس تالاپ قويىلمايدى: ءتارتىپتى بۇزباساڭ، ادال بولساڭ، جيناقى ءجۇرىپ، مەملەكەت مۇددەسىنە قيانات جاساماساڭ بولعانى. بۇل - بارلىق لاۋازىمدى تۇلعالارعا قويىلاتىن قاراپايىم، ورىندى تالاپ. ونى مۇلتىكسىز ورىنداۋ قاجەت.

تالاي رەت ايتتىم، تاعى دا ەسكە سالامىن: كونستيتۋتسيادا «زاڭ مەن ءتارتىپ» بۇلجىماس قاعيدات رەتىندە بەكىتىلدى جانە اتاق- ابىرويىنا، قوعامداعى ورنىنا قاراماستان ازاماتتاردىڭ بارىنە بىردەي قولدانىلادى.

بارلىق دەڭگەيدەگى باسشىلار كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردى تەرەڭ ءتۇسىنىپ، ونى ءىس جۇزىندە ۇستانۋعا ءتيىس، سونداي-اق ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ يدەياسىن شىنايى نيەتپەن قابىلداعانى ءجون.

الدىمىزدا اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇرعانىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىن. مەملەكەت پەن حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋ زور مارتەبە، ءار ازاماتقا بۇيىرا بەرمەيتىن باق. سوندىقتان مۇنداي ىسكە سالعىرت قاراۋ شىن مانىندە ۇلت مۇددەسىنە زيان كەلتىرەتىن كەرەعار ارەكەت.

ءبىر قاراعاندا، ءتارتىپتى بۇزباۋعا، «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن ساقتاۋعا جانە ءوز جۇمىسىڭا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا نە كەدەرگى بولۋى مۇمكىن؟ بۇل - بارشا مەملەكەتتىك قىزمەتشى مەن وتانشىل ازاماتتىڭ بويىنان تابىلۋعا ءتيىس قاسيەت. سوندا عانا جۇرتشىلىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ، ازاماتتاردىڭ شىنايى العىسىن الاسىزدار.

مەملەكەت شەتەلدىك ينۆەستيتسيانى كوتەرمەلەۋ، بيزنەستىڭ بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋ جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ساياساتىن جالعاستىرادى. بۇل ارادا قانداي ءدا بىر كۇتپەگەن وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن ەمەس.

ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق باعدارىمىز - قولايلى ينۆەستيتسيالىق ورتا قالىپتاستىرۋ، ەلىمىزدە كەدەرگىسىز بيزنەس جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ينستيتۋتتىق نەگىزدى نىعايتۋ. بۇل جونىندە حالىققا ارناعان جولداۋىمدا ايتتىم. بيزنەسكە زاڭسىز كەدەرگى جاساۋ - مەملەكەتكە قارسى قىلمىس.

ءبىز تابىس پەن يگىلىككە جەكە ادامدار ەمەس، ينستيتۋتتار كەپىلدىك بەرەتىن مەملەكەت قۇرىپ جاتىرمىز. ەلىمىزدەگى وڭ وزگەرىستەردىڭ تۇپكى ءمانى دە - وسى: ادامداردىڭ تۇرمىس ساپاسى بىرەۋدىڭ بىرەۋگە بۇيرەگى بۇرعانىنا، قانداي ءدا بىر شەنەۋنىكتىڭ كوڭىل- كۇيىنە تاۋەلدى بولماي، كەرىسىنشە، ەڭبەكقورلىق، تالانت، وتانشىلدىق سەكىلدى وبەكتيۆتى كريتەرييلەرگە سۇيەنۋى كەرەك.

«حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسى، جەمقورلىقپەن جاپپاي كۇرەس، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى رەفورما، قوعامدا جاڭا جاسامپاز قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرۋ - مۇنىڭ ءبارى ۇلكەن جولدىڭ باسى عانا.

الدىمىزدا ءالى كوپتەگەن ءىس پەن بيىك بەلەستەر كۇتىپ تۇر. وسىعان دەيىن ايتقانىمداي، ەل دامۋىنا قاتىستى ورتا جانە ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان ويلارىم مەن جوسپارىم بار. مەملەكەتىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن، تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋعا قاتىستى كەيبىر ماسەلە تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپپادى. مەن ول جونىندە حالىققا ارناعان جولداۋىمدا ايتقانمىن. توقمەيىلسىپ، بەيقام ءجۇرۋدىڭ ءجونى جوق. مۇنى جاقسى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك.

مەنىڭ ويىمشا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ مىندەتى - جۇيەلى ارەكەت ەتۋ، دىتتەگەن ماقساتتان اينىماۋ، ەل تاعدىرىنداعى ماڭىزدى شەشىمدەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ.

ەلىمىزدەگى وزگەرىستەردىڭ قارقىن العانى قۋانتادى. ول ەندى توقتامايدى. سوندىقتان حالىقتىڭ ءال- اۋقاتى مەن ۇلتتىق مۇددەنى قارا باسىنىڭ قامىنان جوعارى قوياتىن ناعىز مەملەكەتشىل تۇلعالار قاجەت.

شىنايى وتانشىلدىق ادامدارعا قامقورلىقتان كورىنەدى، كەيىنگى ۇرپاققا نە قالدىرامىز دەگەن سالماقتى ساۋالمەن ولشەنەدى.

باق-داۋلەت كەلەدى دە كەتەدى، ال سوڭىڭدا جاساعان ءىسىڭ مەن جاقسى اتىڭ قالادى. سونىڭ ءبىرى - ەرتەڭ ادامدار، كەلەر ۇرپاق يگىلىگىن كورەتىن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدار.

قوعامدا زاڭ ۇستەمدىگى سالتانات قۇرۋى ءۇشىن سەنىمدى تىرەك كەرەك، ياعني، ادامداردىڭ وزەگى مىقتى، مورالدىق پرينتسيپتەرى مىقتى بولعانى ءجون.

ءدال وسى سەبەپتى جاڭا قوعامدىق ەتيكا قالىپتاستىرۋ جانە «تازا قازاقستان» تۇجىرىمىن دارىپتەۋ وتە ماڭىزدى. ويتكەنى تەك اينالامىزدان عانا ەمەس، ازاماتتارىمىزدىڭ نيەت-پيعىلىنان، سوزىنەن جانە ءىس-ارەكەتىنەن تازالىق سەزىلىپ تۇرۋعا ءتيىس.

قايتالاپ ايتامىن: ەشكىم دە زاڭنان بيىك ەمەس.

بۇل تالاپ، اسىرەسە، «حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە قاتاڭ ساقتالۋى قاجەت. وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن ارنايى كوميسسيا ءوز جۇمىسىن باستايدى.

مىنا نارسەنى ءاردايىم قاپەردە ۇستاعان ءجون. كىم قىلمىس جاسايدى، سول مىندەتتى تۇردە جازاسىن الادى. كىم ءوز جۇمىسىنا سالعىرت قارايدى، سول ورنىنان بوساتىلادى.

جوعارى لاۋازىم - ەڭ الدىمەن، جوعارى جاۋاپكەرشىلىك دەگەن ءسوز. حالىقتىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتەتىن شەشىمدەردى قابىلدايتىن ادامنىڭ نيەتى، ويى، قولى تازا بولۋى كەرەك. ارينە، ءبىز ازاماتتاردىڭ ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن جوققا شىعارمايمىز.

ءبىراق كەشەگى جەتىستىگىن بۇلداپ، ارقانى كەڭگە سالىپ جۇرۋگە كىمنىڭ بولسا دا، حاقى جوق.

مەن ءۇشىن ادامنىڭ شىققان تەگى، لاۋازىمى ەمەس، ناعىز ىسكەر بولعانى ماڭىزدى. جالپى، ىسكەرلىك - مەملەكەتتىك بيلىك جۇيەسىنە عانا ەمەس، بارلىق سالاعا قاجەت داعدى.

حالقىمىز «ەردىڭ اتىن ەڭبەك شىعارادى» دەپ بەكەر ايتپاعان. تۇپتەپ كەلگەندە، ەرلىك جاساۋ - ەلدىك مۇراتقا قىزمەت ەتۋ دەگەن ءسوز.

ۇلت مۇددەسىنە ءمىنسىز جانە ادال قىزمەت ەتەتىن ازاماتتارعا ءاردايىم قۇرمەت كورسەتىلەدى. بۇل - ادىلەتتى قازاقستاننىڭ مىزعىماس قاعيداتى.

قازىر وسى جەردە جۇرتقا جاناشىر، ناعىز ادال ازاماتتار وتىر. مەملەكەت سىزدەردى ءاردايىم قولدايدى، ەڭبەكتەرىڭىزدى جوعارى باعالايدى. بارشاڭىزعا تاعى دا العىس ايتامىن.

بۇگىن مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانى ءۇشىن ءبىر توپ ازاماتتى مەملەكەتتىك ناگرادامەن ماراپاتتاۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدىم.

قۇتتى بولسىن!