كەڭەس وداعى كەزىندەگى «ولجا ءىسى» نەمەسە «گەنەرالدار ءىسى» اتالعان قىلمىس

قازاقپارات - بۇل مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ (م گ ب) ۆ. س. اباكۋموۆتىڭ باسشىلىعىمەن جانە ستاليننىڭ تىكەلەي نۇسقاۋىمەن جۇرگىزگەن ناۋقانى بولدى (1946- 1948).

ماقساتى - كەڭەس گەنەرالدارىنىڭ نەمىستەرگە جاساعان قياناتتارىن (گەرمانيادان زاڭسىز مۇلىك تاسۋ) اشكەرەلەۋ ارقىلى ولاردىڭ ىقپالىن السىرەتۋ.

نەگىزگى فيگۋرانتتار:
🔘 مارشال گ. ك. جۋكوۆ 1946 -جىلى ماۋسىمدا اسكەري كەڭەسكە شاقىرتىلدى.
🔘 گەنەرالدار سەروۆ، شاحۋرين، گوردوۆ، كۋليك، تەلەگين جانە باسقالارى (كوبىسى تۇتقىندالىپ، ايىپتالدى).

اباكۋموۆتىڭ ستالينگە جازعان قۇپيا بايانداماسى (1948 -جىل)

ماتىندەگى ەڭ قىزىقتى ءبولىم - جۋكوۆتىڭ ماسكەۋدەگى پاتەرى مەن رۋبليەۆوداعى ساياجايىندا جۇرگىزىلگەن جاسىرىن ءتىنتۋ تۋرالى ەسەپ.

قۇجاتتا مىناداي دەرەكتەر كەلتىرىلگەن:
🔘 ساياجايداعى «قويما»: ەكى بولمە تولى باعالى تاۋارلار - 4000 مەتردەن استام ماتا (جىبەك، پارشا، بارقىت)، 323 باعالى اڭ تەرىسى، 44 ءىرى كىلەم (پوتسدام سارايلارىنان الىنعان)، 55 كلاسسيكالىق كەسكىندەمە تۋىندىلارى.
🔘 تۇرمىستىق زاتتار: 7 جاشىك حرۋستال مەن فارفور ىدىس، 20 بىرەگەي اڭشى مىلتىعى، 8 اككوردەون جانە كوپتەگەن التىن بۇيىمدار.
🔘 «شەتەلدىك ورتا»: اباكۋموۆ جۋكوۆتىڭ ساياجايىندا كەڭەستىك ەشنارسە جوق ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتەدى (تەك كىرەبەرىستەگى توسەنىشتەردەن باسقا). ءتىپتى كىتاپتاردىڭ ءبارى نەمىس تىلىندە بولعان.
🔘 «جالاڭاش ايەلدەر» بەينەلەنگەن سۋرەت: مارشالدىڭ جاتىن بولمەسىندەگى ۇلكەن كارتينا دا ەسەپكە كومپرومات رەتىندە تىركەلگەن.

1948 -جىلى جۋكوۆ ماسكەۋدەن الىستاتىلىپ، ورال اسكەري وكرۋگىنىڭ قولباسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. كوپتەگەن تاريحشىلار مۇنى «قۇرمەتتى ايداۋ» دەپ ەسەپتەيدى.
قىسقاشا ءتۇيىن
بۇل ماتەريال جەڭىمپاز مارشالدىڭ ءبىر جاعىنان ەل الدىنداعى زور بەدەلىن، ەكىنشى جاعىنان بيلىك ىشىندەگى قىزعانىش پەن قاتال باقىلاۋدىڭ قۇربانى بولعانىن كورسەتەدى. «ولجا ءىسى» - سوعىستان كەيىنگى ك س ر و- داعى يدەولوگيا مەن جەكە بايلىق اراسىنداعى قايشىلىقتىڭ ايقىن مىسالى.

جۋكوۆتىڭ «ولجا ىسىنەن» امان قالۋى - ونىڭ حالىق اراسىنداعى زور بەدەلى مەن اسكەري ورتاداعى ىقپالىنىڭ تىكەلەي ناتيجەسى. ستالين ونى تۇتقىنداۋدىڭ تىم قاۋىپتى ەكەنىن ءتۇسىندى.ءتۇسىندىم، سىزگە ناقتى دەرەكتەر مەن وقيعالارعا سۇيەنگەن، كولەمدى ماقالا كەرەك. تومەندە كەڭەيتىلگەن نۇسقا بەرىلدى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىن كەڭەس وداعىندا اسكەري قولباسشىلاردىڭ بەدەلى كۇرت ءوستى. مايداندا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن مارشالدار مەن گەنەرالدار حالىق اراسىندا ۇلكەن قۇرمەتكە يە بولدى. الايدا ي. ۆ. ستالين بۇل جاعدايدى ساياسي تۇرعىدان قاۋىپتى دەپ سانادى. سوعىستا داڭقى ارتقان اسكەري ەليتا ورتالىق بيلىككە ىقپال ەتۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىك تۋىندادى.

اسكەري باۋىرلاستىقتىڭ قولداۋى
1946 -جىلى ماۋسىمدا وتكەن جوعارعى اسكەري كەڭەستە ستالين جۋكوۆتى «بوناپارتيزم» (بيلىكتى باسىپ الۋعا تالپىنۋ) جانە «ولجا تاسۋ» بويىنشا ايىپتادى. الايدا، كونيەۆ، روكوسسوۆسكي جانە رىبالكو سياقتى اتاقتى قولباسشىلار جۋكوۆتى قورعاپ شىقتى. ولار جۋكوۆتىڭ مىنەزى اۋىر ەكەنىن مويىنداسا دا، ونى «وتانعا وپاسىزدىق جاسادى» دەگەن ايىپپەن كەلىسپەدى. گەنەرالداردىڭ مۇنداي بىرلىگى ستاليندى سەسكەندىردى.
ستالين ونى تۇرمەگە جاپقاننان كورى، كوزدەن تاسا قىلۋدى ءجون كوردى. الدىمەن ونى ماسكەۋدەن الىستاتىپ، ودەسسا اسكەري وكرۋگىنە جىبەردى. كەيىن «ولجا ءىسى» ۋشىققاندا، 1948 -جىلى ودان دا الىسقا - ورال (سۆەردلوۆسك) اسكەري وكرۋگىنە اۋىستىردى.
بۇل ءىس جۇزىندە ساياسي وقشاۋلاۋ بولدى، ءبىراق مارشال شەنى مەن بوستاندىعى ساقتالىپ قالدى.
جۋكوۆتىڭ وكىنىش حاتى
جۋكوۆ جاعدايدىڭ قيىن ەكەنىن ءتۇسىنىپ، ستالينگە حات جازدى. ول حاتىندا:
«مەن جىبەرگەن قاتەلىكتەرىم ءۇشىن قاتتى وكىنەمىن... سوعىس كەزىندە جينالعان زاتتاردىڭ ماڭىزدى ەمەس ەكەنىن ەندى ءتۇسىندىم» - دەپ، «كىناسىن» مويىنداعانداي بولدى. بۇل ستاليندى قاناعاتتاندىردى. كوسەمگە مارشالدى جويۋ ەمەس، ونىڭ ساعىن سىندىرىپ، «ءوز ورنىن» كورسەتۋ ماڭىزدىراق ەدى.
ناۋقاننىڭ باستالۋى
سوعىس اياقتالعان كەزدە قىزىل ارميا گەرمانيا مەن شىعىس ەۋروپادان «تروفەي» رەتىندە الىنعان كوپتەگەن مۇلىكتى ەلگە اكەلدى. بۇعان تەحنيكا، كولىك، جيھاز، زەرگەرلىك بۇيىمدار، ونەر تۋىندىلارى، كىلەمدەر، تۇرمىستىق زاتتار كىردى. رەسمي تۇردە تروفەيلەر مەملەكەت مەنشىگى سانالاتىن. الايدا كوپتەگەن وفيتسەرلەر جەكە پايدالانۋ ءۇشىن زاتتار العان.
1946 -جىلى م ق م وسىنى سىلتاۋ ەتىپ، جوعارى شەندى اسكەري قىزمەتكەرلەرگە قارسى قىلمىستىق ىستەر قوزعاي باستادى. ايىپتاۋلار:
«مەملەكەت مۇلكىن ۇرلاۋ»،
«قىزمەت بابىن اسىرا پايدالانۋ»،
«جەكە بايۋ»،
كەي جاعدايلاردا «ساتقىندىق» نەمەسە «انتيكەڭەستىك ارەكەت».
ءبىراق بۇل تەك فورمالدى سەبەپ ەدى. شىن مانىندە ماقسات - اسكەري ەليتانى ساياسي تۇرعىدان السىرەتۋ.

ناۋقان ەڭ الدىمەن مارشال گەورگي جۋكوۆقا باعىتتالدى. ول بەرليندى العان، سوعىستىڭ باستى قاھارماندارىنىڭ ءبىرى بولاتىن.

گەنەرالداردىڭ جاپپاي تۇتقىندالۋى
1946- 1947 -جىلدارى ونداعان جوعارى لاۋازىمدى اسكەري باسشىلار تۇتقىندالدى.
نەگىزگى تۇلعالار:
ۆاسيلي گوردوۆ
بۇرىنعى ارميا گەنەرالى، سوعىس باتىرى. 1947 -جىلى «انتيكەڭەستىك اڭگىمەلەر ايتتى» جانە «بيلىكتى سىنادى» دەگەن ايىپپەن ۇستالدى. كەيىن 1950 -جىلى اتىلدى.
گريگوري كۋليك
كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى. سوعىس كەزىندە ساتسىزدىكتەرى بولعانىمەن، بەدەلدى تۇلعا ەدى. «مەملەكەتكە قارسى سوزدەر ايتتى» جانە «ءتارتىپ بۇزدى» دەگەن ايىپپەن تۇتقىندالىپ، 1950 -جىلى اتىلدى.
الەكساندر نوۆيكوۆ
اۋە كۇشتەرىنىڭ باس مارشالى. 1946 -جىلى «اسكەري تەحنيكانىڭ ساپاسىزدىعىن جاسىردى»، «قاستاندىق ۇيىمداستىردى» دەگەن جالعان ايىپتارمەن قاماۋعا الىندى. تەرگەۋ كەزىندە ازاپتاۋ قولدانىلعانى بەلگىلى. 6 جىلعا سوتتالدى، تەك ستالين ولگەننەن كەيىن بوساتىلدى.
كونستانتين تەلەگين
جۋكوۆتىڭ سەرىگى، گەنەرال-لەيتەنانت. «تروفەيلىك مۇلىكتى زاڭسىز يەمدەندى» دەگەن ايىپپەن سوتتالىپ، لاگەرگە جىبەرىلدى.
كوپتەگەن ورتا جانە جوعارى بۋىن كومانديرلەرى پارتيادان شىعارىلىپ، قىزمەتتەن بوساتىلدى نەمەسە گۋلاگ- قا جىبەرىلدى.
تەرگەۋ تاسىلدەرى
م ق م تەرگەۋ بارىسىندا:
ۇزاق جاۋاپ الۋ،
پسيحولوگيالىق قىسىم،
ۇرىپ- سوعۋ،
جالعان كۋالىكتەر جيناۋ
سياقتى ادىستەردى قولداندى.
كوپتەگەن ايىپتاۋلار قولدان جاسالدى. كۋالار ءبىر-بىرىنە قارسى ايعاق بەرۋگە ءماجبۇر بولدى.

ستاليننىڭ ءولىمى جانە قايتا ورلەۋ
تەك 1953 -جىلى ستالين قايتىس بولعاننان كەيىن كوپتەگەن ىستەر قايتا قارالىپ، جازىقسىز سوتتالعاندار اقتالدى. بۇل ناۋقان كەڭەس ارمياسىنىڭ بەدەلدى قولباسشىلارىن السىرەتىپ، بيلىكتىڭ تولىق ورتالىقتانۋىنا جول اشتى. اسكەري جەڭىس اكەلگەن گەنەرالدار ءبىر ساتتە «حالىق جاۋى» اتانىپ، قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى. وسى وقيعالار ك س ر و- داعى توتاليتارلىق جۇيەنىڭ قاتالدىعىن ايقىن كورسەتەدى. 

جۋكوۆ ورالدا 1953 -جىلعا دەيىن، ياعني ستالين قايتىس بولعانشا قىزمەت ەتتى. ستالين ولگەننەن كەيىن بەريا مەن حرۋشيەۆ اراسىنداعى بيلىك تالاسىندا جۋكوۆ شەشۋشى ءرول اتقاردى. حرۋشيەۆ ونى ماسكەۋگە قايتارىپ، قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەتىپ تاعايىندادى. ءتىپتى، بەريانى تۇتقىنداۋدى تىكەلەي جۋكوۆ جۇزەگە اسىردى. جۋكوۆتان تاركىلەنگەن مۇلىكتىڭ ءبىر بولىگى مەملەكەتتىك قورعا وتسە، كەيبىر باعالى زاتتار مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ (م گ ب) قويمالارىندا ونداعان جىلدار بويى جاتقان.

نۇرجان بايماحانبەت facebook پاراقشاسىنان الىندى