شەتەلگە زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى تاركىلەۋ: قازاقستان وكىلدەرىنە جاڭا مۇمكىندىك بەرىلەدى

قۇجات بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى عالىمجان قويگەلديەۆتىڭ ايتۋىنشا، كونۆەنسياعا 1959-جىلى ستراسبۋرگ قالاسىندا قول قويىلعان.

- ءبىز 2001 -جىلدان بەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىمەن وسى كونۆەنسياعا قوسىلۋ ءۇشىن ءبىرقاتار جۇمىس ىستەدىك. ەندى بىلتىر ماۋسىم ايىندا وسى كونۆەنسياعا قوسىلۋعا شاقىرتۋ قاعازىن الدىق. كونۆەنتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى قىلمىستىق ءىس بويىنشا ادامنىڭ كىناسىن دالەلدەۋ ءۇشىن قاجەتتى كومەك الۋعا باعىتتالعان. ماسەلەن، ولار ءتىنتۋ، بانكتەگى شوتتاردى انىقتاۋ، قىلمىستان تۇسكەن تابىستاردى بۇعاتتاۋ، ساراپتاما جۇرگىزۋ، ادامداردى ايعاقتار بەرۋ ءۇشىن شاقىرتۋ جانە باسقالار بولۋى مۇمكىن. دەگەنمەن، ەگەر سۇراۋ سالىناتىن تاراپ ءوتىنىشتى ساياسي قىلمىس نەمەسە ونى ورىنداۋ ەگەمەندىگىنە، قاۋىپسىزدىگىنە، قوعامدىق تارتىبىنە، باسقا دا ايتارلىقتاي ماڭىزدى مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەسە، كومەك كورسەتۋدەن باس تارتىلۋى مۇمكىن، — دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى.

ونىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىنگى تاڭدا 50 مەملەكەت كونۆەنتسيانىڭ مۇشەسى. ولاردىڭ 22-سىمەن قازاقستان وسىنداي ەكىجاقتى كەلىسىمشارتتارعا قول قويعان. ەندى بۇل كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋدان كەيىن، تيىسىنشە، قالعان 28 مەملەكەتپەن وسىنداي ەكىجاقتى كەلىسىمشارتتارعا قول قويۋدىڭ نەگىزى بولمايدى.

سۇراق قويۋ ءراسىمى بارىسىندا دەپۋتات قارلىعاش جامانقۇلوۆا قۇجاتتى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستاننىڭ وزگە مەملەكەتتەرمەن بىرلەسىپ قىلمىسقا قارسى كۇرەسۋدە، اسىرەسە ونىڭ ترانسۇلتتىق سيپاتى بار تۇرلەرىنە قارسى ءىس-قيمىل كەزىندەگى ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋدا ماڭىزدى قادام سانالاتىنىن جانە ەلىمىزدىڭ جاھاندىق ارەناداعى بەدەلىن ارتتا تۇسكەنىن بىلدىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

— بۇل رەتتە مىنانى ناقتىلاپ العىم كەلەدى. كونۆەنتسيا ۋاقىت وتە كەلە حالىقارالىق قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋدىڭ جەكەلەگەن تەتىكتەرىن كەڭەيتىپ، ناقتىلايتىن 3 حاتتامامەن تولىقتىرىلعانى بەلگىلى. كونۆەنتسيانىڭ ءوزىن راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستاننىڭ وسى قوسىمشا حاتتامالارعا اۆتوماتتى تۇردە قوسىلۋىن بىلدىرە مە، الدە ولار ءارقايسىسىنا قاتىسۋ ءۇشىن جەكە راتيفيكاتسيالاۋ راسىمىنەن ءوتۋ قاجەت پە؟، — دەپ سۇرادى ول.

ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى كونۆەنتسياعا راتيفيكاتسيالاۋ ارقىلى قوسىلۋ قالعان ءۇش حاتتاماعا اۆتوماتتى تۇردە قوسىلۋ دەپ ەسەپتەلمەيتىنىن، قۇجاتتار الداعى ۋاقىتتا بولەك-بولەك راتيفيكاتسيالاناتىنىن ايتتى.

ال دەپۋتات نۇرلان دۋلاتبەكوۆ جاھاندانۋ جاعدايىندا جانە قىلمىستىلىقتىڭ ترانسشەكارالىق سيپاتىنا بايلانىستى قىلمىستىق جولمەن الىنعان نەمەسە زاڭسىز ارەكەتتەر ناتيجەسىندە يەمدەلىنگەن اكتيۆتەردى قايتارۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ مۇمكىندىگىنە يە بولۋى اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

— اسىرەسە، وسىنداي مۇلىك قىلمىستىق ءىس تەرگەلىپ جاتقان مەملەكەتتىڭ اۋماعىنان تىس جەردە ورنالاسقان جاعدايلاردا وتە وزەكتى. وسىعان وراي مىناداي سۇراق تۋىندايدى. قازاقستان وسى كونۆەنتسيا نەگىزىندە بىزدە قارالىپ جاتقان قىلمىستىق ءىس اياسىندا باسقا مەملەكەتكە ونىڭ اۋماعىنداعى مۇلىككە تىيىم سالۋ نەمەسە ونى تاركىلەۋ تۋرالى وتىنىشپەن جۇگىنە الا ما؟ ەگەر دە جۇگىنە الاتىن بولسا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وكىلدەرى شەتەلدە وسىنداي سۇراۋ سالۋلاردى ورىنداۋ راسىمدەرىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولا الا ما؟، — دەپ ساۋال جولدادى دەپۋتات.

عالىمجان قويگەلديەۆتىڭ جاۋابىنا قاراعاندا، وسى كونۆەنتسيانىڭ اياسىندا قازاقستان تىيىم سالۋ، تاركىلەۋ سياقتى ماسەلەلەرمەن سۇراۋ سالۋلاردى ەۋروپا مەملەكەتتەرىنە جىبەرە الادى.

— سونىمەن قاتار، ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى سول مەملەكەتكە بارىپ، تەرگەۋ ءىس-ارەكەتتەرىنە دە باقىلاۋشى رەتىندە قاتىسا الادى، — دەدى ول.

سۇراق قويۋ ءراسىمى اياقتالعاننان كەيىن كونستيتۋتسيالىق زاڭناما، سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ايجان ايماعانوۆا ءسوز الىپ، كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ جاڭا كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن زاڭ ۇستەمدىگىن، ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.

— بۇگىندە قىلمىستار ءبىر مەملەكەتتىڭ شەگىندە قالمايدى. دالەلدەمەلەر، كۋالار، جابىرلەنۋشىلەر، كۇدىكتىلەر مەن اكتيۆتەر ءار ەلدە بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ تيىمدىلىگى قاجەتتى مالىمەتتەردى شەتەلدەن جەدەل الۋعا جانە پروتسەستىك ارەكەتتەردى ۋاقتىلى جۇرگىزۋگە بايلانىستى. كونۆەنتسيانىڭ 28-بابىنا سايكەس، ەۋروپا كەڭەسىنە مۇشە ەمەس مەملەكەت مينيسترلەر كوميتەتىنىڭ شاقىرۋىمەن وعان قوسىلا الادى. قوسىلۋ تۋرالى قۇجات باس حاتشىعا تاپسىرىلعاننان كەيىن كونۆەنتسيا 90 كۇننەن سوڭ كۇشىنە ەنەدى. قازاقستان بۇل باعىتتا 2001 -جىلدان بەرى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. زاڭ جوباسىن قابىلداۋ وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسى بولىپ، ەۋروپالىق مەملەكەتتەرمەن قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى. زاڭ جوباسى جۇمىس توبىندا تالقىلانىپ، قۇرىلتايدىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ وڭ قورىتىندىسىن الدى، — دەدى دەپۋتات.

وسىدان كەيىن زاڭ جوباسى ءبىرىنشى جانە ەكىنشى وقىلىمدا قارالىپ، قابىلداندى.