ءتىلدىڭ بولاشاعى سول تىلدە ادامنىڭ نە جاساي الاتىنىنا بايلانىستى - ايماعامبەتوۆ

- مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ 10- قۇرىلتايىندا وتە ماڭىزدى ماسەلەلەردى قوزعادى. اسىرەسە، عىلىم مەن ءبىلىم، تەرمينولوگيا، جاساندى ينتەللەكت جانە قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق سيفرلىق دەرەكتەر قورىن جاساۋ تۋرالى ايتىلعان ويلارعا ەرەكشە توقتالعىم كەلەدى. ويتكەنى بۇلار - ءبىر-بىرىمەن تىكەلەي بايلانىستى دۇنيەلەر. ءبىلىم سالاسىنداعى باعىت ايقىن. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي، بيىل ءبىرىنشى سىنىپقا بارعان بالالاردىڭ 71 پايىزى قازاق مەكتەبىن تاڭدادى، ياعني قازاق تىلىندە ءبىلىم الۋعا دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. ەندىگى باستى ماسەلە — وسى سۇرانىستى ساپالى مازمۇنمەن تولتىرۋ. قازاق تىلىندەگى پاندەردى وقىتۋ ادىستەمەسى، عىلىمي تەرميندەردىڭ بىرىزدىلىگى، مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي دەڭگەيى مەن زاماناۋي ءبىلىم رەسۋرستارىنىڭ قولجەتىمدى بولۋى قازىر ءبىرىنشى كەزەككە شىعىپ وتىر. وسى تۇرعىدان العاندا، پرەزيدەنتتىڭ تەرمينولوگيا مەن ورفوگرافيانى رەتكە كەلتىرۋ تۋرالى تاپسىرماسى وتە ورىندى. بۇل تەك ءتىل تازالىعى ەمەس، ءبىلىم ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن فاكتور، — دەپ جازدى ايماعامبەتوۆ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا.

ونىڭ سوزىنشە، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قارقىندى دامۋى بۇل جۇمىستىڭ ماڭىزىن ءتىپتى ارتتىرىپ جىبەردى. بۇرىن ساپاسىز اۋدارما نەمەسە قاتە تەرمين ءبىر كىتاپتىڭ ىشىندە عانا قالىپ قوياتىن ەدى. ءقازىر ونداي قاتەلەر سيفرلىق جۇيەلەر ارقىلى لەزدە تارالىپ كەتەدى.

— جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قازاق تىلىندە قانشالىقتى ساۋاتتى ءارى ساپالى جاۋاپ بەرەتىنى دە وعان جۇكتەلگەن دەرەكتەردىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. بۇل ماسەلەنى كوتەرىپ، 2024 -جىلى ارىپتەسىم ايدوس سارىم ەكەۋمىز «مادەنيەت تۋرالى» زاڭعا ارنايى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە باستاماشى بولدىق. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق سوزدىك قورى مەن ۇلتتىق كورپۋسىن قۇرۋدىڭ، سونداي-اق قازاق ءتىلىنىڭ ۇلكەن تىلدىك مودەلىن (LLM) ازىرلەۋدىڭ زاڭنامالىق نەگىزى جاسالدى، ياعني زاڭ بار. ەندىگى مىندەت - سونى ساپالى ءارى سوزبالاڭعا سالماي جۇزەگە اسىرۋ. ونىڭ ۇستىنە جيناقتالعان دەرەكتەردى تەك ادام عانا ەمەس، كومپيۋتەرلىك جۇيەلەر دە وڭاي وقىپ، وڭدەي الاتىن فورماتتا جاساۋ ماڭىزدى. ايتپەسە سيفرلانعان مول مۇرامىز جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كادەسىنە جاراماي، سورەدە شاڭ باسىپ قالا بەرەدى، - دەيدى دەپۋتات.

سونداي-اق تەرميندەردىڭ عىلىمي انىقتاماسى، حالىقارالىق بالاماسى مەن قولدانىلۋ مىسالدارى كورسەتىلگەن، ۇنەمى جاڭارىپ وتىراتىن ءبىرىڭعاي سيفرلىق جۇيە اۋاداي قاجەت. ونىڭ ايتۋىنشا، الەمدە مۇنداي تاجىريبە بار.

— تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت. ءبىز بالالارىمىزدىڭ بىرنەشە ءتىل بىلگەنىن قالايمىز. بۇل - ءسوزسىز ۇلكەن ارتىقشىلىق. ءبىراق تەك قازاق تىلىندە وقيتىن بالانىڭ ساپالى عىلىمي اقپارات الۋ مۇمكىندىگى باسقا تىلدە وقيتىن قۇرداسىنان كەم بولماۋى كەرەك. انا تىلىندە وقىپ-اق الەمدىك عىلىمدى مەڭگەرۋگە، كۇردەلى تەحنولوگيالاردى يگەرۋگە جانە جاڭا ءبىلىم قالىپتاستىرۋعا تولىق مۇمكىندىك بولۋى قاجەت. سوندىقتان قازاق ءتىلىنىڭ دامۋىن تەك سويلەيتىن ادام سانىمەن نەمەسە قازاقشا جازىلعان ءىس-قاعازداردىڭ ۇلەسىمەن ولشەۋ جەتكىلىكسىز. قازاق تىلىندە قانداي ساپالى ءبىلىم بەرىلىپ جاتىر؟ قانداي عىلىمي ەڭبەكتەر مەن زاماناۋي وقۋلىقتار جازىلىپ جاتىر؟ قانداي تەحنولوگيالار مەن جاڭا ونىمدەر شىعىپ جاتىر؟ جاساندى ينتەللەكت قازاقشا قانشالىقتى ەركىن سويلەيدى؟ ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى زاماناۋي كۋرستار مەن سيفرلىق رەسۋرستاردىڭ دەڭگەيى قانداي؟ مىنە، ناعىز كورسەتكىش — وسىلار. قىسقاسى، ءتىلدى دامىتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى — ونى تەك تالاپ ەتۋ عانا ەمەس، سول تىلدە ساپالى ءبىلىم الۋعا، تابىستى ەڭبەك ەتۋگە جانە جاڭالىق اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ورتا قالىپتاستىرۋ. ويتكەنى ءتىلدىڭ بولاشاعى سول تىلدە ادامنىڭ نە جاساي الاتىنىنا تىكەلەي بايلانىستى. پرەزيدەنتتىڭ بۇگىنگى سوزىنەن تۇيگەن باستى ويلارىمنىڭ ءبىرى وسى بولدى، - دەپ تۇيىندەدى اسحات ايماعامبەتوۆ.