ءبىر ايقاي - ءبىر ايلىق سەنىمدى جويادى: اكە بولۋدىڭ 3 لايفحاگى
استانا. KAZINFORM - قازىرگى اكەلەر قانداي اكە بولۋى كەرەگىن بىلمەيدى. «بۇگىن LIVE» ستۋدياسىنا قوناق بولعان «اكەلەر وداعى» ر ق ب ءتوراعاسى وسىلاي دەپ پىكىر ءبىلدىردى. بالا تاربيەسىندە اكەنىڭ اتقاراتىن ءرولى وراسان دەگەن ماقسۇتبەك ايتماعانبەت قازىرگى اكەلەردىڭ ءدال وسى ماسەلەدە جىبەرەتىن قاتەلىگىن ءتىزىپ بەردى.
- ناعىز اكە ەڭ اۋەلى جاۋاپتى بولۋى كەرەك. بۇل تەك قانا ماتەريالدىق ماسەلەلەرگە قاتىستى ەمەس. سونىمەن قاتار بالانىڭ دەنساۋلىعى سىندى بارلىق دۇنيەگە جاۋاپكەرشىلىك. ەكىنشىسى، اكە بالاعا تاربيە بەرە الۋى كەرەك. بالانىڭ ادام بولۋىنا، ازامات بولۋىنا، قوعامدا ءوز ورنىن تابۋىنا اكە جاۋاپتى. انا ءومىر بەردى دەسەك، اكە - كۇش بەرەتىن فاكتور. بۇقار جىراۋ بابامىز «اكەلى بالا جاۋ جۇرەك» دەيدى عوي. سول جاۋ جۇرەكتىكتى بەرۋ - اكەنىڭ مىندەتى دەپ ويلايمىن. ال قازاقستانداعى اكەلەردىڭ ەڭ ءبىرىنشى ماسەلەسى - وتباسىندا ءجيى جانجال بولاتىن اكەلەر. ەكىنشى - جالعىزباستى اكەلەر. ءۇشىنشى ماسەلە - اكەلەردىڭ قانداي اكە بولۋ كەرەگىن بىلمەيتىنىندە، - دەيدى ول.
اكەلەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى ءار ءوڭىردىڭ اكەلەرى ءارتۇرلى ەكەنىن ايتادى.
- قازاقستاندا قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى بار. وسى ماسەلەلەردى زەرتتەيدى. شىنىمەن دە كوپ اكە - اكە بولۋعا پراكتيكا جۇزىندە دايىندالمايدى. قازىر وتباسى ورتالىقتارى بار. پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دا سەمينار، ترەنينگتەر وتەدى. ءبىراق، وعان كوڭىل ءبولىپ، بارىپ قاتىسىپ جۇرگەن اكەلەر از. اكەلەرگە ترەنينگ جاساعاندا استانادا وتكەن ترەنينگ پەن شىمكەنتتە نەمەسە اتىراۋدا وتكەن ترەنينگ مۇلدە ءۇش ءتۇرلى وتەدى. ءار ءوڭىردىڭ وزىندىك مەنتاليتەتى بولادى. ال اۋىلدا وتەتىن ترەنينگتەر مۇلدە باسقاشا. مىسالى، اۋىلدىق جەردە بىزگە كەلىپ «قالاي اكە بولۋدى ۇيرەتپە، مەن ءوزىم بىلەمىن» دەيدى. ءتىپتى 30 جاستاعى اكە مەن 20-25 جاستاعى اكەلەردى دە سالىستىرۋعا كەلمەيدى، - دەيدى ماقسۇتبەك ايتماعانبەت.
ستۋديا قوناعى ءوزى ءتوراعالىق ەتەتىن ۇيىمنىڭ اكەلەر ينستيتۋتىن نىعايتۋ ءۇشىن قانداي جۇمىس اتقارىپ جاتقانىن ايتتى.
- ءبىز 2012 -جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەپ كەلە جاتىرمىز. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز - اكەلەر ينستيتۋتىن دامىتۋ. ءار قوعامدىق ۇيىم ماسەلەدەن پايدا بولادى. قازىرگى اكەلەردىڭ بالا تاربيەسىنە قاتىسۋى ازايىپ كەتتى. وسى ماسەلەنى كورگەننەن كەيىن ءبىزدىڭ قوعامدىق ۇيىم اشىلدى. قازىر رەسپۋبليكا بويىنشا 13 فيليالىمىز بار. ءبىز دەنساۋلىق، ءبىلىم بەرۋ، سپورت سىندى ءارتۇرلى سالالاردى قامتىپ جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. مەكتەپتەردە اكەلەر كەڭەسىن اشىپ جاتىرمىز. بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىمەن دە جۇمىس ىستەدىك. ءبىزدىڭ ۇيىمعا مۇشە بولۋ مىندەتتى ەمەس. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز - بەلسەندى اكەلەردى جيناپ، اكەلەر كەڭەسىن قۇرىپ، وزگە قالالاردا وداقتىڭ فيليالدارىن اشىپ، وسى جۇمىستى ناسيحاتتاۋ. وسى ناسيحاتتىڭ ناتيجەسىندە اكەلەردىڭ بالالارىمەن جۇمىس ىستەپ، كوڭىل ءبولۋىن كوبەيتۋ، - دەيدى وداق باسشىسى.
اكەنىڭ قوعامداعى ءرولى ءسوز ەتىلگەن باعدارلامانىڭ كەزەكتى سانىنا 7 بالانىڭ اكەسى سامات جولماحانوۆ تا قوناق بولىپ، تاجىريبەسىمەن ءبولىستى.
- اكە بولۋ - بۇل ەڭ اۋەلى جاۋاپكەرشىلىك. ءار ەر ادام وتباسىن قۇرعاننان باستاپ جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. 7 بالام بىردەي اسپاننان تۇسە قالعان جوق. وتباسىما ءار بالا قوسىلعان سايىن جاۋاپكەرشىلىك ارتا بەردى. ءوزىڭدى ۇلكەن سەزىنە بەرەسىڭ. ءار بالاعا جەكە- جەكە ءمان بەرۋ كەرەك. 7 بالام - 7 ءتۇرلى. تۇرلەرى ۇقساعانىمەن، قالاۋلارى، مىنەزدەرى، ساباق وقۋلارى بولەك، - دەيدى اكە.
قولى قالت ەتە قالسا، بالالارىنا كوڭىل بولۋگە تىرىساتىن كوپ بالالى اكە ۇلىمەن بىرگە بوكسقا قاتىسادى. ونىڭ سوزىنشە، بۇل سپورتپەن اينالىسۋىنا ۇلى سەبەپكەر بولعان.
- ۇلىم ءبىرىنشى باستاماشى بولدى. قالالىق جەردە تۇرعان سوڭ كوپ تەلەفون قاراپ كەتەمىز. قيمىل- قوزعالىسسىز وتىرعان سوڭ ادام فيزيكالىق تۇرعىدا دامي بەرمەيدى عوي. بالامنىڭ بويى كىشى، قوزعالىسى دا از بولعاننان كەيىن ءوزى «اكە، بوكسقا قاتىسسام قالاي قارايسىز؟ مەن سىنىپتاستارىممەن بىردەي بولعىم كەلەدى، بويىم وسسە دەيمىن، ءىس- قيمىلدارىم دا جاقسى بولسا ەكەن» دەگەن ۇسىنىستار جاسادى. سودان كەيىن «وندا بوكسقا بىرگە بارايىق» دەدىم. كاسىبىم مەن وزگە نەگىزگى شارۋالارىمدى تۇسكە دەيىن ءبىتىرىپ الۋعا تىرىسامىن. تۇستەن باستاپ كەشكە دەيىن بالالاردىڭ قۇزىرىندامىن. ال سەنبى- جەكسەنبى كۇندەرى تەك بالالارمەن ۋاقىت وتكىزەمىن، - دەيدى سامات جولماحانوۆ.
ال پسيحولوگ مامان بالا تاربيەسىندە اكەنىڭ بالاعا اسەرىن ەشبىر جاساندىلىق الماستىرا المايتىنىن ايتادى.
- مەن بۇرىن «اكەنىڭ بەرگەن تاربيەسىن 100 مەكتەپ بەرە المايدى» دەگەن ءسوزدى ءجيى ەستيتىنمىن. ءبىراق ماعىناسىنا اسا ءمان بەرمەيتىن ەدىم. جاقىندا عانا ا ق ش- قا ارنايى ۇلكەن پسيحوتەراپيەۆتتەردىڭ سيمپوزيۋم- كونفەرەنسياسىنا قاتىستىم. سول جەردە اكەنىڭ بالانىڭ ومىرىنە، تاربيەسىنە، ومىردەگى جەتىستىكتەرىنە اسەرى تۋرالى كوپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن تانىس بولدىم. شىن مانىندە تاڭقالدىم، ايتقان ءسوزدىڭ عىلىمي استارى دا بار ەكەن. مىسالى، اكەلەرمەن ءجيى ۋاقىت وتكىزەتىن، ءجيى وينايتىن بالالار كوپ جاعدايلاردا وزىنە سەنىمدى بولادى. ال وزىنە سەنىمدىلىك، ءوزىن- ءوزى جوعارى باعالاۋ - بۇل ومىردەگى جەتىستىكتىڭ ەڭ باستى كىلتى. ەگەر انا - ايەل كىسى رەتىندە بالاعا مەيىرىم، سۇيىسپەنشىلىك، ەموتسيالىق دامۋ، جاناشىرلىق قاسيەتتەرىن بەرەتىن بولسا، اكە بالاعا سەنىمدىلىك، ءوزىن جوعارى باعالاۋ، قايسارلىق جانە باتىلدىق سەزىمدەرىنىڭ دامۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى ەكەن. ال وسى دۇنيەنى ءسىز ەشقانداي جاساندىلىقپەن الماستىرا المايسىز. بۇنى تەك قانا اكە بەرە الادى، - دەيدى ەرجان مىرزابايەۆ.
دەسە دە، پسيحولوگ بولۋ اكە بولۋدى جەڭىلدەتپەيتىن كورىنەدى. ەرجان مىرزابايەۆ بار بىلگەنىڭدى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ وڭاي ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.
- پسيحولوگ بولۋ - باسقا، اكە بولۋ - باسقا. تەوريانى ءبىلۋ - باسقا، ونى پراكتيكادا ىسكە اسىرۋ - باسقا. مەن دە قاراپايىم قاتارداعى اكەمىن. وقىعان، ەستىگەن، زەرتتەگەن، بىلگەن نارسەلەرىم كوپ. ءبىراق ولاردى 100 پايىز پراكتيكادا ورىنداپ كەتۋ سونشالىقتى وڭاي دەپ ايتا المايمىن. مەنىڭ دە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قينالاتىن، كەدەرگىلەرگە تاپ بولاتىن، وزىممەن جۇمىس ىستەۋدى قاجەت ەتەتىن ساتتەر بولادى، - دەيدى ول.
وعان قوسا، كاسىبي پسيحولوگ بالا تاربيەسىنە وڭ اسەر ەتەتىن لايفحاكتار ۇسىندى.
- قۇرمەتتى اكەلەر، ەڭ اۋەلى ۇيگە ءاردايىم كوڭىلدى كەلىڭىز. جاي عانا اكەنىڭ ۇيگە «بالام، جانىم، كۇنىم، مەنىڭ بالاپاندارىم قايدا؟» دەگەن جاقسى ەموتسيامەن كەلۋدىڭ ءوزى ۇيدەگى اتموسفەرانى 180 گرادۋس جاقسى جاققا وزگەرتىپ جىبەرەدى. ەكىنشىسى - كەلگەن كەزدە مىندەتتى تۇردە بالالاردى ىزدەڭىز. قازىرگى اكەلەر بۇرىنعى ءبىز سەكىلدى «اكەلەرى ۇيگە كەلسە، بالالارى جۇگىرىپ شىعۋى كەرەك» دەپ كۇتەدى. ءبىراق بالالار - گادجەتتە، تەلەفوندا، ساباقتا، ءوز- وزدەرىمەن جۇرەدى. قايتا اكە رەتىندە «مەنىڭ قىزىم قايدا، مەنىڭ ۇلىم قايدا؟» دەپ ىزدەپ بارىڭىز. بۇل بالانىڭ كەيىننەن ءسىز جۇمىستان شارشاپ كەلگەندە الدىڭىزدان جۇگىرىپ شىعۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
ءۇشىنشىسى - بالاعا ەشقاشان داۋىس كوتەرىپ، ايقايلاپ، جازالاپ، قول كوتەرمەڭىز. ءسىزدىڭ ءبىر ايقايلاعانىڭىز - ءبىر ايلىق قارىم-قاتىناستى كەرى شەگەرەدى. ءبىر قول كوتەرگەنىڭىز - 3-5 جىلدىق قارىم-قاتىناسىڭىز كەرى كەتەدى. «مەن سونشا جاقسىلىق ىستەدىم، ءبىر رەت ايقايلاپپىن - نە بولىپتى؟!» دەيمىز عوي. «ءبىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى شىرىتەدى» دەپ قازاقتا بەكەر ايتپاعان. ءبىر جاعىمسىز ارەكەت ءسىزدىڭ جۇزدەگەن، مىڭداعان جاقسى ارەكەتىڭىزگە زيان كەلتىرۋى مۇمكىن. قاراپ تۇرساق، كوپ ۋاقىت پەن كوپ ءبىلىم قاجەت ەتپەيدى. وسى ءۇش پرينتسيپتى ۇستاناتىن بولساڭىز، ۇيدەگى كوڭىل-كۇي، بالامەن قارىم-قاتىناسىڭىز، ونىڭ دامۋىنا دەگەن سەپتىگىڭىز الدەقايدا مىقتى بولادى، - دەيدى مامان.
