بالالاردىڭ ءتىسىن نەگە ەرتە قۇرت جەيدى: ماسەلە تەك تاتتىدە مە

 بالالاردىڭ ءتىسى نەگە ەرتە بۇزىلادى، اتا-انالار قانداي قاتەلىكتەر جىبەرەدى جانە اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن نە ىستەلىپ جاتىر؟ Kazinform ءتىلشىسى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن زەردەلەدى.

ءۇش جاسىندا 20 ءتىسى زاقىمدانعان بالالار بار

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2026 -جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا 3,6 ميلليون بالا پروفيلاكتيكالىق مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتتى. تەكسەرۋ كەزىندە 302 مىڭ بالادان ءتۇرلى اۋرۋ انىقتالىپ، 119 مىڭنان استامى دارىگەرلەردىڭ تۇراقتى باقىلاۋىنا الىنعان.

بالالار اراسىندا ءجيى كەزدەسەتىن اۋرۋلاردىڭ قاتارىندا ءتىس جەگىسى، قانازدىق جانە كورۋ قابىلەتىنىڭ بۇزىلۋى بار. مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردى تەكسەرۋ كەزىندە ءتىس جەگىسىنىڭ 80169 جاعدايى تىركەلگەن.

ال 6, 12 جانە 15 جاستاعى بالالار اراسىندا ستوماتولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ تارالۋ كورسەتكىشى سوڭعى ءۇش جىلدا ورتا ەسەپپەن %87,8 بولعان. اتاپ ايتقاندا، 2023 -جىلى - %88,9، 2024 -جىلى - %87,7، 2025 -جىلى %86,9 تىركەلگەن.

ءۇش جىلدا كورسەتكىش 2 پايىزدىق تارماققا تومەندەگەن. دەگەنمەن بۇل ستاتيستيكا تەك ءتىس جەگىسىن ەمەس، ستوماتولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ جالپى تارالۋىن قامتيدى. سوندىقتان ونى ءتىس جەگىسىنىڭ جەكە كورسەتكىشى رەتىندە قاراستىرۋعا بولمايدى.

ونىڭ ۇستىنە، ءتىس جەگىسى بالا مەكتەپكە بارماي تۇرىپ-اق باستالۋى مۇمكىن.

بالالار ستوماتولوگى ايجان ەرعازيەۆا ەكى-ءۇش جاسىندا بىرنەشە ءتىسى قاتار بۇزىلعان بالالار ءجيى كەزدەسەتىنىن ايتادى.

- ءيا، وكىنىشكە قاراي، مۇنداي جاعدايلار ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى تاجىريبەمىزدە ءجيى كەزدەسەدى. بۇگىندە ەكى- ءۇش جاسىندا 10- 15, ءتىپتى 20 تىسىنە دەيىن زاقىم كەلگەن بالالاردى قابىلدايمىز، - دەيدى مامان.

دارىگەردىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى جىلدارى بىرنەشە ءتىسى قاتار زاقىمدانعان كىشكەنتاي بالالار ءجيى قارالاتىن بولعان.

ماسەلە قازاقستانعا عانا ءتان ەمەس. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 2022 -جىلعى ەسەبىنە سايكەس، الەمدە شامامەن 514 ميلليون بالانىڭ ءسۇت تىستەرىندە ەمدەلمەگەن ءتىس جەگىسى بولعان.

ءتاتتى جەمەيتىن بالانىڭ ءتىسى نەگە بۇزىلادى؟

كوپتەگەن اتا-انا بالاسىنىڭ ءتىسى بۇزىلسا، ءتاتتى تاعامنان نەمەسە كالتسييدىڭ جەتىسپەۋىنەن كورەدى. الايدا ءتىس جەگىسىنىڭ پايدا بولۋىنا بىرنەشە جاعداي اسەر ەتەدى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ شتاتتان تىس باس ستوماتولوگى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ تۇسىندىرۋىنشە، ءتىستىڭ بەتىندە جينالعان باكتەريالار تاعامداعى قانتتى ىدىراتىپ، قىشقىل بولەدى. سول قىشقىل ءتىستىڭ سىرتقى قورعانىش قاباتىن السىرەتىپ، بىرتىندەپ بۇزادى.

- ءتىس جەگىسى العاشقى تىستەر شىققاننان كەيىن-اق باستالۋى مۇمكىن. ەكى- ءۇش جاستا كەزدەسەتىن تىستەردىڭ كوپتەپ زاقىمدانۋى ەرتە جاستاعى ءتىس جەگىسىنە جاتادى. ءسۇت تىستەرىنىڭ كىرەۋكە جانە دەنتين قاباتتارى جۇقا بولعاندىقتان، اۋرۋ تەرەڭ تىندەرگە جىلدام تارالۋى مۇمكىن، - دەيدى مامان.

ءبىراق بالا كامپيت پەن شوكولاد جەمەسە دە، ءتىسى بۇزىلۋى مۇمكىن.

مىسالى، كۇنى بويى شىرىن، ءتاتتى شاي نەمەسە ءتاتتى يوگۋرت ىشەتىن بالانىڭ تىستەرى قىشقىلدىڭ اسەرىنە قايتا- قايتا ۇشىرايدى. سوندىقتان ءتاتتىنىڭ مولشەرى عانا ەمەس، ونى قانشالىقتى ءجيى تۇتىناتىنى دا ماڭىزدى.

ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، كۇندەلىكتى كۇتىمنىڭ دە اسەرى زور.

- ءتاتتىنى از تۇتىناتىن بالادا دا ءتىس قاعى جەتكىلىكتى تازالانباسا، سىلەكەي ءبولىنۋى ازايسا نەمەسە كىرەۋكەنىڭ قالىپتاسۋىندا اقاۋ بولسا، ءتىس جەگىسى دامۋى مۇمكىن. كەيبىر دارىلەر مەن اۋرۋلار اۋىزدىڭ قۇرعاۋىنا ىقپال ەتىپ، تابيعي قورعانىستى السىرەتەدى، - دەپ ءتۇسىندىردى دارىگەر.

ال تۇقىم قۋالاۋشىلىقتىڭ اسەرى قانداي؟

ماماننىڭ ايتۋىنشا، گەنەتيكالىق ەرەكشەلىكتەر بالانىڭ ءتىس جەگىسىنە بەيىمدىلىگىن ارتتىرۋى مۇمكىن. ءبىراق اتا- اناسىنىڭ ءتىسى ناشار بولسا، بالانىڭ دا ءتىسى مىندەتتى تۇردە بۇزىلادى دەگەن ءسوز ەمەس.

ويتكەنى ءبىر وتباسىندا تاماقتانۋ مەن ءتىس كۇتىمىنە قاتىستى ادەتتەر دە ۇقساس بولادى. سوندىقتان ءتىس جەگىسىنىڭ سەبەبىن بىردەن تۇقىم قۋالاۋشىلىقتان نەمەسە كالتسييدىڭ جەتىسپەۋىنەن ىزدەۋ دۇرىس ەمەس.

تەمىر پرەپاراتى بالانىڭ ءتىسىن قۇرتا ما؟

كەي اتا-انالار بالاسىنا تەمىر پرەپاراتىن بەرگەننەن كەيىن تىسىندە پايدا بولعان قارا داقتارعا الاڭدايدى. اسىرەسە سۇيىق دارىلەردى قابىلداعاندا مۇنداي وزگەرىس بايقالۋى مۇمكىن. بۇل ءتىس جەگىسىنىڭ بەلگىسى مە؟

ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، كەيبىر تەمىر پرەپاراتتارى ءتىستىڭ بەتىندە قارا داق قالدىرۋى مۇمكىن. الايدا ءتىستىڭ ءتۇسى وزگەرگەنى ونىڭ مىندەتتى تۇردە بۇزىلعانىن بىلدىرمەيدى.

- كەيبىر تەمىر ءشارباتتارىنىڭ قۇرامىندا قانت بولادى. ەگەر ءدارى تىسپەن ۇزاق جاناسسا، ال اۋىز قۋىسىنىڭ كۇتىمى جەتكىلىكسىز بولسا، ءتىس جەگىسىنىڭ پايدا بولۋ قاۋپى ارتۋى مۇمكىن، - دەپ ءتۇسىندىردى مامان.

سوندىقتان ءدارىنىڭ قۇرامىندا قانت بار-جوعىن تەكسەرگەن ءجون. ال تىستە قارا داقپەن بىرگە قۋىس پايدا بولسا، ءتىس مۇجىلسە نەمەسە اۋىرسا، ستوماتولوگكە قارالۋ قاجەت.

دارىگەر ءتىستىڭ ءتۇسى وزگەرگەنى ءۇشىن تاعايىندالعان تەمىر پرەپاراتىن ءوز بەتىنشە توقتاتۋعا بولمايتىنىن ەسكەرتەدى.

تۇندە بوتەلكەمەن ۇيىقتاۋ ءتىس جەگىسىنە اكەلە مە؟

بالانىڭ ءتىسى ەرتە بۇزىلۋىنا كۇندەلىكتى ادەتتەر دە اسەر ەتەدى. سونىڭ ءبىرى -بوتەلكەدەن ءسۇت نەمەسە ءتاتتى سۋسىن ءىشىپ جاتىپ ۇيىقتاۋ.

ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ تۇسىندىرۋىنشە، بالا ۇيىقتاپ قالعان كەزدە تىستەرى سۋسىن قۇرامىنداعى قانتپەن ۇزاق جاناسۋى مۇمكىن. بۇل ءتىس جەگىسىنىڭ پايدا بولۋ قاۋپىن ارتتىرادى.

- ەمشەك سۇتىمەن قورەكتەندىرۋدىڭ پايداسى زور. دەگەنمەن ءبىر جاستان كەيىن تۇندە ءجيى ەمەتىن بالانىڭ تىسىندە قاق جينالسا نەمەسە العاشقى زاقىمدانۋ بەلگىلەرى بايقالسا، ستوماتولوگ ءتىس جەگىسىنىڭ قاۋپىن جەكە باعالاۋى قاجەت، - دەيدى مامان.

سوندىقتان بالانىڭ نەمەن قورەكتەنەتىنىنە عانا ەمەس، ءتىسىنىڭ قالاي تازالاناتىنىنا دا ءمان بەرگەن دۇرىس.

التى جاستا شىعاتىن تۇراقتى ءتىستى اتا-انالار نەگە ءسۇت ءتىسى دەپ ويلايدى؟

شامامەن التى جاستا بالانىڭ العاشقى تۇراقتى ازۋ تىستەرى شىعا باستايدى. ءبىراق ولار ءسۇت تىستەرىنىڭ ورنىنا ەمەس، ءتىس قاتارىنىڭ ەڭ ارتقى جاعىنا شىعادى. سوندىقتان كەي اتا- انالار ولاردى دا ءسۇت ءتىسى دەپ ويلايدى.

ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇل تىستەر ءومىر بويى ساقتالۋى ءتيىس.

- جاڭادان شىققان ازۋ تىستەردىڭ شايناۋ بەتىندە تەرەڭ سايلار بولادى. ولارعا تاماق قالدىقتارى مەن ءتىس قاعى وڭاي جينالادى. مۇنداي جاعدايدا ستوماتولوگ قاجەت دەپ تاپسا، ءتىستىڭ شايناۋ بەتىندەگى سايلاردى ارنايى ماتەريالمەن جاۋىپ، ءتىس جەگىسىنەن قورعاۋعا بولادى، - دەپ ءتۇسىندىردى مامان.

بۇل ءادىس گەرمەتيزاتسيا دەپ اتالادى. ول ءتىس جەگىسىنىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى.

سوندىقتان اتا- انالار التى جاس شاماسىندا شىققان تۇراقتى ازۋ تىستەردى ءسۇت تىسىمەن شاتاستىرماي، ولاردىڭ كۇتىمىنە كوڭىل بولگەنى ءجون.

ءسۇت تىستەرىن ەمدەمەسە نە بولادى؟

«ءبارىبىر تۇسەدى، ورنىنا جاڭاسى شىعادى». كەي اتا- انالار ءسۇت تىستەرىن وسى سەبەپپەن ەمدەتۋگە اسىقپايدى. الايدا ولاردى ۋاقىتىندا ەمدەمەسە، ءتۇرلى اسقىنۋعا اكەلۋى مۇمكىن.

ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، ءسۇت تىستەرى بالانىڭ تاماق شايناۋىنا، سويلەۋىنە كومەكتەسەدى. سونداي- اق كەيىن شىعاتىن تۇراقتى تىستەرگە ورىن ساقتايدى. ەگەر ءسۇت ءتىسى ەرتە تۇسسە نەمەسە جۇلىنسا، كورشى تىستەر جىلجىپ، تۇراقتى ءتىستىڭ دۇرىس شىعۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن.

- «ءبارىبىر تۇسەدى» دەگەن تۇسىنىكپەن اتا- انالار بالا قاتتى اۋىرسىنعانعا نەمەسە بەتى ىسىنگەنگە دەيىن ستوماتولوگكە بارۋدى كەيىنگە قالدىرۋىمۇمكىن، - دەيدى مامان.

بالالار ستوماتولوگى ايجان ەرعازييەۆانىڭ ايتۋىنشا، ءتىس جەگىسى دەر كەزىندە ەمدەلمەسە، تەرەڭدەپ، ءتىستىڭ ىشكى تىندەرىن زاقىمدايدى. ينفەكسيا تاراسا، بالانىڭ بەتى ءىسىنىپ، دەنە قىزۋى كوتەرىلۋى مۇمكىن.

- مۇنداي كەزدە ماسەلە تەك ءتىستى پلومبالاۋمەن شەكتەلمەيدى. كەيبىر تىستەردە ءتىس ۇلپاسىنىڭ قابىنۋى، ينفەكسيالىق اسقىنۋلار بولۋى مۇمكىن، - دەيدى ستوماتولوگ.

اۋرۋ ءتىس بالانىڭ تاماقتانۋىنا، ۇيقىسىنا جانە جالپى جاعدايىنا اسەر ەتەدى. سوندىقتان ءتىس جەگىسىن اسقىندىرماي، دەر كەزىندە ەمدەتكەن دۇرىس.

ءتىس جەگىسىن ءتىستى ەگەمەي ەمدەۋگە بولا ما؟

ءتىس جەگىسىن ەرتە انىقتاسا، كەي جاعدايدا ءتىستى ەگەپ، پلومبا سالماي-اق توقتاتۋعا بولادى.

ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، تىستە پايدا بولاتىن بورداي اق داق اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىسى بولۋى مۇمكىن. بۇل كەزدە ءتىستىڭ قورعانىش قاباتى السىرەگەنىمەن، ءالى قۋىس پايدا بولماۋى ىقتيمال.

- ەمدەۋ ءاردايىم ءتىستى بۇرعىلاپ، پلومبا سالۋ دەگەن ءسوز ەمەس. كىرەۋكەنىڭ بەتى ءالى بۇزىلماعان باستاپقى كەزەڭدە فتوريدتەردى قولدانۋ، دۇرىس تازالاۋ جانە تاماقتانۋ ءتارتىبىن وزگەرتۋ ارقىلى ۇدەرىستى توقتاتۋعا بولادى. ال قۋىس پايدا بولسا، ءتىس ۇلپاسى قابىنسا نەمەسە ءتىس قاتتى بۇزىلسا، باسقا ەم قاجەت، - دەيدى دارىگەر.

ال تىستە قۋىس پايدا بولسا، ونى تەك پاستامەن تازالاپ نەمەسە دارۋمەن ءىشىپ قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس. مۇندايدا قانداي ەم قاجەت ەكەنىن ستوماتولوگ انىقتايدى.

اتا-انالار بالاسىن ستوماتولوگكە نەگە كەش اكەلەدى؟

بالالار ستوماتولوگى ايجان ەرعازييەۆانىڭ ايتۋىنشا، كوپتەگەن اتا- انا بالاسىن ءتىسى اۋىرعاندا عانا دارىگەرگە اپارادى.

- وكىنىشكە قاراي، اتا-انالاردىڭ ەداۋىر بولىگى بالاسىن ءتىسى اۋىرا باستاعاندا عانا ستوماتولوگكە اكەلەدى. كەيدە بالا تۇندە ۇيىقتاي الماي، تاماق ىشۋدەن باس تارتىپ، ءتىپتى بەتى ىسىنگەن كەزدە عانا دارىگەرگە جۇگىنەدى، - دەيدى مامان.

بۇعان بىرنەشە سەبەپ بار. كەيبىر اتا-انالار ءسۇت تىستەرىن ەمدەۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ويلايدى. ەندى ءبىرى بالاسى ستوماتولوگتەن قورقاتىندىقتان نەمەسە ەم قىمباتقا تۇسەتىندىكتەن، دارىگەرگە بارۋدى كەيىنگە قالدىرادى.

ال ءتىس جەگىسى باستاپقىدا اۋىرتپاۋى مۇمكىن. سوندىقتان اتا-انالار اۋرۋدى بايقاماي قالادى.

- ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز - بالانى اۋىرعان كەزدە ەمەس، ءتىسى ساۋ كەزدە ستوماتولوگكە اكەلۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ، - دەيدى ايجان ەرعازيەۆا.

كىشكەنتاي بالالاردىڭ ءتىسىن ناركوزبەن ەمدەي مە؟

ايجان ەرعازيەۆانىڭ ايتۋىنشا، كىشكەنتاي بالالاردىڭ ءتىسىن ەمدەۋ ءۇشىن ناركوز ءاردايىم قاجەت ەمەس. ول كوبىنە ەم ۇزاققا سوزىلاتىن نەمەسە بالانى تىنىش وتىرعىزىپ ەمدەۋ قيىن بولاتىن جاعدايلاردا قاراستىرىلادى.

- ەكى-ءۇش جاسار بالانىڭ كوپ ءتىسى زاقىمدانىپ، ۇزاق ءارى كۇردەلى ەمدەۋ قاجەت بولسا، بالانىڭ دارىگەرمەن ىنتىماقتاسۋى قيىن بولۋى مۇمكىن، - دەيدى مامان.

ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ مالىمەتىنشە، ەلىمىزدەگى ستوماتولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ستاندارتىندا ءتىس جەگىسى اسقىنعان ءتورت جاسقا دەيىنگى بالالاردى، سونداي-اق مەديتسينالىق كورسەتىلىمدەرى بار وزگە بالالاردى جالپى انەستەزيامەن نەمەسە سەداتسيا ارقىلى ەمدەۋ قاراستىرىلعان.

- دەگەنمەن ناركوز قولدانۋ تۋرالى شەشىم بالانىڭ جاسىنا عانا بايلانىستى ەمەس. ونىڭ دەنساۋلىعى، ەمنىڭ كولەمى مەن ىقتيمال قاۋىپتەرى ەسكەرىلەدى. انەستەزيولوگتىڭ قورىتىندىسى دا ماڭىزدى. مۇنداي ەم قاجەتتى جابدىقتارى مەن ءتيىستى رۇقساتى بار مەديتسينالىق ۇيىمدا جۇرگىزىلۋى ءتيىس، - دەيدى دارىگەر.

بالالاردىڭ ءتىسىن تەگىن ەمدەتۋگە بولا ما؟

ەلىمىزدە 18 جاسقا دەيىنگى بالالار مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ (م ءا م س) جۇيەسى ارقىلى جوسپارلى جانە شۇعىل ستوماتولوگيالىق كومەك الا الادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، جىل سايىن بالالارعا م ءا م س اياسىندا 2,7 ميلليوننان استام ستوماتولوگيالىق قىزمەت كورسەتىلەدى. مەديتسينالىق كورسەتىلىمدەرگە قاراي ءتىس جەگىسىن ەمدەۋ، پلومبا سالۋ، ءتىستى جۇلۋ، رەنتگەنگە ءتۇسىرۋ جانە قابىنعان تىستەردى ەمدەۋ قىزمەتتەرى تەگىن كورسەتىلەدى.

ول ءۇشىن اتا- انالار ەمحاناداعى ستوماتولوگكە نەمەسە الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىمەن كەلىسىمشارت جاساسقان جەكە كلينيكاعا تىكەلەي جۇگىنە الادى. ۋچاسكەلىك دارىگەردىڭ جولداماسى قاجەت ەمەس. دەگەنمەن بارلىق ەمدەۋ ءتاسىلى مەن ماتەريال م ءا م س ەسەبىنەن تولەنبەيدى. سوندىقتان قاجەتتى قىزمەتتىڭ تەگىن كورسەتىلەتىنىن الدىن الا ناقتىلاعان ءجون. تولىق اقپاراتتى 1414 ءنومىرى ارقىلى نەمەسە قوردىڭ رەسمي سايتىنان بىلۋگە بولادى.

- اتا- انالاردىڭ ءبارى بۇل مۇمكىندىكتەن حاباردار ەمەس. اسىرەسە بىرنەشە ءتىستى قاتار ەمدەۋ نەمەسە جالپى انەستەزيا قاجەت بولعاندا قارجىلىق قيىندىقتار تۋىنداۋى مۇمكىن، - دەيدى ايجان ەرعازييەۆا.

شەتەل تاجىريبەسى: بالالاردىڭ ءتىس ساۋلىعى قالاي قورعالادى؟

بالالاردىڭ ءتىس جەگىسىنىڭ الدىن الۋدا شوتلانديانىڭ تاجىريبەسى نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. ال شۆەتسياداعى ءبىر سوت ءىسى بالا ءتىسىنىڭ كۇتىمسىز قالۋى قانداي اۋىر سالدارعا اكەلەتىنىن كورسەتكەن.

شوتلانديادا ءتىس جەگىسى قالاي ازايدى؟

شوتلانديادا 2006 -جىلدان بەرى Childsmile باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بالالارعا بالاباقشادان باستاپ ءتىس تازالاۋ ۇيرەتىلەدى. ولار تىستەرىن ەرەسەكتەردىڭ باقىلاۋىمەن تازالايدى. سونىمەن قاتار ستوماتولوگيالىق تەكسەرۋلەر مەن ءتىس جەگىسىنىڭ الدىن الۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى.

2026 -جىلى British Dental Journal باسىلىمىندا جاريالانعان مالىمەتكە سايكەس، شوتلاندياداعى بەس جاسار بالالار اراسىندا ءتىس جەگىسى كەزدەسەتىندەردىڭ ۇلەسى شامامەن %60- دان %25- عا دەيىن تومەندەگەن.

باعدارلامانىڭ قارجىلىق تيىمدىلىگى دە زەرتتەلگەن. بالاباقشالاردا ءتىس تازالاۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋعا جىلىنا شامامەن 1,8 ميلليون فۋنت جۇمسالسا، ستوماتولوگيالىق ەمگە كەتەتىن شىعىننىڭ ازايۋىنان 4,7 ميلليون فۋنت ۇنەمدەلەتىنى ەسەپتەلگەن. اۋرۋدىڭ ازايۋىن تەك وسى باعدارلامامەن بايلانىستىرۋعا بولمايدى. دەگەنمەن بۇل تاجىريبە بالالاردى ءتىس كۇتىمىنە ەرتە جاستان ۇيرەتۋدىڭ ماڭىزىن كورسەتەدى.

شۆەتسيادا بالالارىنىڭ ءتىس كۇتىمىنە نەمقۇرايلى قاراعان اتا-انالار سوتتالدى

2025 -جىلى شۆەتسيانىڭ بوروس قالاسىندا ءۇش بالانىڭ ءتىسى قاتتى زاقىمدانعانى انىقتالعان. ءبىر بالانىڭ سەگىز، قالعان ەكەۋىنىڭ ءتورت- ءتورت ءتىسىن جۇلۋعا تۋرا كەلگەن.

شۆەتسيانىڭ SVT قوعامدىق تەلەارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا، اتا- انالار بالالارىنىڭ ءتىسىن جەتكىلىكتى تازالاماعان جانە ولاردى قاجەت كەزىندە ستوماتولوگكە اپارماعان. ءىستى قاراعان سوت 2025 -جىلعى 5 -ماۋسىمدا اتا- انانىڭ ءارقايسىسىن سەگىز ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرعان.

بۇل جەردە اڭگىمە بالانىڭ ءتىسىن ءبىر رەت تازالاماۋ تۋرالى ەمەس. اتا- انالار ۇزاق ۋاقىت قاجەتتى كۇتىم مەن مەديسينالىق كومەكتى قامتاماسىز ەتپەگەنى، سونىڭ سالدارىنان بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىر زيان كەلگەنى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلعان.

شوتلانديا مەن شۆەتسياداعى ەكى جاعدايدىڭ سيپاتى ءارتۇرلى. ءبىرى ءتىس جەگىسىنىڭ الدىن الۋ جولدارىن كورسەتسە، ەكىنشىسى اۋرۋدى اسقىندىرماي، دەر كەزىندە ەمدەتۋدىڭ ماڭىزىن اڭعارتادى.

بالالاردىڭ ءتىس جەگىسىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قانداي جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر؟

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2025 -جىلدان باستاپ مەكتەپتەردە تاعامداعى قانت پەن تۇز مولشەرىن ازايتۋدى كوزدەيتىن جاڭا تاماقتانۋ ستاندارتى ەنگىزىلگەن. «بولاشاققا ساۋ تىسپەن» جوباسى اياسىندا ەكى جىل ىشىندە ستوماتولوگيالىق پروفيلاكتيكاعا ارنالعان 166 كابينەت اشىلدى. مۇندا وقۋشىلارعا ءتىس كۇتىمى ۇيرەتىلىپ، اۋرۋدىڭ الدىن الۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار 2027 -جىلدان باستاپ اتا- انالارعا بالالارىنىڭ الداعى مەديتسينالىق تەكسەرۋلەرى تۋرالى SMS- حابارلامالار جىبەرۋ جوسپارلانعان.

الايدا ستوماتولوگيالىق كابينەتتەردىڭ اشىلۋى ءتىس جەگىسىنىڭ قانشالىقتى ازايعانىن وزدىگىنەن كورسەتپەيدى. ونىڭ ناتيجەسىن باعالاۋ ءۇشىن بالالاردىڭ ءتىس ساۋلىعىنداعى وزگەرىستەردى باقىلاۋ قاجەت. تاعى ءبىر ماسەلە - الدىن الۋ جۇمىستارىنىڭ باسىم بولىگى مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا باعىتتالعان. ال ستوماتولوگتەر ەكى- ءۇش جاسىندا بىرنەشە ءتىسى قاتار بۇزىلعان بالالاردى دا قابىلدايدى.

ايجان ەرعازيەۆا ءتىس كۇتىمىن مەكتەپكە دەيىنگى كەزەڭنەن باستاۋ قاجەت دەپ سانايدى. ونىڭ پىكىرىنشە، بالاباقشالاردا ءتىس كۇتىمىن ۇيرەتىپ، پەدياترلار مەن ستوماتولوگتەردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىن كۇشەيتكەن ءجون.

- مەنىڭ ويىمشا، قازاقستاندا بالالار ستوماتولوگياسىنىڭ باستى باعىتى ەمدەۋدەن پروفيلاكتيكاعا قاراي وزگەرۋى كەرەك. ءبىز كوبىنە اۋرۋ اسقىنعان كەزدە ارەكەت ەتەمىز. ال ونىڭ الدىن الۋعا الدەقايدا كوپ كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت، - دەيدى مامان.

بالانىڭ ءتىسىن قالاي ساقتاپ قالۋعا بولادى؟

دارىگەرلەر ءتىس كۇتىمىن العاشقى ءسۇت ءتىسى شىققان كەزدەن باستاۋعا كەڭەس بەرەدى.

ساۋلە ەسەمبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، كىشكەنتاي بالانىڭ ءتىسىن كۇنىنە ەكى رەت اتا- اناسى تازالاۋى قاجەت.

- قۇرامىندا 1000 ppm فتوريدى بار پاستا ۇسىنىلادى: ءۇش جاسقا دەيىن - كۇرىش دانىندەي، ءۇش جاستان التى جاسقا دەيىن - بۇرشاقتاي مولشەردە. پاستانىڭ مولشەرىن ەرەسەك ادام قاداعالاپ، بالانى بىرتىندەپ ونى تۇكىرۋگە ۇيرەتەدى، - دەيدى مامان.

سونىمەن قاتار ەكى جاسقا دەيىن قانت قوسىلعان تاعامدار مەن سۋسىنداردى بەرمەۋ، ال ۇلكەنىرەك بالالاردىڭ ءتاتتى سۋسىنداردى ءجيى ءىشۋىن شەكتەۋ ۇسىنىلادى. بالانى العاشقى ءتىسى شىققاننان كەيىن التى اي ىشىندە، ءبىراق ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ستوماتولوگكە كورسەتكەن دۇرىس.

ايجان ەرعازيەۆا ەمنەن كەيىن دە ءتىس كۇتىمىن توقتاتپاۋ كەرەگىن ەسكەرتەدى.

- ەگەر بالا ەمدەلگەننەن كەيىن دە ءتاتتى تاعامداردى ءجيى جەسە، تىستەرىن دۇرىس تازالاماسا، تۇنگى ۋاقىتتا ءتاتتى سۋسىن ىشسە جانە پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋگە كەلمەسە، جاڭا ءتىس جەگىسى پايدا بولۋى ابدەن مۇمكىن، - دەيدى دارىگەر.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ءتىس جەگىسىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بالانىڭ كۇندەلىكتى ادەتتەرىنە كوڭىل ءبولۋ ماڭىزدى. ويتكەنى العاشقى ءتىس شىققاننان باستاپ جاسالعان دۇرىس كۇتىم كەيىن كۇردەلى ەمنىڭ قاجەت بولۋ قاۋپىن ازايتادى.

اۆتورلار

ۆەنەرا جولامان قىزى