استانا مەن ماسكەۋ: ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى سەرىكتەستىكتىڭ ەكونوميكالىق كەلبەتى

بۇل كەزدەسۋ وڭىرلىك ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋ مەن قازاقستان-رەسەي اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن تالقىلاۋعا ارنالعان ماڭىزدى الاڭ بولماق. وسىعان وراي Kazinform ءتىلشىسى ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ قازىرگى دامۋ ۇردىستەرى مەن الداعى پەرسپەكتيۆاسىنا شولۋ جاسادى.

ستراتەگيالىق ترانسفورماتسيا

بيىل ناۋرىز ايىندا قوس ەل پرەزيدەنتتەرى - قاسىم-جومارت توقايەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ، الداعى مەملەكەتتىك ساپاردىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىق قاتىناستاردى نىعايتۋداعى ايرىقشا ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ديالوگ ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندەگى جوعارى دەڭگەيدەگى سەنىم مەن تۇراقتى بايلانىستىڭ جالعاسى رەتىندە قاراستىرىلادى.

وسى ساياسي نەگىزدىڭ اياسىندا سوڭعى ءبىر جىلدا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ايتارلىقتاي كەڭەيدى. بۇعان دەيىن كۇن تارتىبىندە نەگىزىنەن ەنەرگەتيكا مەن ساۋدا باسىم بولسا، قازىرگى كەزەڭدە ىقپالداستىق تسيفرلاندىرۋ، كولىك- لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمى، ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا، ءبىلىم بەرۋ، مادەنيەت، تۋريزم جانە گۋمانيتارلىق سالالاردى دا قامتيتىن كوپقىرلى جۇيەگە اينالىپ وتىر.

سوعان قاراماستان، ەكى ەلدىڭ جاقىنداسۋىنداعى نەگىزگى قوزعاۋشى كۇش رەتىندە ەكونوميكا ماڭىزىن ساقتاپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 27,4 ميلليارد دوللار بولىپ، رەسەي قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى مارتەبەسىن ساقتادى. تاراپتار الداعى كەزەڭدە ءوزارا ساۋدا كولەمىن 30 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ەكسپورت قۇرىلىمىنا كەلسەك، قازاقستاننىڭ رەسەيگە جەتكىزەتىن نەگىزگى تاۋارلارى ءداستۇرلى تۇردە مەتالدار، مينەرالدىق شيكىزات، حيميا ونەركاسىبى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنەن تۇرادى. سوڭعى جىلدارى بۇل قۇرىلىمدا قايتا وڭدەلگەن ونىمدەر مەن ونەركاسىپتىك تاۋارلاردىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى.

ال رەسەيدەن كەلەتىن يمپورت نەعۇرلىم ءارتاراپتاندىرىلعان سيپاتقا يە. كورشى ەلدەن قۇرال-جابدىق، تەحنيكا، مۇناي ونىمدەرى، اۆتوكولىكتەر، حيميا جانە مەتاللۋرگيا ونىمدەرى، سونداي-اق ازىق-تۇلىك تاۋارلارى جەتكىزىلەدى.

ەكونوميكالىق جانە سالالىق بايلانىستاردىڭ تەرەڭدەۋى ەكى ەل قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا كەزەڭگە ءوتىپ جاتقانىن كورسەتەدى. ق ر س ءى م جانىنداعى سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماناربەك قابازييەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل ءۇردىس رەسمي قۇجاتتارمەن بەكىتىلگەن.

- ءبىز قوس ەل پرەزيدەنتتەرى 2025-جىلى قول قويعان دەكلاراتسيادا بەكىتىلگەن جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە كوتەرىلدىك. بۇل - بۇرىنعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ جاڭا مازمۇنمەن تولىققان ەۆوليۋتسيالىق جالعاسى.

سونىمەن بىرگە قازىرگى كەزەڭدە ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتى وزگەرىپ كەلەدى. باسىمدىق تەحنولوگيالىق كووپەراتسياعا، بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا، تسيفرلاندىرۋعا جانە جاھاندىق ەكونوميكالىق وزگەرىستەر جاعدايىندا قوسىلعان قۇنى جوعارى، تۇراقتى وندىرىستىك تىزبەكتەر قالىپتاستىرۋعا بەرىلىپ وتىر، - دەدى ساراپشى.

ينتەگراتسيانىڭ جاڭا كەزەڭى

سوڭعى جىلدارداعى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ىقپالداستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. بۇل تەك ساۋدا كولەمىنىڭ ارتۋىمەن ەمەس، ەكونوميكانىڭ تەرەڭ ينتەگراتسياسىمەن دە سيپاتتالادى.

- وڭ ديناميكانى ساقتاۋ ءۇشىن نەگىزگى باعىتتار رەتىندە ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى كەڭەيتۋ، كولىك- لوگيستيكا جۇيەسىن دامىتۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى، ەنەرگەتيكا جانە تسيفرلىق ساۋدا ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ ماڭىزدى. ماشينا جاساۋ، مۇناي-حيميا، ازىق-تۇلىك ءوندىرىسى جانە ترانزيتتىك بايلانىستى دامىتۋ ستراتەگيالىق تۇرعىدان ەرەكشە مانگە يە، - دەدى قارجى ساراپشىسى باۋىرجان ىسقاقوۆ.

ەكونوميستىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى ساۋدا وسىمىنە بىرنەشە نەگىزگى فاكتور ىقپال ەتىپ وتىر. بىرىنشىدەن، ول - ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر. ەكىنشىدەن، جاھاندىق لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ وزگەرۋى مەن سانكتسيالىق قىسىمنىڭ كۇشەيۋى. بۇل ساۋدا باعىتتارىنىڭ قايتا قۇرىلۋىنا جانە قۇرلىقتىق كولىك دالىزدەرىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا اسەر ەتتى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ىنتىماقتاستىق بىرتىندەپ تەك شيكىزات الماسۋ شەڭبەرىنەن شىعىپ، كۇردەلى ەكونوميكالىق بايلانىس جۇيەسىنە اينالىپ كەلەدى. سونىڭ ايعاعى رەتىندە قازاقستاندا رەسەيلىك قاتىسۋى بار 22 مىڭنان استام كومپانيانىڭ جۇمىس ىستەۋى اتالادى. سوڭعى 20 جىلدا رەسەيدىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسياسى 28,5 ميلليارد دوللار بولسا، قازاقستاننىڭ رەسەي ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 9 ميلليارد دوللارعا جەتكەن.

رەسەي كاپيتالى ەنەرگەتيكا، مۇناي-گاز، ونەركاسىپ، بانك سەكتورى، اگرارلىق سالا جانە لوگيستيكا باعىتتارىندا بەلسەندى تۇردە جۇمىس ىستەپ وتىر.

- رەسەيلىك قاتىسۋى بار شامامەن 22 مىڭ كومپانيانىڭ قىزمەتى ينۆەستيتسيالىق بازانىڭ كەڭەيۋىنە، جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جانە وندىرىستىك بايلانىستىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدى. سونىمەن بىرگە بۇل ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سالالارىنداعى تاۋەلدىلىكتى دە كۇشەيتەدى. سوندىقتان قازاقستان ءۇشىن شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋمەن قاتار ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى، - دەدى باۋىرجان ىسقاقوۆ.

122 جوبا مەن جاڭا يندۋستريالىق كۇن ءتارتىبى

ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى رەتىندە بيىل قاسىم-جومارت توقايەۆ ەكى ەلدىڭ جالپى قۇنى شامامەن 25 ميلليارد دوللار بولاتىن 122 ءىرى بىرلەسكەن جوبانى ىسكە اسىرعانىن مالىمدەدى.

اڭگىمە تەك شيكىزات سەكتورىمەن شەكتەلمەيدى، سەبەبى ماشينا جاساۋ، مۇناي-حيميا، كولىك ينفراقۇرىلىمى سياقتى ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالالار قامتىلىپ وتىر.

ق ر س ءى م جانىنداعى سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماناربەك قابازيەۆتىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى كەزەڭدەگى قارىم-قاتىناستىڭ باستى ەرەكشەلىگى - جۇيەلى كووپەراتسياعا كوشۋ.

- ءبىز جەكەلەگەن ناقتى جوبالاردان جۇيەلى ءارى كەشەندى ينتەگراتسياعا بەت بۇرىپ كەلەمىز. ەنەرگەتيكا نەگىزگى رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتسە، كولىك پەن لوگيستيكا نارىقتى بايلانىستىرادى، سيفرلاندىرۋ ۇدەرىستەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى، ال گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق وسى جوبالاردى جۇزەگە اسىراتىن ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرادى. ناتيجەسىندە سينەرگيالىق اسەر پايدا بولادى، ياعني ءبىر سالاداعى تابىس باسقا باعىتتارداعى ناتيجەنى كۇشەيتەدى. مۇنداي ءتاسىل ءوزارا ىقپالداستىقتى سىرتقى كۇيزەلىستەرگە اناعۇرلىم ءتوزىمدى ەتىپ، قوس تاراپتىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى ارتىقشىلىقتار قالىپتاستىرادى، - دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.

ەۋرازيالىق بايلانىس: كولىك، سيفرلاندىرۋ جانە ەنەرگەتيكا

جاھاندىق ساۋدا باعىتتارىنىڭ قايتا قۇرىلۋى جاعدايىندا قازاقستان قىتاي، رەسەي، ورتالىق ازيا، تاياۋ شىعىس پەن ەۋروپانى بايلانىستىراتىن نەگىزگى ترانزيتتىك دالىزدەردىڭ بىرىنە اينالۋ الەۋەتىن كۇشەيتتى. وسى ۇدەرىستەگى باستى باستامالاردىڭ قاتارىندا «سولتۇستىك - وڭتۇستىك» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى بار. بۇگىندە استانا مەن ماسكەۋ دەڭگەيىندە قازاقستاندى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى نەگىزگى ترانزيتتىك حابتاردىڭ بىرىنە اينالدىرۋ ماسەلەسى اشىق تالقىلانىپ وتىر.

- ەگەرسيفرلاندىرۋ، «سولتۇستىك - وڭتۇستىك» ءدالىزىن دامىتۋ جانە شەكارا ماڭىنداعى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جوبالارى تولىق جۇزەگە اسسا، قازاقستان ەۋرازياداعى نەگىزگى ترانزيتتىك حابتاردىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن. بۇل ەلدىڭ ماڭىزدى لوگيستيكالىق توراپ رەتىندەگى ورنىن كۇشەيتەدى. ال ترانزيتتەن تۇسەتىن تابىستىڭ ارتۋى لوگيستيكا سالاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جول اشادى، - دەدى باۋىرجان ىسقاقوۆ.

وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋدە كولىك سالاسىن سيفرلاندىرۋ ىنتىماقتاستىقتىڭ ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. بيىل اقپان ايىنان باستاپ قازاقستان ترانزيتتىك تاسىمالدارعا ارنالعان ناۆيگاتسيالىق پلومبالار جۇيەسىن ەنگىزىپ، جۇك قوزعالىسىن قاشىقتان باقىلاۋعا جانە شەكارادان ءوتۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك جاسادى.

سونىمەن قاتار ەكى ەل اراسىنداعى تەمىرجول قۇجات اينالىمى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلىپ جاتىر. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءساۋىر ايىندا قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ۇشقىشسىز ترانسپورت پەن كولىك سالاسىن سيفرلاندىرۋ جونىندەگى جەكە مەموراندۋمعا قول قويۋىمەن جالعاستى. قۇجات ەلەكتروندى تاۋار-كولىك جۇكقۇجاتتارىن دامىتۋ، سيفرلىق رۇقسات جۇيەسىن ەنگىزۋ جانە جاڭا كولىك تەحنولوگيالارىمەن جۇمىس ىستەيتىن كادرلاردى دايارلاۋدى كوزدەيدى.

كولىك-لوگيستيكا سالاسىنداعى كەشەندى وزگەرىستەرمەن بىرگە ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى دا قاتار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازاقستان مەن رەسەي شەكاراسىنداعى وتكىزۋ بەكەتتەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭارتۋ باستالىپ، بيىل 30 بەكەتتى قايتا جوندەۋ جوسپارلانعان.

ينفراقۇرىلىمدىق جانە لوگيستيكالىق جوبالارمەن قاتار ەنەرگەتيكالىق سالاداعى ارىپتەستىك تە ماڭىزعا يە. سولاردىڭ ىشىندە قازاقستانداعى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسى ەرەكشە ورىن الادى.

ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، ۇلكەن اۋىلىنداعى جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن كەشەندى ترانسفورماتسيالىق اسەر بەرەدى. بۇل - جاڭا ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزى ەمەس، جوعارى تەحنولوگيالى سالانى دامىتۋ، ينجەنەرلىك كادرلاردى دايارلاۋ جانە جاڭا وندىرىستىك تىزبەكتەردى قالىپتاستىرۋ مۇمكىندىگى.

سونىمەن بىرگە مۇناي-گاز سالاسى مەن ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى باعىتتارىنداعى ىنتىماقتاستىق تا تۇراقتى دامۋ ۇستىندە. مامىر ايىنىڭ باسىندا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ ماسكەۋدە رەسەيلىك ارىپتەستەرىمەن ءبىرقاتار كەلىسسوز جۇرگىزىپ، ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار، مۇناي- گاز سەكتورىنداعى ارىپتەستىك، ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن تالقىلادى.

- ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى بىرلەسكەن جوبالار ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا، ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا جانە ەلەكتر ەنەرگياسى مەن وتىن جەتكىزىلىمىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ورتاق ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەر ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا وڭ اسەر ەتەدى، - دەدى ساراپشى.

ە ا ە و- نىڭ جاڭا كەزەڭى

ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەداۋىر بولىگى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تەتىكتەرى ارقىلى جۇزەگە اسىپ كەلەدى. بۇل - ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن الاڭ.

وسى تۇرعىدان العاندا، قازاقستاننىڭ ە ا ە و- عا ءتوراعالىق ەتۋى جانە ۇيىمنىڭ استانادا وتەتىن فورۋمى بيىلعى ەڭ ءىرى ساياسي وقيعالاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلادى. ول وڭىرلىك ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ الداعى كەزەڭدەگى باسىمدىقتارىن ايقىنداماق.

ماناربەك قابازيەۆتىڭ ايتۋىنشا، جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە قاراماستان، ە ا ە و- نىڭ ينتەگراتسيالىق ورتالىق رەتىندەگى الەۋەتى ودان ءارى كۇشەيىپ كەلەدى.

- ەكى ەل ءۇشىن دە ە ا ە و ءتورت ەركىندىكتى قامتاماسىز ەتەدى. ول - تاۋارلاردىڭ، قىزمەتتەردىڭ، كاپيتالدىڭ جانە جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن قوزعالىسى. جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە قاراماستان، الەمدىك ەكونوميكانىڭ فراگمەنتاتسياسى جاعدايىندا ە ا ە و- نىڭ ينتەگراتسيالىق ورتالىق رەتىندەگى الەۋەتى ارتىپ جاتىر، - دەيدى ساراپشى.

مۇمكىندىكتەر مەن تاۋەكەلدەر

ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى قارقىنىنا قاراماستان، ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندە ءبىرقاتار ماسەلە ساقتالىپ وتىر. تۇيتكىلدەر نەگىزىنەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ جەكەلەگەن سالالارىنداعى ۇيلەستىرۋدى قاجەت ەتەتىن باعىتتارعا قاتىستى.

سولاردىڭ ءبىرى - قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ رەسەيدىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمى ارقىلى تاسىمالدانۋى. بيىل ءساۋىر ايىندا قازاقستان رەسەي تەڭىز پورتتارى ارقىلى استىق پەن بۇرشاق تۇقىمداس داقىلداردىڭ ترانزيتىنە قويىلعان شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

ق ر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، ءبىرقاتار شەكتەۋ الىنىپ تاستالعانىمەن، كەي ساناتتار بويىنشا ماسەلە ءالى تولىق شەشىلمەگەن. ال قازاقستان ءۇشىن بۇل باعىت ەرەكشە ماڭىزدى، سەبەبى ەلىمىز وڭىردەگى ءىرى استىق ەكسپورتتاۋشىلارىنىڭ ءبىرى سانالادى.

- ماسەلەنىڭ شەشىلۋى لوگيستيكالىق شىعىنداردى ازايتۋعا، نارىقتى تۇراقتاندىرۋعا جانە قازاقستاندىق اگرارشىلاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلە بويىنشا كەلىسسوزدەر كونسترۋكتيۆتى سيپاتتا ءوتىپ جاتىر جانە ەكىجاقتى ەكونوميكالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ ماڭىزدى بولىگى سانالادى، - دەدى ماناربەك قابازيەۆ.

اگرارلىق باعىتپەن قاتار، كۇن تارتىبىندەگى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە - سۋ قاۋىپسىزدىگى. قازاقستان مەن رەسەي ەرتىس وزەنىن بىرلەسىپ پايدالانۋ جانە سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ باس جوسپارىن ازىرلەۋ باعىتىنداعى جۇمىستى جالعاستىرىپ كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن سۋ رەسۋرستارى تاپشىلىعى جاعدايىندا ترانسشەكارالىق وزەندەر ماسەلەسىنىڭ ماڭىزى الداعى ۋاقىتتا ودان ءارى ارتا تۇسەدى.

سونىمەن بىرگە قازىرگى گەوەكونوميكالىق جاعداي سىرتقى ەكونوميكالىق تاۋەكەل ماسەلەسىن وزەكتى ەتىپ وتىر.

- رەسەيمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ارتىقشىلىقتارىنا ءىرى نارىققا قولجەتىمدىلىك، ترانزيتتىك تابىس پەن وندىرىستىك كووپەراتسيانى دامىتۋ جاتادى. الايدا ءبىر عانا نارىققا شامادان تىس تاۋەلدىلىك سىرتقى ەكونوميكالىق تاۋەكەلدەردى كۇشەيتۋى مۇمكىن. سوندىقتان قازاقستان ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى ستراتەگيا - رەسەيمەن ىنتىماقتاستىقتى ساقتاي وتىرىپ، قىتايمەن، ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن، ەۋروپامەن جانە تاياۋ شىعىسپەن باعىتتاردى قاتار دامىتۋ، - دەپ ەسەپتەيدى باۋىرجان ىسقاقوۆ.

گۋمانيتارلىق بايلانىس

قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى گۋمانيتارلىق باعىتتاعى ىنتىماقتاستىق ايتارلىقتاي جاندانىپ، ءبىلىم، مادەنيەت جانە تۋريزم سالالارىندا دا جاڭا سەرپىن بايقالىپ كەلەدى.

وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى رەتىندە ءساۋىر ايىندا ق ر مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالايەۆانىڭ رەسەيدىڭ «سيريۋس» فەدەرالدىق اۋماعىنىڭ باسشىلىعىمەن وتكىزگەن كەلىسسوزدەرىن اتاۋعا بولادى. كەزدەسۋ بارىسىندا بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن دامىتۋ، شىعارماشىلىق مەكتەپتەردى كەڭەيتۋ جانە قازاق-رەسەي بالالار وركەسترىن قۇرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

بۇگىندە «سيريۋس» ورتالىقتارىنىڭ جەلىسى الماتى، استانا جانە قازاقستاننىڭ وزگە دە قالالارىندا جۇمىس ىستەپ، دارىندى وقۋشىلاردى قولداۋعا باعىتتالعان ورتاق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن قالىپتاستىرىپ وتىر. سونىمەن قاتار اكادەميالىق بايلانىستار، عىلىمي جوبالار مەن مادەني الماسۋ دا تۇراقتى تۇردە كەڭەيىپ كەلەدى.

- گۋمانيتارلىق باعىت ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ تولىققاندى قۇرامداس بولىگىنە اينالا ءتۇستى. مۇنداي جوبالار مادەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتادى، ادامي كاپيتالدى دامىتادى جانە حالىقتار اراسىنداعى سەنىمنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرادى، - دەپ اتاپ ءوتتى ماناربەك قابازيەۆ.

تۋريزم سالاسىنداعى ارىپتەستىك تە ماڭىزدى باعىت رەتىندە دامىپ وتىر. ءساۋىر ايىندا قازاقستان مەن رەسەي مۇزتاۋ (بەلۋحا) ماڭىنداعى شەكارالىق تۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسىن تالقىلاپ، تۋريستىك راسىمدەردى جەڭىلدەتۋ جانە شەكارالاس اۋماقتاردا بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ باستامالارىن قاراستىردى.

سونىمەن بىرگە وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستانعا كەلگەن تۋريستەر سانى جاعىنان رەسەي كوش باستاپ وتىر. بۇل ءوزارا تۋريستىك اعىمنىڭ جوعارى دەڭگەيىن جانە ەكى ەل اراسىنداعى اشىقتىقتىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

كوشى-قون بەلسەندىلىگى دە جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر. ق ر ءى ءى م دەرەكتەرىنە سايكەس، وتكەن جىلى قازاقستاندا تۇرۋعا ىقتيارحات العان رەسەي ازاماتتارىنىڭ سانى 8 مىڭنان اسقان. ساراپشىلار مۇنى ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرمەن قاتار، ە ا ە و اياسىنداعى ەركىن قوزعالىس تەتىكتەرىنىڭ ءتيىمدى جۇمىسىمەن بايلانىستىرادى.

كەلىسسوزدەر قاي باعىتتا ءوربيدى؟

ۆلاديمير پۋتيننىڭ استاناعا ساپارى ەكى تاراپ ءۇشىن دە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار وقيعا رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. كەلىسسوزدەر ەنەرگەتيكا مەن كولىكتەن باستاپ، سيفرلاندىرۋعا، ونەركاسىپتىك ىنتىماقتاستىق پەن گۋمانيتارلىق سالاعا دەيىنگى ەكىجاقتى قاتىناستىڭ ءىس جۇزىندە بارلىق سپەكترىن قامتيدى دەپ بولجانادى. جالپى مازمۇن قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى قازىرگى وزگەرىپ جاتقان جاھاندىق جاعدايلارعا سايكەس بەيىمدەۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى.

بۇگىندە ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناس بىرتىندەپ كلاسسيكالىق «ەكسپورت - يمپورت» مودەلىنەن شىعىپ، اناعۇرلىم كۇردەلى ءارى كوپدەڭگەيلى ءوزارا بايلانىستار جۇيەسىنە اينالىپ كەلەدى.

- قازاقستان ماسكەۋمەن ءوزارا ءتيىمدى باعىتتاردا ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتىپ، سونىمەن قاتار قىتايمەن، ە و ەلدەرىمەن، ا ق ش- پەن، تۇركيامەن جانە باسقا دا سەرىكتەستەرمەن ديالوگتى بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. مۇنداي ساياسات ستراتەگيالىق يكەمدىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى ماناربەك قابازييەۆ.

جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا پراگماتيزم قازاقستان-رەسەي قاتىناسىنىڭ نەگىزگى قاعيداسىنا اينالىپ وتىر. قازاقستان ءۇشىن رەسەي ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى، ماڭىزدى ترانزيتتىك كورشى جانە نەگىزگى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. ال رەسەي ءۇشىن قازاقستان ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ماڭىزدى لوگيستيكالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق بۋىن رەتىندە قاراستىرىلادى. وسى تۇرعىدان العاندا، استانادا وتەتىن الداعى كەلىسسوزدەر ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىنداۋى ىقتيمال.