الماتىدا ساق داۋىرىنە جاتاتىن ايۋ بەينەسىندەگى التىن اشەكەي تابىلدى

قالا اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە، زەرتتەۋ بارىسىندا بىرەگەي التىن بۇيىم مەن كوپتەگەن ادام سۇيەگى تابىلعان. وبانىڭ ديامەترى 25-26 مەتر، بيىكتىگى شامامەن 2,5 مەتر. قورىمدى زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە نەگىزدەلگەن الدىن الا مەرزىمدەۋ بويىنشا ەسكەرتكىش ساق داۋىرىنە، ياعني ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى IV- III عاسىرلارعا جاتادى. قورعان ەجەلگى زاماندا تونالعان. توناۋشىلار قازعان شۇڭقىردىڭ كولەمى - 3 مەتر.

قازبا جۇمىستارى بارىسىندا ارحەولوگتار كوپتەگەن ادام سۇيەگىن انىقتادى. الدىن الا بولجام بويىنشا، وبادا ءتورت ەرەسەك ادام مەن ءۇش بالا جەرلەنگەن بولۋى مۇمكىن. الايدا جەرلەنگەن ادامداردىڭ ناقتى سانى ازىرگە انىقتالعان جوق.

— قاراعايلى قورىمىنداعى زەرتتەۋ جۇمىستارى جالعاسادى. جەرلەۋ ءراسىمىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ناقتىلاۋ جانە جەرلەنگەن ادامداردىڭ سانىن انىقتاۋ ماقساتىندا قوسىمشا عىلىمي تالداۋلار جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جۇمىستارعا انتروپولوگ ماماندار دا تارتىلادى. ءبىر وبادان ادام سۇيەكتەرىنىڭ ادەتتەن تىس كوپ تابىلۋى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر. ويتكەنى مۇنداي جەرلەۋ ورىندارى قازاقستان اۋماعىندا سيرەك كەزدەسەدى. ادەتتە وسىنداي كولەمدەگى وبالارعا ءبىر نەمەسە ەكى ادام جەرلەنگەن، — دەدى الماتى قالاسى مۋزەيلەر بىرلەستىگى اعا عىلىمي قىزمەتكەرى مارات نۇرپەيىسوۆ.

مۇندا ادام سۇيەكتەرىنەن بولەك، ساق داۋىرىنە ءتان قىش ىدىستاردىڭ سىنىقتارى تابىلدى. قورىم بۇرىن تونالعاندىقتان، ارحەولوگيالىق جادىگەرلەردىڭ باسىم بولىگى رەتسىز شاشىلىپ قالعان.

تابىلعان ولجالاردىڭ ىشىندە ەرەكشە قۇندىسى — ايۋ بەينەسىندە قۇيىلعان شاعىن التىن مۇسىنشە. عالىمداردىڭ بولجامىنشا، بۇل بۇيىم باس كيىمدى اشەكەيلەۋگە ارنالعان. التىن اشەكەيدەگى ارنايى تەسىكتەر ونىڭ باس كيىمگە تىگىلىپ بەكىتىلگەنىن اڭعارتادى. مۇنداي بۇيىمدار ساق داۋىرىندەگى كيىم ۇلگىلەرىنە ءتان. وسىعان ۇقساس جادىگەرلەر باسقا ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردەن دە بەلگىلى. اتاپ ايتقاندا، «التىن ادامنىڭ» باس كيىمىنەن ارقار بەينەسىندەگى التىن اشەكەي تابىلعان. ال 2014 -جىلى كوكقاينار قورىمىنان باس كيىمنىڭ ساندىك ەلەمەنتى بولعان بارىس مۇسىنشەسى انىقتالعان.

— ايۋ بەينەسىندەگى التىن مۇسىنشە — قازاقستان ءۇشىن بىرەگەي جادىگەر. بۇعان دەيىن ەلىمىزدە مۇنداي ولجا كەزدەسپەگەن. بۇل جاڭالىق قارا تەڭىز ماڭىنان التايعا دەيىنگى بۇكىل ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى مادەني بايلانىس پەن ۇقساستىقتى زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى، — دەدى الماتى قالاسى مۋزەيلەر بىرلەستىگى ديرەكتورى ءلاززات ساعىندىقوۆا.

ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر تولىق اياقتالىپ، تابىلعان ماتەريالدارعا قاجەتتى عىلىمي وڭدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەننەن كەيىن، اسا قۇندى جادىگەرلەردى الماتى مۋزەيىنىڭ ەكسپوزيتسياسىنا ەنگىزىپ، كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ەسكە سالايىق، 2022 -جىلى الماتى قالاسى مۋزەيلەر بىرلەستىگى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ارنايى ليتسەنزيا الىپ، قالا اۋماعىندا دەربەس عىلىمي- زەرتتەۋ قىزمەتىن باستادى.