اشىعۋ اعزانى قالاي تازالايدى - گاستروەنتەرولوگپەن سۇحبات

ەلىمىزدە قازىر ءتۇرلى اشىعۋ ءادىسىن ۇسىناتىن ماماندار كوپ. Kazinform ءتىلشىسى گاستروەنتەرولوگ ساعىندىق رىسماعانبەتوۆپەن كەزدەسىپ، دۇرىس جولىن سۇرادى.

- قازىر ەلىمىزدە اشىعۋ سانگە اينالعانداي اسەر قالدىرادى. ادامدار شىنىمەن دەسانالى تۇردە دەنساۋلىعىن قولعا العان با؟

- مامان رەتىندە ايتارىم - اشىعۋ ارقىلى اعزانى ساۋىقتىرۋ پايدالى. قازىر ادامدار وسى ادىسكە ءجيى جۇگىنەدى. بۇل ساۋىقتىرۋدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان ءبىر جولى دەپ ايتار ەدىم. بۇعان يبن سينا، گيپپوكرات، ءال-فارابيدىڭ ەڭبەكتەرىندەگى جازبالارى دالەل. عىلىم، تەحنولوگيا دامىعان زاماندا عالىمدار زەرتتەۋدى تەرەڭدەتە ءتۇستى. ⅩⅨ عاسىردا ەۋروپا عالىمدارى اشىعۋدىڭ پايدالى ەكەنىن دالەلدەگەن. 21- عاسىردا جاپون عالىمى سينوري وسۋمي ءوز زەرتتەۋىندە اشىعۋ ناتيجەسىندە پايدا بولاتىن اۋتوفاگيانىڭ ماڭىزىن دالەلدەپ، نوبەل سىيلىعىن الدى. راس، قازىرگى كەزدە اشىعۋدىڭ ءتۇرى كوپ.

-اتاپ وتسەڭىز…

- اشىعۋدىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. ەڭ كەڭ تاراعان تۇرلەرى:

مەديتسينالىق اشىعۋ (ەمدىك اشىعۋ). ماقساتى - دەنساۋلىقتى جاقسارتۋ، اعزانى تازارتىپ، قابىنۋدى ازايتۋ. ونىڭ 1, 3, 7 كۇندىك جانە ودان دا ۇزاق مەرزىمدى اشىعۋ ءادىسى بار. مۇنداي اشىعۋ كەزىندە تەك سۋ ىشەدى.

ءدىني اشىعۋ. ماقساتى - رۋحاني تازارۋ. مىسالى: ورازا (رامازان) - كۇن شىققاننان كۇن باتقانعا دەيىن تاماق پەن سۋسىن ىشپەۋ. حريستيان، بۋدديست، يۋدەي دىندەرىندە دە ورازا تۇرلەرى بار.

ينتەرۆالدى اشىعۋ (ارالاس اشىعۋ). ماقساتى - سالماق تاستاۋ، ينسۋلين دەڭگەيىن رەتتەۋ، زات الماسۋدى جاقسارتۋ. تۇرلەرى: 16/8 ءادىسى - 16 ساعات اشىعۋ، 8 ساعات ىشىندە تاماقتانۋ، 5/2 ءادىسى - اپتادا 5 كۇن قالىپتى تاماقتانىپ، 2 كۇن وتە از كالوريا تۇتىنۋ، OMAD (One Meal A Day) - كۇنىنە تەك 1 رەت تاماقتانۋ.

قۇرعاق اشىعۋ. ماقساتى - اعزانى تولىق تازارتۋ. ول كەزدە سۋ دا، تاماق تا ىشپەيدى. بۇل قاۋىپتى بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان تەك قىسقا مەرزىمگە جوسپارلاپ، مامان باقىلاۋىندا بولۋى كەرەك.

سمۋزي نەمەسە شىرىن ديەتاسى. ماقساتى - جەڭىل اشىعۋ. ول كەزدە تاماق جەمەيدى، تەك شىرىن نەمەسە سمۋزي ىشەدى. بۇل اعزانى دەمالتۋعا كومەكتەسەدى.

اشىعۋدىڭ پايداسى مەن زيانى ءار ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ءارتۇرلى بولادى. سوزىمالى اۋرۋلارى (مىسالى، قانت ديابەتى، اسقازان جاراسى) بار ادامدار دارىگەرمەن كەڭەسىپ قانا اشىققانى دۇرىس.

-اشىعۋدىڭ پايداسىنا توقتالساڭىز…

- اعزامىزدىڭ بىرنەشە جۇيەسىنە وڭ اسەر ەتەدى. سونىڭ ىشىندە جۇيكە جۇيەسى، اسقازان-ىشەك جولدارى، مەتوبوليكالىق بۇزىلىستارى بار ادامدارعا پايدالى. ءتىپتى اعزانىڭ ۋاقىتىنان بۇرىن قارتايىپ كەتپەۋىن قامتاماسىز ەتەدى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، اۋتوفاگيا قۇرىلىسى ارقىلى قابىنۋ، جۇرەك-قان تامىر اۋرۋلارىن، زات الماسۋدىڭ بۇزىلۋى، نەيرودەگەناتيۆتى، قاتەرلى ىسىك پەن سەمىزدىكتىڭ الدىن الۋعا بولادى. كۋرت ەسكوبار باستاعان زەرتتەۋ توبىنىڭ جازۋىنشا، ۋاقتىلى اشىعۋ - التسگەيمەر (قارتايۋ نەمەسە الجۋ) اۋرۋىنىڭ الدىن الادى. ويتكەنى ول بەتا- اميلويد سىندى امين قىشقىلدارىن ازايتادى. ياعني، بەلگىلى ءبىر ۋاقىت سايىن اشىعۋ ارقىلى قارتايۋدى توقتاتىپ، دەنساۋلىقتى جاقسارتۋعا، ۇزاعىراق ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بار.

سكريپپس عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ يممۋنولوگتارى ادام اعزاسى اقىرىن اشىققاندا، ينسۋلينگە تاۋەلدى بولماعاندا اۋتوفاگيا تەز جۇرەتىنىن جازدى. نەگىزى قارتايا كەلە اۋتوفاتسيانىڭ ءجۇرىسى باياۋلايتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. ال فلوريدا ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارى اۋتوفاگيا قۇبىلىسى تەز ءجۇرۋ ءۇشىن اۋىق- اۋىق اشىعۋدى ادەتكە اينالدرۋ كەرەگىن ايتادى. ولاردىڭ ەسەپتەۋىنشە ەڭ ءتيىمدى اشىعۋ - 18-24 ساعاتتىق اشىعۋ ءتارتىبى.

-اشىعۋ ءادىسىن ۇسىناتىن ادام كوپ. اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىدە ءوز قىزمەتىن اشىق جارنامالايتىن ادامدار كوبەيدى. ماماندى قالاي تاڭدايمىز؟ كىمدىكى دۇرىس، قايسىسى بۇرىس؟

- ءار ادامنىڭ ينديۆيدۋالدى ەرەكشەلىگىن ەسكەرەتىن بىلىكتى مامانعا بارۋ كەرەك. سەبەبى ءار ادامنىڭ اعزاسى ءارتۇرلى، زات الماسۋ پروتسەسى دە ارقيلى. ەگەر ءبىر ادامدا زات الماسۋ پروتسەسى تەز جۇرسە، 12 نەمەسە 16 ساعاتتىق اشىعۋدى ۇسىنامىن. كەيبىر ادامدا اس باياۋ قورىتىلادى. ولارعا 20 ساعات ءتيىمدى. بويداعى دەرتتىڭ قانشالىقتى اۋىر ەكەنىنە دە ءمان بەرەمىز. اشىعۋ دەگەنىمىز نە؟ ونى قالاي بىلۋگە بولادى؟ ادام السىرەي باستايدى، قان قىسىمى تۇسەدى، باسى اينالادى، ۇيقىسى كەلەدى. وسى ارالىق اشىعۋعا قاجەتتى بەلگى. ال تاماق تانۋعا كەلسەك، الدىن الا دايىندالامىز. بىردەن ەمەس، بىرتىندەپ كىرىسەمىز. بىردەن اس ىشپەي قالسا، كەرى اسەرى دە كەزدەسەدى.

استىڭ پايدالىسى - اقۋىز. بالىق، تاۋىق جانە وزگە قۇستىڭ ەتى بولعان دۇرىس. جەمىس-جيدەك پەن كوكونىس تە پايدالى. بۇل دارۋمەندەردىڭ ورنىن تولتىرادى. ءتاتتىنى ازايتامىز، نان جەمەيمىز. ەڭ باستىسى - اشىققان ادام كەم دەگەنگە كۇنىنە 1,5-2 ليتر ءسۋ ىشۋى كەرەك. ءبارى ادام سالماعىنا بايلانىستى بولادى. وعان شاي، سۋسىنداردى قوسۋعا بولمايدى. قانداي اشىعۋ بولسا دا سۋدان باس تارتپايمىز. كىمنەن كەڭەس العان دۇرىس دەگەن سۇراققا كەلەر بولساق، دارىگەردەن. مەديتسينا سالاسىندا ءبىلىم العان، كەيىن وسى سالانى مەڭگەرگەن مامان عانا دۇرىس جولىن ايتادى. ءقازىر كالوريالىق ديەتا دەگەن دە بار. ادام اعزاسىنا كۇن سايىن قاجەتتى ەلەمەنتتى ەسەپتەپ، تولتىرىپ وتىرادى. ول بىلىكتى ديەتولوگتار مامانداردىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس.

- ءيا، شىن مانىندە گاستروەنتەرولوگقا جۇگىنەتىن ادامدار كوبەيگەن سياقتى. تەك ەرەسەكتەر ەمەس، بالالار اراسىندا ءداتۇرلى دەرت كەزدەسىپ جاتىر…

- قازىرگى تاڭدا تاعامعا ءتۇرلى قوسپا قوسىلادى. دايىن ءونىم جەيمىز، گازدالعان جانە قانتى وتە كوپ سۋسىن ىشەمىز. دەمەك تاماقتانۋ ءتارتىبىمىز وزگەردى، دەنساۋلىعىمىزعا ەلەۋلى زيانى ءتيدى. وعان قوزعالىستىڭ ازدىعى جانە زياندى ادەتتەردى دە قوسىڭىز. سالدارىنان ناۋقاس ادامدار، سوزىلمالى دەرتكە شالدىققاندار دارىگەر كومەگىنە ءجيى جۇگىنىپ جاتىر.

- ءسىز كەڭەس بەرەسىز، ءالوزىڭىز تاماقتانۋ ەرەجەسىن ساقتايسىز با؟

- وتباسىمىزبەن مۇمكىندىگىنشە دۇرىس تاماقتانۋدى ۇستانامىز. زياندى ادەتتەردەن اۋلاقپىن.

-قاي اشىعۋ ءادىسىن قولدانىپ كوردىڭىز؟

- ءوزىم ورازا ۇستايمىن. ورازانىڭ ءوزى ارالىق اشىعۋعا جاتادى. ءار ادام اشىعۋدى ءارتۇرلى ويمەن باستايدى. ءبىرى دەنساۋلىعىن نىقتايدى، ءبىرى ارىقتاعىسى كەلەدى. ءبىر اي اشىعۋ كەستەسىن ساقتاپ، ءبىر اي وزىنە شەكتەۋ قويمايدى. كەيبىرىندە بىرنەشە ايعا، كۇنگە سوزىلادى. ارنايى ۋاقىتى جوق دەپ ويلايمىن.

-قالاي اسقازان، ىشەك اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋعا بولادى؟

- ەڭ الدىمەن ءومىر ءسۇرۋ سالتى، دۇرىس تاماقتانۋدى ۇستانۋ - باستى پرينتسيپ.

ايتا كەتەيىك، قازاقستاندا قاتەرلى ىسىككە شالدىققان ادامداردىڭ باسىم بولىگى دەرتى 2 نەمەسە 3- ساتىعا ءوتىپ، ابدەن اسقىنعان كەزدە عانا بىلەدى.

ال دارىگەرلەر ازاماتتاردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا سالعىرت قاراپ، ۋاقىتىندا تەكسەرىلمەيتىنىن العا تارتىپ وتىر.

اۆتور

التىناي ساعىندىقوۆا