ا ق ش ساياساتىن قانداي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر؟

 كەلىسپەسە ۆەتو قوياتىنىن دا جاسىرمادى. قالاي دەگەنمەن ا ق ش ساياساتىنداعى كەز كەلگەن جاڭا جوبانى بەكىتىپ، قارجى ءبولۋ ءۇشىن الدىمەن كونگرەستىڭ ماقۇلداۋى قاجەت. ال اق ءۇي مەن جاڭا كونگرەس قانشالىقتى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەي الۋى مۇمكىن؟

 2 ايدان سوڭ كونگرەستە دەموكراتتار باسىمدىققا يە بولادى. ارالىق سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا دەموكراتيالىق پارتيا وكىلدەرى كونگرەستىڭ قوس پالاتاسىندا دا كوپشىلىك داۋىسقا يە. ولار وكىلدەر پالاتاسىندا كەمى 18, ال سەناتتا جەتى جاڭا ورىنعا جايعاسادى. قازىر دەموكراتتاردىڭ وكىلدەر پالاتاسىندا كەمى - 240, ال رەسپۋبليكاشىلداردىڭ 147 ورنى بار. سەناتتا دەموكراتتار 54 ورىنعا، رەسپۋبليكاشىلدار 44 ورىنعا يە. داۋىستاردى ساناۋ ءالى جالعاسىپ جاتىر. 3-قاڭتارعا دەيىن كونگرەسستى رەسپۋبليكاشىلدار باسقارا بەرەدى ازىرگە. ال الپاۋىت دەرجاۆاداعى بۇل اۋىس- ءتۇيىس جاڭاعى ايتقان ەكى ايدان سوڭ تۇتاس جاھانعا وزگەرىس اكەلۋى مۇمكىن.

رەسپۋبليكاشىلداردىڭ جەڭىلۋ سەبەبىن ۆيتسە-پرەزيدەنت دجەي دي ۆەنس يرانداعى قاقتىعىسپەن بايلانىستىرادى. ال ساراپشىلار: «ترامپ ەندى سىرتقى ساياساتتا، سونىڭ ىشىندە تاياۋ شىعىستا، بۇرىنعىدان دا تاۋەكەلشىل باعىت ۇستانۋى مۇمكىن» دەيدى.

ەليزا ەۆەرس، CFR ۇيىمىنىڭ تاياۋ شىعىستى زەرتتەۋ جونىندەگى اعا عىلىمي قىزمەتكەرى:

 - كەيدە سىرتقى ساياسات شىنىمەن دە سايلاۋ ناتيجەسىنە اسەر ەتەدى. يرانمەن بولعان سوعىس جانە ونىڭ امەريكالىقتاردىڭ ەكونوميكاسىنا تيگىزگەن سالدارى دەموكراتتاردىڭ وكىلدەر پالاتاسى مەن سەنات سايلاۋىنداعى سەنساتسيالىق جەڭىسىنە ىقپال ەتتى. دەموكراتتار ەندى كونگرەستىڭ باقىلاۋ وكىلەتتىكتەرىن پايدالانىپ، اكىمشىلىكتەن ءوز ارەكەتتەرى ءۇشىن ەسەپ بەرۋدى تالاپ ەتۋگە دايىندالىپ جاتىر. ءساتسىز ستراتەگيانى اشكەرەلەۋ ماقساتىندا تىڭداۋلار وتكىزىلىپ، ا ق ش- تىڭ اسكەري وپەراتسيالارىن توقتاتۋعا جانە بولاشاقتا بولۋى مۇمكىن سوعىستارعا شەكتەۋ قويۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق باستامالار كوتەرىلۋى مۇمكىن.

 دەموكراتتار رەسپۋبليكاشىلدارعا قاراعاندا اسكەري شىعىنداردى شەكتەۋگە بەيىم. ترامپ بيىل قورعانىس بيۋدجەتىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان 67 پايىزعا ۇلعايتىپ، 1,5 تريلليون دوللارعا جەتكىزۋدى تالاپ ەتكەن ەدى. الايدا دەموكراتتار الەۋمەتتىك سالاعا جۇمسالاتىن قاراجاتتىڭ ازايۋى جانە سوعىس شىعىندارىنا بايلانىستى بۇل ءوتىنىمدى وتكىزبەي تاستادى. ءارى ترامپ كونگرەسس ماقۇلداعان ميللياردتاعان دوللارلىق شەتەلدىك كومەكتى شەكتەپ تاستادى. ەندى دەموكراتيالىق پارتيانىڭ ىقپالىمەن الەمدەگى گۋمانيتارلىق جانە قارجىلىق باعدارلامالار دا قايتا جاندانۋى مۇمكىن.

«ال يزرايلدە نەتانياحۋ ۇكىمەتى مەن ونىڭ ساياساتى قازىرگى باعىتىن جالعاستىرعان جاعدايدا دەموكراتتار قاتاڭ شارالارعا بارۋى مۇمكىن»، - دەيدى ساراپشىلار. بۇل رەتتە سىرتقى ديپلوماتيانى نىعايتۋدى جانە يران، گازا، باتىس جاعالاۋ، ليۆان، سيريا مەن باسقا دا ايماقتارداعى ا ق ش مۇددەلەرىن قورعاۋعا تالپىنادى. «ەكزيتپول» دەرەكتەرىنە سايكەس، داۋىس بەرگەندەردىڭ 63 پايىزى يرانداعى سوعىستى قايتا باستاۋ تۋرالى شەشىمدى قاتە دەپ سانايدى. بەنزين، ديزەل وتىنى مەن كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قاجەتتى تاۋارلار باعاسىنىڭ ءوسۋى حالىقتىڭ نارازىلىعىن كۇشەيتكەن.

بۇل ماسەلە دەموكراتتار ءۇشىن سايلاۋالدى ناۋقاننىڭ نەگىزگى تاقىرىبىنا اينالدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى سوعىسقا اشىق تۇردە قارسى شىعىپ، ونى توقتاتۋعا كۇش سالۋعا ۋادە بەردى. ويتكەنى ينفلياتسيا مەن ءومىر ءسۇرۋ قۇنىنىڭ قىمباتتاۋى كوپتىڭ كوكەيىندەگى ماسەلە. جانارماي مەن ازىق- تۇلىك باعاسىنىڭ وسۋىنە ترامپ اكىمشىلىگىن كىنالايتىندار كوپ.

دەۆيد باركەر، امەريكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ساياساتتانۋ پروفەسسورى:

- سايلاۋشىلار دەموكراتتاردى كەنەتتەن جاقسى كورىپ كەتكەن جوق. قازىر امەريكالىقتار ترامپتىڭ رەسپۋبليكالىق پارتياسىن تولىعىمەن قابىلداماي وتىر. بۇل ءبىر پارتيانىڭ ەكىنشى پارتيامەن سالىستىرعانداعى قولداۋىنىڭ كەيىنگى ەكى جىلداعى اۋقىمدى وزگەرىسى بولۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعداي 1972-1974 -جىلداردان بەرى بولماعان. ونىڭ ۇستىنە قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ تانىمالدىعى ارالىق سايلاۋ قارساڭىندا گارري ترۋمەننەن بەرى قىزمەت ەتكەن پرەزيدەنتتەردىڭ بارلىعىنان تومەن ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇل اسا تاڭعالارلىق جاعداي ەمەس.

ەندىگى ماسەلە الدا دەموكراتتاردى نە كۇتىپ تۇر؟ كاليفورنيادان سايلانعان دەموكرات- كونگرەسسمەن تەد ليۋ پارتيانىڭ مىندەتتەرىن اتادى.

تەد ليۋ، كونگرەسسمەن، دەموكراتيالىق پارتيا وكىلى:

 - ءبىز حالىقتىڭ تۇرمىسىن قولجەتىمدى ەتۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرەمىز. رەسپۋبليكاشىلدار باستاماشى بولعان ا ق ش تاريحىنداعى Medicaid باعدارلاماسىنا قاتىستى ەڭ اۋقىمدى قىسقارتۋدى جويۋ تۋرالى زاڭ قابىلدايمىز. قولجەتىمدى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى زاڭ اياسىنداعى سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى قايتارامىز. باعانىڭ وسۋىنە سەبەپ بولىپ وتىرعان ترامپتىڭ تاريفتىك ساياساتىن توقتاتامىز. جاساندى ينتەللەكت ماسەلەسى بويىنشا اشىق تىڭداۋلار وتكىزىپ، اسىرەسە دەرەكتەر ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى اقىلعا قونىمدى شەكتەۋلەر ەنگىزەمىز.

امەريكالىقتار بۇل سالانىڭ باقىلاۋدان شىعىپ بارا جاتقانىن كورىپ وتىر جانە وعان قارسىلىق ءبىلدىرىپ كەلەدى. ا ق ش قوعامىن تولعاندىرعان ماسەلەلەرگە قاتىستى ەكى پارتيانىڭ ۇستانىمى ەكى ءتۇرلى. مىسالعا، دەموكراتتار ميللياردەرلەر مەن ءىرى كورپوراتسيالارعا سالىناتىن سالىقتى كوتەرىپ، تابىسى 400 مىڭ ا ق ش دوللارىنان تومەن ازاماتتارعا سالىقتى جەڭىلدەتۋدى قاراستىرادى. ال رەسپۋبليكاشىلار ترامپتىڭ 2017 -جىلعى سالىقتىق جەڭىلدىكتەرىن تۇراقتى ەتۋ جانە شاي-پۇلعا سالىناتىن سالىقتى الىپ تاستاعىسى كەلەدى.

سوسىن كوشى-قون ماسەلەسىنە قاتىستى ەكى پارتيانىڭ مۇددەسى دە - شەكاراداعى تىنىشتىق. ونى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دەموكراتتار كوشى-قون جۇيەسىن رەفورمالاۋ كەرەك دەسە، قارسى پارتيا دەپورتاتسيانى ءجون كورەدى. بىلتىر ترامپ بيلىككە كەلگەن ساتتەن باستاپ 18 ايدىڭ ىشىندە 980 مىڭ ميگرانت ا ق ش- تان شىعارىلعان. بۇدان بولەك، امەريكالىقتار اراسىندا داۋلى تاقىرىپقا اينالعان جاساندى تۇسىك ماسەلەسى بار. دەموكراتتار ابورت جاساۋ قۇقىعىن ۇلتتىق دەڭگەيدە زاڭمەن بەكىتۋدى قالايدى. ال رەسپۋبليكاشىلار جۇكتىلىكتىڭ كەش كەزەڭدەرىندەگى ابورت تۋرالى شەشىمدەردى شتات دەڭگەيىندە قابىلداۋدى قولدايدى.

 تاعى ءبىر ماڭىزدى تۇيتكىل ەنەرگەتيكا مەن كليمات ماسەلەسىندە، دەموكراتتار تازا ەنەرگەتيكانى دامىتۋدى ءجون ساناسا، رەسپۋبليكاشىلار قازبا وتىندار مەن اتوم ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋدى جاقتايدى. سونىمەن 3- قاڭتاردا كونگرەستىڭ جاڭا قۇرامى انت بەرەدى. بۇدان سوڭ دەموكراتيالىق پارتيا وكىلدەرىنەن تاعايىندالعان كوميتەت ءتوراعالارى سىرتقى ساياسات پەن بيۋدجەت شىعىندارىن قاداعالايتىن كوميتەتتەرگە باسشىلىق ەتەتىن بولادى. ءبىراق وعان دەيىن ءالى ەكى اي مەرزىم بار.

24.kz