جەتىنشى قىركۇيەكتەن باستاپ قازاقستاندىقتارعا زەينەتاقى جيناعىن ينۆەستيتسيالىق باسقارۋشى كومپانيالارعا تولىقتاي سەنىپ تاپسىرۋعا جول اشىلدى. ياعني ەندى جىلدار بويى جيعان اقشانىڭ تىزگىنىن كىم ۇستايتىنىن سالىمشى ءوزى تاڭدايدى. الايدا قارجىنى باسقارۋ ءبىر بولەك، ونىڭ ءوسىمى مەن تاۋەكەلىن تارازىلاۋ ەكىنشى ءبىر بولەك دۇنيە.
نازىم كەنجەباي، ءتىلشى:
- زەينەتاقى جيناعىن قايدا ساقتاعان ءجون؟ قوردا جينالعان قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگىن جەكە ينۆەستيتسيالىق باسقارۋشى كومپانيالارعا اۋدارۋ قانشالىقتى ءتيىمدى؟ ساۋالىمىزعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا كەلدىك. ەندەشە ماماننىڭ جاۋابىنا قۇلاق تۇرەلىك.
مۇرات ءشارىپوۆ، ب ج ز ق باسقارۋشى ديرەكتورى:
— جەتىنشى قىركۇيەككە دەيىن 50 پايىزعا دەگەن شەكتەۋ بولسا، ول شەكتەۋ الىنىپ تاستالدى. قازىرگى كەزدە جەكەمەنشىك باسقارۋشى كومپانيا قىزمەت اتقارىپ جاتىر. ولاردىڭ مەملەكەتتىك اگەنتتىلىكپەن رۇقساتى بار، ليتسەنزياسى بار. بۇل اقشا ب ج ز ق- نىڭ ەسەبىندە قالا بەرەدى. بۇل اقشا ەشقايدا قولدانىلمايدى. تەك قانا قازىرگى كەزدە بۇكىل ءتۇسىپ جاتقان ءبىزدىڭ زەينەتاقى جارنالارىمىزدىڭ ءبارى اۆتوماتتى تۇردە ۇلتتىق بانكتىڭ باسقارۋىنە كەلىپ تۇسەدى. ال ەندى ءار ازامات ۇلتتىق بانكتەن كەلىپ تۇسكەن قاراجاتتى جەكەمەنشىك كومپانياعا اۋدارۋعا قۇقىلى. سالىمشىلارعا 3 ءتۇرلى پورتفەل قولجەتىمدى. كونسەرۆاتيۆتى، قالىپتى جانە تاۋەكەلدى پورتفەلدەر. كونسەرۆاتيۆتى پورتفەل سالىمشىلاردىڭ بارلىق ساناتتارىنا ارنالسا، قالىپتى پورتفەل زەينەتكەرلىككە شىعۋعا 3 جىلدان استام ۋاقىتى بار سالىمشىلارعا قولجەتىمدى. ال تاۋەكەلدى پورتفەل 13 جىلدان استام ۋاقىتى بار سالىمشىلارعا قاراستىرىلعان.
ايدىن داۋلەتباق، ق ر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
— اكتيۆتەر سالىمشىنىڭ ب ج ز ق-داعى جەكە زەينەتاقى شوتىندا قالادى. ولاردى ساقتاۋ مەن ەسەپكە الۋدى جانە قاراجاتتىڭ نىسانالى ورنالاسۋىن بانك كوستوديان قامتاماسىز ەتەدى. باسقارۋشى كومپانيا بانكروت بولعان جاعدايدا بۇل اكتيۆتەر ونىڭ مۇلىكتىك ماسساسىنا قوسىلمايدى، ياعني بۇل زەينەتاقى جيناقتارى باسقارۋشىنىڭ كرەديتورلار الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن وتەۋگە باعىتتالمايتىنىن جانە تولىق كولەمدە سالىمشىدا ساقتالاتىنىن بىلدىرەدى. كولەمدى قارجىنى ساقتاپ، ءوسىمىن جۇيەلى تۇردە ۇلعايتۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان حالىقتىڭ قارتتىققا دەپ جيعان قارجىسىن باسقارعىسى كەلگەن ۇيىمنىڭ الدىمەن ءوز قالتاسى قالىڭ، قارجى نارىعىنداعى تاجىريبەسى مىعىم بولۋى شارت. تالاپ بويىنشا ونىڭ مەنشىكتى كاپيتالى كەمىندە 440 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە، ياعني 2 ميلليارد تەڭگەگە جۋىقتاۋى ءتيىس. ال ءىرى اكتسيونەرىنىڭ 5 ميلليارد تەڭگەدەن استام اكتيۆتى باسقارۋدا كەمىندە 3 جىلدىق تاجىريبەسى بولۋى قاجەت. ويتكەنى مۇندا تارازىعا كومپانيانىڭ تابىسى عانا ەمەس، سالىمشىنىڭ كەلەشەگى دە تۇسەدى. سوندىقتان تالاپ تا قاتاڭ، تاڭداۋ دا شەكتەۋلى.
نازىم كەنجەباي، ءتىلشى:
- سونىمەن زەينەتاقى جيناعىن ينۆەستيتسيالىق كومپانياعا قالاي اۋدارۋ قاجەت؟ ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن invest.enpf.kz سايتىنا كىرەمىز. كىرگەن بويدا قاراجاتتى ساقتاۋعا بولاتىن جەكە كومپانيالاردىڭ اتاۋىن جانە پايىزدىق مولشەرلەمەلەرىن كورىپ، تانىسا الامىز. ءتىپتى ي پ ب سالىستىرۋ دەگەن باتىرمانى باسىپ، ءار كومپانيانىڭ قارجىنى قانداي ۆاليۋتادا قالاي ساقتايتىنىن كورۋگە بولادى. ەندى وزىڭىزگە ۇناعان كومپانيانى تاڭداعان سوڭ، جەكە كابينەتىڭىزگە كىرىپ، قىزمەتتەر باتىرماسىن باسىپ، جيناقتاردى ي پ ب-عا اۋدارۋ دەگەن باتىرمانى تاڭداي وتىرىپ، ءوز شوتىڭىزدى قالاعان قاراجاتىڭىزدى كەرەكتى كومپانياعا اۋدارا الاسىز.
مۇرات ءشارىپوۆ، ب ج ز ق باسقارۋشى ديرەكتورى:
— تيىمدىلىگى كوبىنەسە جاستارعا دەپ باعىتتالىپ وتىر. ويتكەنى جاس ازاماتتارىمىزدىڭ زەينەتكەرلىك جاسىنا دەيىن 20-30 جىل ۋاقىتى بار. بۇل كەزدە وزدەرىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارىمەن باسقارۋعا جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارى قاراي دامىتۋعا، بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال زەينەتكەرلىك جاسقا 1-2 جىل قالعان ازاماتتارعا ول كىسىلەرگە مۇنداي كەڭەس بەرمەيمىز. ويتكەنى بۇل قاراجات 1 جىل باسقارۋشى كومپانيادا بولۋى كەرەك. سودان كەيىن زەينەتكەرلىك جاسقا جاقىنداعان كەزدە ول قاراجات قايتارىلادى.
باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ سالىمعا قوساتىن پايىزدىق مولشەرلەمەسى ءار ءتۇرلى. 7 دەن 15 پايىزعا دەيىن بارادى. ال سول كولەمدى قارجىدان كومپانيالارعا 1 جارىمنان 7 جارىم پايىزعا دەيىنگى ارالىقتا ۇستەماقى پايداسىن تابۋعا مۇمكىندىك بار.
مۇرات ءشارىپوۆ، ب ج ز ق باسقارۋشى:
— ەگەر دە بۇل جەكەمەنشىك كومپانيانىڭ جاعدايى تۇراقتى بولماي، ءبىر قيىندىقتارعا ۇشىراعان جاعدايدا باسقارۋشى كاستوديون وسى قاراجاتتى ۇلتتىق بانكتىڭ باسقارۋىنا قايتادان قايتارۋعا مىندەتتى جانە دە بۇل قاراجات عيمارات ساتىپ الۋعا نەمەسە باسقا باعىتقا جۇمساۋعا قۇقىلى ەمەس. سوندىقتان ونى بانك كاستوديون قاداعالاپ وتىرادى. سوندىقتان بۇل جەردە ەشقانداي تاۋەكەل جوق دەپ ايتۋعا بولادى، ءبىراق قارجى نارىعى بولعاننان كەيىن سالىپ وتىرعان قۇندى قاعازداردىڭ باعالارى وزگەرگەن كەزدە قايتا باعالاۋ كەزدەرىندە ارينە، وزگەرىستەر بولىپ تۇرادى.
اقجول ديۋزيكەنيەۆ، الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جانە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ باس ساراپشىسى:
— جاڭا وزگەرىستەرگە سايكەس زەينەتاقى جيناقتارىنا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك كەپىلدىكتى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن وتەۋ تەتىگى الىنىپ تاستالدى. الايدا بۇل مەملەكەت ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جارنالارىنىڭ ساقتالۋىنا كەپىلدىك بەرۋدەن تولىق باس تارتادى دەگەن ءسوز ەمەس. مەملەكەتتىك كەپىلدىك تەتىگى قازاقستاندا 2003-جىلى ەنگىزىلگەن. ەندى ەگەر زەينەتاقى جيناعىنىڭ ناقتى ينۆەستيتسيالىق تابىسى ينفلياتسيا دەڭگەيىنەن تومەن بولسا، مەملەكەت سول ايىرمانى وتەۋگە مىندەتتەلەدى. ۇلتتىق بانكتەگى جيناقتى اۋدارۋ مىندەتتى ەمەس. زەينەتاقى جيناعىن ينۆەستيتسيالىق باسقارۋشى كومپانيا باقىلاۋىنا بەرۋ ءار ازاماتتىڭ ءوز ەنشىسىندە قالماق.
اۆتورلارى: نازىم كەنجەباي، ەرجان راحمانبەرديەۆ