قازاقستاندا زەينەتاقى جيناعىن مەرزىمىنەن بۇرىن پايدالانۋ ءۇشىن بەلگىلەنەتىن جەتكىلىكتى شەگىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. بۇل وزگەرىستىڭ سەبەبى نەدە جانە ونىڭ سالدارى قانداي بولادى؟
بۇل تۋرالى «R- Finance» ميكروقارجى ۇيىمىنىڭ قارجى كەڭەسشىسى، ەكونوميست ارمان بايعانوۆ پىكىر ءبىلدىردى، دەپ حابارلايدى BAQ. KZ ءتىلشىسى.
ەسكە سالا كەتسەك، ب ج ز ق زەينەتاقى جيناعىن الۋدىڭ جاڭا جەتكىلىكتى شەگىن جاريالاعان بولاتىن.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، جاڭا جەتكىلىكتى شەگى بۇرىنعى كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرعاندا ەداۋىر ارتقان.
كورىپ وتىرعانىمىزداي، جەتكىلىكتى شەگى ايتارلىقتاي ءوستى، كەي ساناتتار بويىنشا ەكى ەسەگە جۋىق كوتەرىلدى. بۇل ەڭ الدىمەن بۇرىن جەتكىلىكتى شەگىنە جەتكەن ازاماتتارعا جانە بۇرىنعى جۇيە بويىنشا بولاشاقتا زەينەتاقى جيناعىن تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا پايدالانۋدى جوسپارلاعان ازاماتتارعا اسەر ەتەدى، - دەيدى ەكونوميست.
ونىڭ سوزىنشە، مەملەكەت مۇنداي قادامعا كەزدەيسوق بارعان جوق. سوڭعى جىلدارى ازاماتتار زەينەتاقى قورىنداعى قاراجاتتى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا، باسپاناسىن جوندەۋگە جانە ەمدەلۋگە جاپپاي پايدالانا باستاعان.
ەگەر بۇرىنعى جەتكىلىكتى شەگى ساقتالعان جاعدايدا، كوپتەگەن ازامات بولاشاقتا زەينەتكە شىققاندا وتە تومەن زەينەتاقى الۋى مۇمكىن ەدى. سونىڭ سالدارىنان كەدەي زەينەتكەرلەر سانى ارتىپ، بۇل الەۋمەتتىك شيەلەنىسكە جانە مەملەكەتكە قوسىمشا قارجىلىق جۇكتەمە ءتۇسىرۋى ىقتيمال بولاتىن. سوندىقتان مەملەكەت نەعۇرلىم پروگرەسسيۆتى ەسەپتەۋ مودەلىنە كوشۋدى ءجون كوردى، - دەيدى ول.
ارمان بايعانوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەندى جەتكىلىكتى شەگى جىل سايىن تۇراقتى تۇردە ءوسىپ وتىرادى. ەسەپتەۋ بارىسىندا ينفلياتسيا دەڭگەيى عانا ەمەس، وعان قوسىمشا 4-5 پايىزدىق كوەففيتسيەنت تە ەسكەرىلمەك.
جاڭا مودەل بويىنشا جەتكىلىكتى شەگى جىل سايىن پروگرەسسيۆتى تۇردە وسەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە زەينەتاقى جيناعىن مەرزىمىنەن بۇرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى بۇرىنعىداي كەڭ اۋقىمدى بولمايدى. مۇنداي مۇمكىندىك نەگىزىنەن تابىسى ورتاشا دەڭگەيدەن جوعارى ازاماتتاردا عانا ساقتالادى. ياعني زەينەت جاسىنا دەيىن جيناقتىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى بار بولعانىمەن، وعان قول جەتكىزەتىندەردىڭ قاتارى ازايادى، - دەيدى ساراپشى.
ەكونوميست بۇل وزگەرىستەردىڭ باستى ماقساتى - بولاشاق زەينەتكەرلەردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
جاڭا جۇيە بويىنشا ازاماتتاردىڭ بولاشاقتاعى زەينەتاقىسى اناعۇرلىم جوعارى بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە الداعى جىلدارى الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتەدى. ارينە، بولاشاق زەينەتاقى مولشەرى ازاماتتىڭ ەڭبەك جولىنداعى تابىسىنا دا بايلانىستى. جالاقىسى تومەن بولعان ادامنىڭ جيناعى دا از بولادى، سايكەسىنشە الاتىن زەينەتاقىسى دا تومەن بولادى، - دەيدى ول.
زەينەتاقى اكتيۆتەرى قالاي ينۆەستيتسيالانادى؟
ارمان بايعانوۆ جاڭا رەفورمانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تۇسى - زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ جۇيەسىنىڭ وزگەرۋى ەكەنىن ايتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا، بولاشاقتا سالىمشىلاردىڭ جاسىنا جانە زەينەتكە شىعۋىنا قالعان ۋاقىتقا قاراي بىرنەشە ينۆەستيتسيالىق مودەل ەنگىزىلۋى مۇمكىن.
قازىر بۇل ماسەلە تالقىلانۋ ۇستىندە. زەينەتكە شىعۋىنا از ۋاقىت قالعان ازاماتتار ءۇشىن بارىنشا كونسەرۆاتيۆتى ينۆەستيتسيالىق مودەل قولدانىلۋى ىقتيمال. مۇنداي جاعدايدا اكتيۆتەردىڭ شامامەن 30 پايىزىنا دەيىن شەتەلدىك باعالى قاعازدارعا ينۆەستيتسيا سالىنۋى مۇمكىن. ورتاشا تاۋەكەل دەڭگەيىندەگى مودەلدەردە بۇل كورسەتكىش 60 پايىزعا دەيىن جەتۋى ىقتيمال، - دەيدى ساراپشى.
ال جاس سالىمشىلار ءۇشىن تاۋەكەل دەڭگەيى جوعارى، ءبىراق تابىستىلىعى كوبىرەك مودەلدەر قاراستىرىلىپ جاتىر.
زەينەتكە شىعۋىنا ءالى ونداعان جىل بار جاستار ءۇشىن شەتەلدىك اكتيۆتەرگە ينۆەستيتسيا كولەمى 70-80 پايىزعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. سەبەبى ولاردىڭ ۋاقىت كوكجيەگى ۇزاق بولعاندىقتان، تاۋەكەلدەردى وتەۋگە مۇمكىندىگى جوعارى، - دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، جاڭا مودەل جەكە ينۆەستيتسيالىق باسقارۋشى كومپانيالارعا كوبىرەك ەركىندىك بەرۋدى كوزدەيدى.
قازىر ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتى وتە كونسەرۆاتيۆتى. سونىڭ سالدارىنان كىرىستىلىك دەڭگەيى دە سالىستىرمالى تۇردە تومەن. ال جاڭا مودەل جەكە باسقارۋشى كومپانيالارعا كوبىرەك مۇمكىندىك بەرىپ، ينۆەستيتسيالىق تابىستىلىقتى ارتتىرۋعا جول اشادى. بۇل بولاشاقتا ازاماتتاردىڭ الاتىن زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەيدى ارمان بايعانوۆ.
جاڭا شەك تۇرعىن ءۇي نارىعىنا قالاي اسەر ەتەدى؟
ساراپشىنىڭ سوزىنشە، جەتكىلىكتى شەگىنىڭ ءوسۋى تۇرعىن ءۇي نارىعىنا دا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
جاڭا شەكتەر حالىقتىڭ كەڭ بولىگىن قامتيدى. سونىڭ سالدارىنان زەينەتاقى جيناعىن پايدالانىپ باسپانا ساتىپ الاتىن ازاماتتار سانى ازايادى. دەمەك يپوتەكالىق مامىلەلەردىڭ كولەمى دە تومەندەۋى مۇمكىن، - دەيدى ول.
ەكونوميست مۇنداي جاعداي جىلجىمايتىن مۇلىك نارىعىنداعى بەلسەندىلىكتىڭ باسەڭدەۋىنە الىپ كەلۋى ىقتيمال ەكەنىن ايتتى.
نارىقتاعى سۇرانىس ازايعان جاعدايدا تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى باياۋلاۋى نەمەسە كەي سەگمەنتتەردە ازداپ تومەندەۋى مۇمكىن. سونىمەن بىرگە قۇرىلىس سالاسىنا دا اسەر ەتەدى. مامىلەلەر ازايعان سايىن قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ ساتىلىم كولەمى تومەندەيدى. بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە بۇل قۇرىلىس سەكتورىنا تەرىس ىقپال ەتۋى ىقتيمال، - دەيدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا، وزگەرىستەر يپوتەكالىق نارىققا عانا ەمەس، تۇرعىن ءۇي جيناق جۇيەسىنە دە اسەر ەتەدى.
زەينەتاقى جيناعىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى شەكتەلگەن سايىن تۇرعىن ءۇي جيناقتاۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىر بولىگى ءوز جوسپارلارىن قايتا قاراۋى مۇمكىن. بۇل بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە يپوتەكالىق نارىق پەن تۇرعىن ءۇي جيناقتاۋ سەگمەنتىنە اسەر ەتەدى، - دەپ ايتتى ارمان بايعانوۆ.