BBC ساراپشىلارى: «يران ۆەنەسۋەلانىڭ تاعدىرىن قايتالاۋى مۇمكىن»، - دەيدى. ماسەلە يادرولىق باعدارلاما توڭىرەگىندە. ساراپشىلاردىڭ دابىل قاعۋى ورىندى. بۇعان دەيىن دونالد ترامپ تەگەران ۆاشينگتونمەن كەلىسىمگە كەلمەسە، اسكەري سوققى جاسايتىنىن ايتقان ەدى. ال بەس قارۋى ساي «الىپ ارمادانىڭ» يران اۋماعىنا جاقىنداپ قالعانىن ەسكەرسەك، اق ءۇي باسشىسى ويىنداعىسىن جۇزەگە اسىرۋعا شىنداپ كىرىسكەن ءتارىزدى. سونىمەن بۇل «ارمادا» نەندەي قۇدىرەتكە يە؟ ا ق ش راسىمەن شابۋىل جاساسا، يراننىڭ جاعدايى نە بولماق؟
د. ترامپتىڭ شىدامى تاۋسىلدى
ترامپ يراندى ابدەن تىعىرىققا تىرەدى. يادرولىق باعدارلاما جونىندە كەلىسىمگە تەزدەتىپ كەلۋىن تالاپ ەتىپ، قىسپاققا الىپ جاتىر. ا ق ش يراننىڭ باعدارلامادان باس تارتقانىن قالايدى. ويتكەنى وسى ارقىلى تەگەران يادرولىق قارۋعا يە بولادى دەپ قاۋىپتەنەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ا ق ش- تىڭ تاياۋ شىعىستاعى، ياعني، ماڭىزدى ستراتەگيالىق ايماقتاعى ىقپالىن السىرەتەدى. بۇل ۆاشينگتون ءۇشىن ءتيىمسىز.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، قازىر ا ق ش- تىڭ تاياۋ شىعىستا سەگىز تۇراقتى اسكەري بازاسى جانە وننان استام ۋاقىتشا بازاسى ورنالاسقان. ساراپشىلار ونداعى جەكە قۇرامنىڭ سانى 40-50 مىڭ ادامعا دەيىن باراتىنىن ايتادى.
دونالد ترامپ، ا ق ش پرەزيدەنتى:
-بىلتىر ماۋسىم ايىندا ءبىز «تۇنگى بالعا» وپەراتسياسى كەزىندە يراننىڭ يادرولىق الەۋەتىن جويدىق. مۇنى ءوز كوزدەرىڭىزبەن كووردىڭىزدەر. حالىق مۇنى 22 جىل كۇتتى. بۇلاي جاساۋعا مىندەتتى بولدىق. قازىر يرانعا تاعى ءبىر كەرەمەت ارمادا بەتتەپ بارادى. سوندىقتان يران ءبىر مامىلەگە كەلەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ولار كەلىسىمگە باياعىدا-اق كەلۋگە ءتيىس ەدى.
الىپ ارمادانىڭ قۇدىرەتى
كەيىنگى ەكى اپتادا قۇراما شتاتتاردىڭ يران ماڭىنداعى اسكەري بەلسەندىلىگى ارتتى. ەڭ مىقتى دەگەن كۇشتەرىن جىبەرىپ جاتىر. بي- بي- سي باسىلىمىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا، قازىردىڭ وزىندە يرانعا جاقىن جاتقان قاتارداعى ءال-ۋدەيد ءىرى اۋە بازاسىنا كەلگەن اسكەري ۇشاقتار سانى كوبەيدى. باحرەيندەگى حاليفا بين سالمان پورتىندا ميناتاسۋشى مەن اسكەري كەمەلەر، يوردانياداعى مۋۆاففاك سالتيدە 15 جويعىش ۇشاقتار ورنالاسقان.
ال ادۋىندى ارمادا تاياۋ شىعىس ايماعىنا كىرىپ، يرانعا قاراي بەتتەپ بارادى. بۇل ا ق ش- تىڭ ۇلكەن اسكەري-تەڭىز فلوتى. ۇزىندىعى 332 مەتر ۇشاقتاسۋشى الەمدەگى ەڭ قۋاتتى كىشى يادرولىق رەاكتورلى قوزعالتقىشتىڭ ءبىرى سانالاتىن ۋەستينگحاۋس جۇيەسىمەن جاراقتانعان. فلوت 90-عا جۋىق اسكەري ۇشاق پەن تىكۇشاقتى تاسۋعا قابىلەتتى. سونداي-اق ونىڭ قۇرامىندا ءۇش ميناتاسۋشى مەن توموگافك قاناتتى زىمىراندارى بار. بۇل زىمىراندار 1600 شاقىرىمداعى نىسانداردى جويا الادى. وسىنداي قۋاتقا يە كەمەدەگى كۇشتەر قۇرلىق پەن تەڭىزدەگى كەز كەلگەن نىساندى جەرمەن-جەكسەن ەتۋى مۇمكىن.
يران شەگىنەر ەمەس
ا ق ش اسكەرى يراندى قورشاپ، ترامپ قانشا سەس كورسەتسە دە، تەگەران شەگىنەر ەمەس. كەز كەلگەن ۋاقىتتا شۇرىپپەنى باسۋعا دايىن. ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قاجەت بولسا، قۇرلىقتا ما، الدە تەڭىزدە مە، ماڭىزدى ەمەس - ەڭ قاتاڭ تۇردە جاۋاپ بەرەمىز دەپ قايىردى. دەگەنمەن، جاعدايدى ۋشىقتىرىپ، سوعىس اشۋعا قۇلقى جوق ءتارىزدى. ماسەلەنىڭ بارىنشا بەيبىت جولمەن شەشىلگەنىن قالايدى.
يران ءاۋ باستان ءوزىنىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن تەك بەيبىت ماقساتتا قولداناتىنىن ايتىپ، يادرولىق قارۋ جاساۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارىپ كەلەدى. سوندىقتان ۆاشينگتوننىڭ اسكەري قوقان-لوقى كورسەتۋى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرەدى دەيدى.
ابباس اراكچي، يراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى:
- ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز ايقىن. كەلىسسوزدەر قوقان-لوقى ارقىلى ءوتۋى مۇمكىن ەمەس. اسكەري كۇش كورسەتۋ ايماقتاعى تۇراقسىزدىققا اكەلەدى. يران عانا ەمەس، كۇللى تاياۋ شىعىس ەلدەرى بۇعان قارسى. ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان كەلىسسوز جۇرگىزۋگە ۇسىنىس جاسالمادى. ازىرگە، ەشقانداي شەشىم قابىلدانعان جوق.
ا ق ش شىن مانىندە شابۋىلدايتىن بولسا، يراننىڭ جاعدايى نە بولماق دەگەن سۇراق تۋىنىدايدى. شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا، اسكەري- اۋە جانە تەڭىز كۇشتەرى يراننىڭ يسلام ريەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسىنىڭ اسكەري بازالارىنا جوعارى دالدىكپەن سوققى جاساۋى مۇمكىن. كورپۋستىڭ باقىلاۋىنداعى «باسيدج» اسكەريلەندىرىلگەن جاساق پەن يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى، بالليستيكالىق زىمىرانداردىڭ ساقتالاتىن جەرلەرى نىساناعا الىنباق.
دەگەنمەن بيلىك ورنىنان كەتىپ، ناتيجەسىندە مەملەكەتتە دەموكراتيا ورناۋى ەكىتالاي. قازىرگى رەجيم ساقتالىپ، ءبىراق ساياساتىن الدەقايدا جۇمسارتۋى دا مۇمكىن. مۇنى «ۆەنەسۋەلالىق مودەل» دەپ اتاۋعا بولادى. يسلام رەسپۋبليكاسى تاياۋ شىعىستاعى قارۋلى توپتاردى قولداۋىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولادى. ونىڭ ىشىندە حاماس پەن حەزبوللا دا بار. سونداي-اق، ارينە، يادرولىق باعدارلامادان ءوز ەركىمەن باس تارتۋعا ءتيىس بولادى. بۇدان وزگە قازىرگى رەجيم قۇلاپ، ونىڭ ورنىن اسكەري ديكتاتۋرا الماستىرۋى مۇمكىن دەگەن پىكىرلەر بار. قازىرگى ەڭ ىقتيمال نۇسقا وسى دەيدى ماماندار. دەگەنمەن ا ق ش- تىڭ ءىس جۇزىندە سوققى جاساۋ مۇمكىن-مۇمكىن ەمەستىگى ءالى بەلگىسىز.
ايتا كەتۋ كەرەك، قازىر يرانداعى ساياسي-ەكونوميكالىق جاعداي شاتقاياقتاپ تۇر. ۇلتتىق ۆاليۋتا قۇلدىراپ، ءبىر ايدان بەرى ەلدى جاپپاي نارازىلىقتار جايلاعان. مىڭداعان ادام قازا بولدى. يران ريالى رەكوردتىق تومەن دەڭگەيگە ءتۇسىپ، بۇگىندە ءبىر دوللارعا شاققاندا 1 ميلليون 100 مىڭ ريالعا قۇلدىرادى. ال ەۋرووداقتىڭ يران اسكەرىن لاڭكەستىك ۇيىم دەپ تانۋى جىعىلعانعا جۇدىرىق بولدى ارينە.
ال كەيىنگى بەس ايدا ۆاليۋتا باعامى 5 پايىزعا تومەندەگەن. ءتۇرلى سانكسيالاردىڭ اسەرىنەن يراننىڭ ءتول ۆاليۋتاسى بىرنەشە رەت قۇنسىزداندى. سونىڭ اسەرىنەن قازىر ەلدىڭ ەكونوميكاسى شاتقاياقتاپ تۇر. جىلدىق ينفلياتسيا كورسەتكىشى 6 پايىزعا ءوسىپ، حالىقتىڭ كۇنكورىسى قيىندادى. ازىق- تۇلىك باعاسى شارىقتاپ بارادى.
24.kz