يرانداعى جاعدايدى بەيبىت جولمەن رەتتەۋدەن باسقا بالاما جوق - انتونيۋ گۋتەرريش

استانا. KAZINFORM - سەنبى كۇنى تاڭەرتەڭ ا ق ش پەن يزرايل يرانعا بىرلەسكەن سوققى جاساعاننان كەيىن، ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى شۇعىل وتىرىس وتكىزدى.

بۇل تۋرالى Kazinform اگەنتتىگىنىڭ ۆاشينگتونداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ب ۇ ۇ- عا سىلتەمە جاساپ حابارلادى.

ب ۇ ۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش حالىقارالىق قۇقىق پەن حالىقارالىق گۋمانيتارلىق قۇقىق بارلىق جاعدايدا ساقتالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ول بۇۇ جارعىسىنىڭ 2-بابىن ەسكە سالىپ، وعان سايكەس ۇيىمعا مۇشە بارلىق مەملەكەتتەر حالىقارالىق قاتىناستاردا كۇش قولدانۋ نەمەسە كۇش قولدانامىن دەپ قورقىتۋدان باس تارتۋعا مىندەتتى ەكەنىن ايتتى.

انتونيۋ گۋتەرريش اسكەري قاقتىعىستى قاتاڭ ايىپتادى.

- مەن ا ق ش پەن يزرايلدىڭ يرانعا جاساعان جاپپاي اسكەري سوققىلارىن ايىپتايمىن. سونداي-اق يراننىڭ كەيىنگى ارەكەتتەرىن دە ايىپتايمىن. بۇل شابۋىلدار باحرەين، يراك، يوردانيا، كۋۆەيت، كاتار، ساۋد ارابياسى جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن بۇزدى. قازىرگى جاعداي حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە ەلەۋلى قاتەر ءتوندىرىپ وتىر. اسكەري ءىس-قيمىلدار الەمدەگى ەڭ تۇراقسىز وڭىردە ەشكىم باقىلاپ ۇلگەرمەيتىن وقيعالار تىزبەگىنە اكەلۋى مۇمكىن، - دەدى انتونيۋ گۋتەرريش.

- يراننىڭ شامامەن 20 قالاسىنا، سونىڭ ىشىندە تەگەران، يسفاحان، قۇم، شاحريار جانە تەبريزگە شابۋىل جاسالدى. كەمىندە 85 ادام قازا تاۋىپ، كوپتەگەن ادام جاراقات الدى، - دەدى ول.

يزرايل دەرەككوزدەرىنىڭ مالىمەتىنشە، يراننىڭ يزرايلگە جاساعان كەيىنگى سوققىلارى سالدارىنان 89 ادام زارداپ شەككەن. سونداي-اق يوردان وزەنىنىڭ باتىس جاعالاۋىنداعى وككۋپاتسيالانعان اۋماقتارعا دا سوققى جاسالعانى حابارلاندى.

- كەيبىر مالىمەتتەرگە سايكەس، بىرنەشە جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىك قازا تاپقان. يزرايل دەرەككوزدەرى يراننىڭ جوعارعى كوشباسشىسى ءالي حامەنەي دە قازا تاپتى دەپ مالىمدەپ وتىر. الايدا مەن بۇل اقپاراتتى راستاي المايمىن، - دەدى انتونيۋ گۋتەرريش.

باس حاتشى اسكەري ارەكەتتەردىڭ بۇكىل وڭىرگە تارالۋى مۇمكىن ەكەنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ، بۇل جاعداي بارعان سايىن تۇراقسىز ءارى بولجاۋعا كەلمەيتىن احۋال قالىپتاستىراتىنىن ايتتى.

- سونداي-اق يراننىڭ ورمۋز بۇعازىن حالىقارالىق كەمە قاتىناسى ءۇشىن جابۋى مۇمكىن ەكەنى تۋرالى اقپاراتتار ءتۇسىپ جاتىر، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.

انتونيۋ گۋتەرريش «ديپلوماتيالىق مۇمكىندىك قولدان شىعىپ كەتكەنىنە» وكىنىش ءبىلدىردى.

- كەلەسى اپتادا ۆەنادا تەحنيكالىق كەلىسسوزدەر ءوتۋى ءتيىس ەدى، ودان كەيىن ساياسي كەلىسسوزدەردىڭ جاڭا كەزەڭى باستالۋى جوسپارلانعان بولاتىن، - دەدى ول.

باس حاتشى حالىقارالىق داۋلار تەك بەيبىت جولمەن شەشىلۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكە سالدى.

- حالىقارالىق داۋلاردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋدەن باسقا ومىرشەڭ بالاما جوق. تۇراقتى بەيبىتشىلىككە تەك شىنايى ديالوگ پەن كەلىسسوزدەر ارقىلى عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. مەن شيەلەنىستى باسەڭدەتۋگە جانە اسكەري ءىس-قيمىلداردى دەرەۋ توقتاتۋعا شاقىرامىن. بارلىق تاراپتاردى، اسىرەسە يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا، كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە شۇعىل تۇردە قايتا ورالۋعا ۇندەيمىن، - دەدى انتونيۋ گۋتەرريش.

يران

يراننىڭ ب ۇ ۇ جانىنداعى ەلشىسى امير سايد يراۆاني يسلام رەسپۋبليكاسىنا قارسى سوعىستى ب ۇ ۇ جارعىسىنا، حالىقارالىق قۇقىق پەن حالىقارالىق قۇقىقتىق تارتىپكە قارسى سوعىس دەپ باعالادى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءدال وسى قاعيداتتار نەگىزىندە ب ۇ ۇ سەگىز ونجىلدىق بۇرىن قۇرىلعان.

ول ا ق ش پەن يزرايلدىڭ ارەكەتتەرى زاڭدى ءوزىن-ءوزى قورعاۋ تالاپتارىنىڭ ەشقايسىسىنا سايكەس كەلمەيتىنىن جانە ب ۇ ۇ جارعىسىنىڭ 2-بابىن بۇزاتىنىن مالىمدەدى.

- بۇگىن تاڭەرتەڭ ا ق ش رەجيمى يزرايل رەجيمىمەن بىرلەسىپ جانە ۇيلەسىمدى تۇردە سوڭعى ايلاردا ەكىنشى رەت يسلام رەسپۋبليكاسىنا قارسى سەبەپسىز ءارى ادەيى جاسالعان اگرەسسيانى باستادى. بۇل جاي عانا باسقىنشىلىق ارەكەت ەمەس، بۇل - اسكەري قىلمىس جانە ادامزاتقا قارسى قىلمىس، - دەدى يران ەلشىسى.

ونىڭ سوزىنشە، يران اگرەسسياعا جاۋاپ رەتىندە ب ۇ ۇ جارعىسىنىڭ 51-بابىنا سايكەس ءوزىن-ءوزى قورعاۋعا دەگەن «اجىراماس ءارى زاڭدى» قۇقىعىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ەل اگرەسسيا توقتاعانعا دەيىن بۇل قۇقىعىن «ەش كۇمانسىز» پايدالانا بەرمەك.

- ا ق ش وكىلدەرى اشىق اگرەسسيانى اقتاۋ ءۇشىن فاكتىلەردى بۇرمالاپ، جالعان اقپاراتقا سۇيەنۋگە تىرىستى، - دەدى امير سايد يراۆاني.

يران ەلشىسى مۇنداي ۋاجدەردى «زاڭسىز جانە قۇقىقتىق نەگىزى جوق» دەپ اتاپ، ولاردىڭ حالىقارالىق قۇقىق تۇرعىسىنان ەشقانداي زاڭدى كۇشى جوق ەكەنىن ايتتى.

سونداي-اق ول تەگەران كورشى ەلدەردىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قۇرمەتتەۋگە بەرىك ەكەنىن جەتكىزدى.

ا ق ش

ا ق ش- تىڭ ب ۇ ۇ جانىنداعى ەلشىسى مايك ۋولتتس يرانعا جاسالعان سوققىلار بالليستيكالىق زىمىران الەۋەتىن جويۋعا، حالىقارالىق سۋلارداعى تۇراقسىزدىققا ىقپال ەتەتىن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىن السىرەتۋگە جانە يران قولدايتىن قارۋلى توپتاردى قارۋمەن قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرىن بۇزۋعا باعىتتالعانىن مالىمدەدى.

ا ق ش

- يران رەجيمى ەشقاشان جانە ەشقانداي جاعدايدا يادرولىق قارۋمەن الەمگە قاۋىپ توندىرە المايدى، - دەدى ا ق ش- تىڭ ب ۇ ۇ جانىنداعى ەلشىسى مايك ۋولتتس.

ونىڭ ايتۋىنشا، يراننىڭ زاماناۋي زىمىران تەحنولوگيالارىن دامىتۋعا ۇمتىلىسى جانە ديپلوماتيالىق مۇمكىندىكتەر بولا تۇرا يادرولىق امبيتسيالارىنان باس تارتپاۋى «ەلەۋلى ءارى ۇدەي تۇسكەن قاۋىپ» ءتوندىرىپ وتىر.

يزرايل

يزرايلدىڭ ب ۇ ۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلى دەنني دانون يرانعا جاسالعان اسكەري سوققىلاردى ءماجبۇرلى شارا دەپ اتاپ، ولاردىڭ «قايتىمسىز سيپاتقا يە بولماي تۇرىپ ەكزيستەنتسيالىق قاتەردىڭ الدىن الۋ» ماقساتىندا جاسالعانىن مالىمدەدى.

ونىڭ سوزىنشە، بۇل شابۋىل - باسقا اقىلعا قونىمدى بالاما قالماعاندىقتان قابىلدانعان شەشىم. ورتاق ءىس-قيمىلدار قاۋىپ تولىق جويىلعانعا دەيىن جالعاسادى.

دانون يران رەجيمى حالىقارالىق قۇقىقتى ەلەمەي، يادرولىق قارۋ جاساۋعا ۇمتىلعانىن، زىمىران قورىن ۇلعايتقانىن جانە ايماقتاعى وزىنە باعىنىستى قارۋلى توپتاردى قارۋلاندىرعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار، تەگەران يزرايلدى «جەر بەتىنەن جويۋ» نيەتىن اشىق بىلدىرگەنىن اتاپ ءوتتى.

ەلشى يران ۋراندى بايىتۋدى توقتاتىپ، جان-جاقتى حالىقارالىق ينسپەكتسيالارعا رۇقسات بەرۋى ءتيىس بولعانىن، الايدا مۇنداي قادام جاساماعانىن جەتكىزدى.

- ولار ءبىزدى تىعىرىققا تىرەيتىن قۇرالدار ازىرلەدى. يزرايل مۇنداي بولاشاقپەن كەلىسپەيدى، - دەدى دەنني دانون.

قىتاي

قىتايدىڭ ب ۇ ۇ جانىنداعى ەلشىسى فۋ تسۋن ا ق ش پەن يزرايلدىڭ سوققىلارىن «ارسىز ارەكەت» دەپ اتاپ، حالىقارالىق داۋلاردى كۇش قولدانۋ ارقىلى شەشۋدى ايىپتادى. ول يراننىڭ جانە وڭىردەگى وزگە ەلدەردىڭ ەگەمەندىگىنە، قاۋىپسىزدىگىنە جانە اۋماقتىق تۇتاستىعىنا قۇرمەتپەن قاراۋعا شاقىردى.

سەنبى كۇنگى شابۋىلدار سالدارىنان بەيبىت تۇرعىندار اراسىندا كوپتەگەن قۇربان بولعانىنا وكىنىش بىلدىرگەن فۋ تسۋن بارلىق تاراپتى حالىقارالىق قۇقىق تالاپتارىن ورىنداۋعا جانە اسكەري ارەكەتتەردى دەرەۋ توقتاتۋعا ۇندەدى.

سونداي-اق ول ا ق ش پەن يزرايل شابۋىلدارىنىڭ ا ق ش پەن يران اراسىنداعى ديپلوماتيالىق كەلىسسوزدەر ءجۇرىپ جاتقان كەزەڭدە جاسالعانىن «تاڭعالارلىق جايت» دەپ باعالادى.

رەسەي

رەسەيدىڭ ب ۇ ۇ جانىنداعى ەلشىسى ۆاسيلي نەبەنزيا ا ق ش پەن يزرايلدىڭ ارەكەتتەرىن «ب ۇ ۇ- عا مۇشە ەگەمەن ءارى تاۋەلسىز مەملەكەتكە قارسى جاسالعان كەزەكتى سەبەپسىز قارۋلى اگرەسسيا» دەپ اتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل قادام ب ۇ ۇ جارعىسى مەن حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن بۇزادى.

نەبەنزيانىڭ ايتۋىنشا، بۇل «ويلانباي جاسالعان ارەكەت» بۇكىل وڭىردە شيەلەنىستى كۇرت كۇشەيتىپ، «ديپلوماتياعا جاسالعان ساتقىندىققا» اينالدى.

فرانسيا

فرانسيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى جەروم بوننافون يراندى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋعا شاقىردى. ول حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن ساقتاۋ «ءوڭىر مەن الەمدەگى ۇزاق مەرزىمدى قاۋىپسىزدىكتىڭ باستى شارتى» ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

فرانسيا وكىلى يران يادرولىق كەلىسىم جاساۋ مۇمكىندىگىن پايدالانباعانىن جانە ونىڭ ورنىنا حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى اگەنتتىگىمەن ىنتىماقتاستىقتى قىسقارتقانىن مالىمدەدى.

ۇلى بريتانيا

ۇلى بريتانيانىڭ ب ۇ ۇ جانىنداعى ەلشىسى دجەيمس كاريۋكي لوندوننىڭ يرانعا جاسالعان سوققىلارعا ەشقانداي قاتىسى بولماعانىن مالىمدەدى.

- تاياۋ شىعىستاعى جاعداي تۇراقسىز. وڭىرلىك تۇراقتىلىق - باستى باسىمدىق. يراننىڭ يادرولىق قارۋ جاساۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى، - دەپ اتاپ ءوتتى دجەيمس كاريۋكي.

ونىڭ ايتۋىنشا، ۇلىبريتانيا وڭىردە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن تەز اراداعى رەتتەۋدى قولدايدى.

سونداي-اق ەلشى يراندى ودان ءارى سوققىلار جاساۋدان باس تارتۋعا جانە ديپلوماتيالىق جولعا قايتا ورالۋعا شاقىردى.

پاكىستان

پاكىستاننىڭ بۇۇ جانىنداعى ەلشىسى اسيم احماد ا ق ش پەن يزرايلدىڭ شابۋىلدارى بۇكىل ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرەتىنىن ايتتى.

سونىمەن قاتار ول يراننىڭ ساۋد ارابياسى، باحرەين، يوردانيا، كۋۆەيت، كاتار جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە جاساعان شابۋىلدارىن ايىپتاپ، پاكىستان بۇل ەلدەرمەن ىنتىماقتا ەكەنىن جەتكىزدى.

ەلشى كەيبىر اتالعان مەملەكەتتەردىڭ ا ق ش پەن يران اراسىنداعى ديپلوماتيالىق شەشىم تابۋعا باعىتتالعان كۇش-جىگەردى قولداعانىن اتاپ ءوتىپ، وسى جاعدايعا بايلانىستى ەرەكشە وكىنىش ءبىلدىردى.

اسيم احمادتىڭ سوزىنشە، ديپلوماتيالىق ۇدەرىس كەلىسىمگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان ارەكەتتەردىڭ ءدال ورتاسىندا تاعى دا «تۇيىققا تىرەلدى»، بۇل ونسىز دا ءالسىز بولعان سەنىمگە قوسىمشا سوققى بولدى.

بۇعان دەيىن بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش پەن ب ۇ ۇ اگەنتتىكتەرىنىڭ باسشىلارى يزرايل مەن ا ق ش- تىڭ يرانعا جاساعان شابۋىلدارىن ايىپتاعان ەدى.