يراك مۇنايدى سۋعا ايىرباستايدى

استانا. قازاقپارات - قارا سۋدىڭ قاسيەتىن سەزەتىن كۇن جاقىنداپ كەلەدى. بولاشاقتا جەر، قازىنا، بايلىق ءۇشىن ەمەس ءبىر ۇرتتام سۋ ءۇشىن سوعىس بولۋى ىقتيمال. مۇنى ايتىپ وتىرعان ءبىز ەمەس، الەمدىك قاۋىمداستىق وسىلاي دەيدى. 

جەراستى سۋى تۇرماق، كەيىنگى 55 جىلدا، الەمدەگى وزەن-كولدەردىڭ 50 پايىزى جاعادان الىستاپ كەتكەن. ۇلكەن قاۋىپ وسى. ءتىپتى «سۋ داعدارىسى» دەگەن تەرمين ەسكىرىپ، «سۋ بانكروتتىعى» دەگەن جاڭا ۇعىم قولدانىسقا ەنىپ كەلەدى. ماسەلەن، قازىر يراكتا سۋ مۇنايدان دا قادىرلى. رەسمي باعداد تىرشىلىك نارىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن تۇركيامەن ارنايى كەلىسىم جاساسقان. ياعني انكارا سۋ بەرسە، يراك ورنىنا مۇناي ۇسىنادى. يراك مۇنايدى سۋعا ايىرباستايدى. مۇنى امەريكالىق CNN تەلەارناسى حابارلادى.

 باعداد تيگر مەن ەۆفراتتىڭ سۋىن تۇتىنادى. ال بۇل وزەندەردىڭ بويىنان تۇركيا ۇلكەن كانال قازىپ، سۋدى بۇرىپ العان. ال شولەيتتى ايماقتا اۋەلدەن جاۋىن-شاشىن از. ونىڭ ۇستىندە كليماتتىڭ وزگەرۋى جاعدايدى تىپتەن قيىنداتتى. بۇدان بولەك، سىرتتان باتىستىڭ سانكسيالارى، ىشتە جەمقورلىق جەگىدەي جەپ بارادى. قۇرعاقشىلىقتىڭ سالدارىنان يراكتا 120 مىڭ ادام ءۇيىن تاستاپ، كوشۋگە ءماجبۇر. ءبىر ءتاۋىرى باعداد انكارانىڭ بابىن تاۋىپ، سۋدى بىرلەسىپ پايدالانۋعا كەلىسكەن.

 مۇحاممەد ابدۋللاح، شارۋا:

- جەر استى سۋلارى دا قاتتى ازايعان. بۇرىن 7- 8 مەتر قازساڭ، بىردەن سۋ شىعاتىن. ال قازىر 60 مەتر قۇدىق قازىپ، ارەڭ جەتتىك. ءبىز تىرشىلىك ءنارىنىڭ 60 پايىزىن كورشى ەلدەردەن الامىز. يران مەن تۇركيا سۋدى ءوز قالاۋىنشا از-ازدان عانا جىبەرەدى. سوندىقتان يراكقا سۋ جەتپەي وتىر. ءبارى سول ەلدەردىڭ شەشىمىنە بايلانىستى. قالاسا، سۋ بەرەدى، قالاماسا، تۇك تە جوق.

 باعداد مۇنايدان تۇسكەن قارجىنى ارنايى الەۋمەتتىك قورعا كۇندە اۋدارىپ تۇرادى. ال تۇرىك كومپانيالارى يراكتاعى سۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋعا ۋادە بەرىپ وتىر. مۇنىسىن ايماقتاعى تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋدا ماڭىزدى شەشىم دەپ اتادى. بۇعان قاتىستى يراك حالقىنىڭ پىكىرى سان الۋان. ءبىرى بۇل ۋاعدالاستىقتى مۇنايدان تۇسكەن تابىسقا بايلانىستىرۋ قاتەلىك دەسە، ەندى ءبىرى تىرشىلىك ءنارى قىسىم كورسەتۋدىڭ قۇرالىنا اينالماي ما دەپ كۇدىكتەنەدى.

CNN- ءنىڭ دەرەگى بويىنشا، يراك مۇناي قورى بويىنشا الەمدە 5- ورىندا. جەر قويناۋىندا 145 ميلليارد باررەل قارا التىن جاتىر. سويتە تۇرا، قارا سۋعا ءزارۋ. تىرشىلىك ءنارى ءۇشىن تۇركياعا مۇنايدان تۇسكەن تابىسىنان ءبولىپ بەرىپ وتىر. بۇل ماسەلە ساۋدا مەن مۇناي كەلىسىمدەرى ارقىلى شەشىلەدى.

كابۋل حالقى قارا سۋعا ءزارۋ

اۋعانستان استاناسى دا سۋسىز قالۋعا شاق تۇر. تىرشىلىك ءنارىنىڭ كوزى ءارى كەتسە 4 جىلدا تاۋسىلۋى مۇمكىن. بۇعان كليماتتىڭ وزگەرۋى، حالىق سانىنىڭ ءوسۋى جانە تىرشىلىك ءنارىن ءتيىمسىز پايدالانۋى سەبەپ. 2000- جىلدىڭ باسىندا شاھاردا 2 جارىم ميلليون ادام تۇرسا، قازىر بۇل كورسەتكىش 6 ميلليون. اۋعانستان جەراستى سۋلارىنا تاۋەلدى. كەيىنگى ون جىلدا دەڭگەيى 25-30 مەترگە تومەندەگەن. ال 2030 -جىلعا قاراي تولىق سارقىلۋى ىقتيمال. كوشەلەردە قۇدىقتار بار. ءبىراق، سۋى ىشۋگە جارامسىز. ال ساتىپ الۋعا ءبارىنىڭ بىردەي شاماسى جوق.

  ءيا، سۋسىز تىرشىلىك جوق. مۇنى ادامزات ەندى سەزىنە باستادى. ۇلكەن سۋدىڭ باستاۋىندا وتىرعان ەلدەردىڭ تىرشىلىك ءنارىن ساۋداعا سالا باستاۋى جاعدايدى كەز كەلگەن ۋاقىتتا ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى ىقتيمال. ەندىگى قاۋىپ وسى.

 24.kz