قازاقستاندا مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ ءتارتىبى وزگەرمەك. ەندى اسكەرگە شاقىرىلعان ازاماتتار العاشقى التى ايدا ارنايى وقۋ ورتالىقتارىندا دايىندىقتان ءوتىپ، قالعان التى ايىن اسكەري بولىمدەردە وتكىزەدى. بۇل وزگەرىس 21-قازاندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ماقۇلدانعان اسكەري رەفورما جوسپارىندا قاراستىرىلعان. BAQ. KZ ءتىلشىسى وزگە ەلدەردە ساربازدار قالاي دايارلاناتىنىن جانە قازاقستانداعى جاڭا جۇيەنىڭ قانداي ايىرماشىلىعى بولاتىنىن زەردەلەدى.
قازاقستاندا اسكەري قىزمەت قالاي وزگەرەدى؟
قازىر قازاقستاندا مەرزىمدى اسكەري قىزمەت ءبىر جىلعا سوزىلادى. جاڭا رەفورما بويىنشا بۇل مەرزىم وزگەرمەيدى. الايدا ساربازداردى دايارلاۋ ءتارتىبى باسقاشا ۇيىمداستىرىلماق. جوسپارعا سايكەس، اسكەرگە شاقىرىلعان ازاماتتار العاشقى التى ايدا وقۋ ورتالىقتارىندا اسكەري دايىندىقتان وتەدى. ال كەلەسى التى ايدا اسكەري بولىمدەرگە جىبەرىلىپ، جاۋىنگەرلىك دايارلىعىن جالعاستىرادى جانە بولىمشە قۇرامىندا اسكەري مىندەتتەردى ورىندايدى. اقوردانىڭ مالىمەتىنشە، اسكەري رەفورما جوسپارىن ازىرلەۋ كەزىندە شەتەل تاجىريبەسى، قازىرگى سوعىستاردا قولدانىلاتىن تاسىلدەر جانە قازاقستاندىق مامانداردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلگەن.
رەفورما تەك مەرزىمدى اسكەري قىزمەتپەن شەكتەلمەيدى. قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرىلىمى مەن باسقارۋ جۇيەسىن وزگەرتۋ، ۇشقىشسىز جۇيەلەر كۇشتەرىن قۇرۋ دا جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە اسكەردەگى جارعىعا قايشى قارىم- قاتىناستاردىڭ الدىن الۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىلماق. ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى 2026 -جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالۋى ءتيىس. ال نەگىزگى وزگەرىستەردى 2027 -جىلى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن.
ەستونيا: ساربازدار سەگىز اپتادا نە ۇيرەنەدى؟
ەستونيادا مەرزىمدى اسكەري قىزمەت 11 ايعا سوزىلادى. بۇل ەلدە ساربازداردى دايارلاۋ بىرنەشە كەزەڭگە بولىنگەن. العاشقى سەگىز اپتادا اسكەرگە شاقىرىلعاندار قارۋ قولدانۋدى، اسكەري تاكتيكانى، جەرگىلىكتى جەردە باعدارلاۋدى جانە العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى ۇيرەنەدى. دايىندىق اياقتالعان سوڭ تەوريالىق جانە پراكتيكالىق ەمتيحان تاپسىرادى. ودان كەيىن ءار سارباز اسكەري ماماندىق بويىنشا وقيدى. ماسەلەن، كىشى كومانديرلەردى دايارلاۋعا 11 اپتا، اسكەري جۇرگىزۋشىلەردى وقىتۋعا 12 اپتا بولىنەدى. بايلانىسشىلار، پۋلەمەتشىلەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن دە ارنايى باعدارلامالار بار. كەلەسى 22 اپتادا ساربازدار اسكەري بولىمشەلەر قۇرامىندا جاتتىعادى. ولار شاعىن توپتان باستاپ باتالون دەڭگەيىنە دەيىن بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋدى مەڭگەرەدى. قىزمەت سوڭىندا اۋقىمدى اسكەري وقۋ- جاتتىعۋلار وتكىزىلەدى. ياعني ەستونيادا سەگىز اپتالىق باستاپقى كۋرستان كەيىن دە اسكەري دايىندىق جالعاسادى.
قازاقستانداعى جاڭا جۇيەنىڭ ۇقساستىعى - ساربازدار الدىمەن وقىپ، كەيىن اسكەري بولىمدەردە قىزمەت ەتەدى. ءبىراق ەستونيادا دايىندىق بىرنەشە كەزەڭگە بولىنسە، قازاقستان ونى التى ايلىق ەكى كەزەڭگە ءبولۋدى جوسپارلاپ وتىر.
سينگاپۋر: دايىندىق دەڭگەيىنە قاراي 9 اپتادان 19 اپتاعا دەيىن
سينگاپۋردا مىندەتتى ۇلتتىق قىزمەت ادەتتە ەكى جىلعا سوزىلادى. ودان كەيىن ازاماتتار رەزەرۆكە وتەدى. بۇل ەلدىڭ ەرەكشەلىگى - بارلىق سارباز بىردەي مەرزىمدە باستاپقى دايىندىقتان وتپەيدى. وقۋ ۇزاقتىعى ولاردىڭ دەنساۋلىعى مەن فيزيكالىق دايىندىعىنا بايلانىستى بەلگىلەنەدى. سينگاپۋردىڭ ورتالىق اسكەري شاقىرۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە، فيزيكالىق دايىندىعى جەتكىلىكتى ازاماتتار توعىز اپتالىق نەگىزگى اسكەري كۋرستان وتەدى. ال قاجەتتى نورماتيۆتەردى ورىنداي الماعاندار قوسىمشا سەگىز اپتا جاتتىعادى. وسىلايشا ولاردىڭ جالپى باستاپقى دايىندىعى 17 اپتاعا سوزىلادى. بەلگىلى ءبىر سالماق ساناتىنداعى ازاماتتار ءۇشىن 19 اپتالىق باعدارلاما قاراستىرىلعان. وسى ۋاقىت ىشىندە ساربازدار قارۋ قولدانۋدى، دالا جاعدايىندا ارەكەت ەتۋدى ۇيرەنەدى. سونداي- اق ۇزاق قاشىقتىققا جورىق جاساپ، فيزيكالىق سىناقتاردان جانە قالا جاعدايىنداعى اسكەري جاتتىعۋلاردان وتەدى. باستاپقى كۋرستان كەيىن ولار اسكەري ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الادى.
قازاقستاندا ازىرگە ساربازداردى فيزيكالىق دايىندىق دەڭگەيىنە قاراي ءبولۋ جوسپارلانعانى تۋرالى اقپارات جوق. جاريالانعان جوباعا سايكەس، وقۋ ورتالىقتارىنداعى دايىندىققا التى اي بولىنەدى.
وڭتۇستىك كورەيا: بەس اپتا وقىپ، اسكەري بولىمگە بارادى
وڭتۇستىك كورەيادا مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ ۇزاقتىعى اسكەر تۇرىنە قاراي وزگەرەدى. قۇرلىق اسكەرلەرى مەن تەڭىز جاياۋ اسكەرىندە ازاماتتار 18 اي قىزمەت ەتەدى. اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىندە بۇل مەرزىم 20 اي، ال اسكەري- اۋە كۇشتەرىندە 21 اي. ەلدىڭ اسكەري ادام رەسۋرستارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە، قۇرلىق اسكەرلەرىنە شاقىرىلعان ازاماتتار الدىمەن بەس اپتالىق اسكەري دايىندىقتان وتەدى. وسى كەزەڭدە ولار اسكەري قىزمەتكە قاجەتتى باستاپقى داعدىلاردى مەڭگەرەدى. سودان كەيىن ساربازدار اسكەري بولىمدەرگە بولىنەدى. بۇل رەتتە كومپيۋتەرلىك كەزدەيسوق تاڭداۋ جۇيەسى دە قولدانىلادى. دەگەنمەن بەس اپتالىق كۋرستان كەيىن ساربازداردىڭ وقۋى اياقتالمايدى. ولار اسكەري بولىمدەردە دە دايىندىقتارىن جالعاستىرادى. قازاقستانمەن سالىستىرعاندا، وڭتۇستىك كورەيادا باستاپقى اسكەري كۋرس الدەقايدا قىسقا. ءبىراق ساربازدار اسكەري بولىمدەردە ۇزاق ۋاقىت قىزمەت ەتەدى. سوندىقتان ەكى ەلدىڭ باستاپقى دايىندىق مەرزىمىن عانا سالىستىرىپ، قايسىسىندا اسكەري دايارلىق ۇزاق جۇرگىزىلەتىنىن انىقتاۋ دۇرىس ەمەس.
فينليانديا: اسكەري قىزمەت مەرزىمى ماماندىققا قاراي وزگەرەدى
فينليانديادا بارلىق ازامات بىردەي مەرزىمدە اسكەري قىزمەت اتقارمايدى. اسكەردە قانشا ۋاقىت بولاتىنى مەڭگەرەتىن اسكەري ماماندىعىنا بايلانىستى. ەلدىڭ اسكەري مىندەت تۋرالى زاڭىنىڭ 37-بابىندا ءۇش ءتۇرلى مەرزىم بەلگىلەنگەن.
نەگىزگى اسكەري ماماندىقتار بويىنشا قاتارداعى ساربازدار 165 كۇن قىزمەت ەتەدى. ارنايى داعدىلار قاجەت بولاتىن ماماندىقتار ءۇشىن 255 كۇن قاراستىرىلعان. ال بولاشاق وفيتسەرلەر، سەرجانتتار جانە كۇردەلى اسكەري ماماندىقتاردى مەڭگەرەتىن ازاماتتار 347 كۇن قىزمەت ەتەدى. فينليانديا قورعانىس كۇشتەرىنىڭ مالىمەتىنشە، ساربازدار العاشقى التى اپتادا نەگىزگى اسكەري دايىندىقتان وتەدى. بۇل ۋاقىتتا ولار قارۋ قولدانۋدى، ۇرىس جۇرگىزۋدىڭ نەگىزگى تاسىلدەرىن جانە اسكەري قىزمەتكە قاجەتتى داعدىلاردى ۇيرەنەدى.
ودان كەيىن اسكەري ماماندىقتار بويىنشا ءبولىنىپ، دايىندىقتارىن جالعاستىرادى. كەيىن بولىمشەلەر قۇرامىندا جاتتىعىپ، جاۋىنگەرلىك جاعدايعا جاقىن ورتادا اسكەري مىندەتتەردى ورىنداۋدى مەڭگەرەدى. فينليانديانىڭ قازاقستاننان باستى ايىرماشىلىعى - اسكەري قىزمەت مەرزىمى ساربازدىڭ ماماندىعىنا قاراي بەلگىلەنەدى. ال قازاقستاندا ازىرگە بارلىق مەرزىمدى اسكەري قىزمەتشى ءۇشىن ءبىر جىلدىق مەرزىمدى ساقتاۋ كوزدەلگەن.
لاتۆيا: اسكەردە 11 اي قىزمەت ەتۋگە نەمەسە بەس جىل بويى دايىندالۋعا بولادى
لاتۆيادا مىندەتتى ۇلتتىق قورعانىس قىزمەتىن قالپىنا كەلتىرۋ 2023 -جىلى باستالدى. سول جىلدىڭ 5 ساۋىرىندە ەل پارلامەنتى ءتيىستى زاڭ قابىلدادى. بۇل مەملەكەتتە اسكەري قىزمەتتەن ءوتۋدىڭ بىرنەشە جولى بار.
ءبىرىنشىسى - ۇلتتىق قارۋلى كۇشتەردىڭ تۇراقتى اسكەري بولىمدەرىندە نەمەسە ۇلتتىق گۆارديادا 11 اي قىزمەت ەتۋ. ەكىنشىسى - ۇلتتىق گۆارديا قۇرامىندا بەس جىلدىق باعدارلاما بويىنشا دايىندىقتان ءوتۋ. مۇنداي جاعدايدا ازاماتتار جىل سايىن كەمىندە 28 كۇن اسكەري وقۋ- جاتتىعۋعا قاتىسادى. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدج ستۋدەنتتەرى ءۇشىن زاپاستاعى وفيتسەرلەردى دايارلاۋ باعدارلاماسى بار. ول بەس جىلعا ەسەپتەلگەن. وسى ارالىقتا اسكەري ساباقتار مەن وقۋ- جاتتىعۋ جيىندارىنىڭ جالپى ۇزاقتىعى كەمىندە 180 كۇن بولۋى ءتيىس.
لاتۆيا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، جوسپارلانعان وقۋ مەرزىمى - 214 كۇن. ەل بيلىگى 2028 -جىلعا قاراي 11 ايلىق باعدارلاما بويىنشا جىل سايىن ءتورت مىڭ سارباز دايارلاۋدى كوزدەپ وتىر. بۇدان بولەك، ەكى مىڭعا دەيىن ازامات ۇلتتىق گۆارديانىڭ بەس جىلدىق باعدارلاماسىنا، ال 500-گە دەيىن ادام زاپاستاعى وفيتسەرلەردى دايارلاۋ باعدارلاماسىنا قاتىسا الادى. لاتۆيا تاجىريبەسىنىڭ ەرەكشەلىگى - ازاماتتارعا اسكەري قىزمەتتەن ءوتۋدىڭ بىرنەشە فورماتى ۇسىنىلادى. ال قازاقستاندا جوسپارلانىپ وتىرعان وزگەرىس اسكەري قىزمەتتىڭ تۇرىنە ەمەس، ءبىر جىلدىق قىزمەت ىشىندەگى دايىندىق تارتىبىنە قاتىستى.
قازاقستاندا ساربازدار شەتەلگە قاراعاندا ۇزاق وقىتىلا ما؟
شەتەل تاجىريبەسىن سالىستىرعاندا ءبىر ماڭىزدى جايتتى ەسكەرۋ قاجەت. مىسالى، وڭتۇستىك كورەيادا باستاپقى اسكەري دايىندىق بەس اپتاعا، فينليانديادا التى اپتاعا، ەستونيادا سەگىز اپتاعا، ال سينگاپۋردا ستاندارتتى باعدارلاما بويىنشا توعىز اپتاعا سوزىلادى.
ءبىر قاراعاندا، قازاقستاندا جوسپارلانعان التى ايلىق دايىندىق بۇل ەلدەرمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا ۇزاق كورىنۋى مۇمكىن.
الايدا شەتەلدەگى اتالعان مەرزىمدەر ساربازداردىڭ تەك باستاپقى اسكەري دايىندىعىن بىلدىرەدى. ودان كەيىن ولار اسكەري ماماندىقتاردى مەڭگەرىپ، بولىمشەلەر قۇرامىندا وقۋ-جاتتىعۋلارعا قاتىسادى. ماسەلەن، ەستونيادا سەگىز اپتالىق كۋرستان كەيىن ارنايى دايىندىق باستالىپ، بولىمشەلەر قۇرامىندا تاعى 22 اپتا جاتتىعۋ وتەدى. سينگاپۋردا دا توعىز اپتالىق نەگىزگى كۋرستان كەيىن اسكەري ماماندىق بويىنشا وقۋ جالعاسادى. ال قازاقستاندا العاشقى التى ايدىڭ قانشا بولىگى باستاپقى اسكەري دايىندىققا، قانشاسى اسكەري ماماندىقتاردى مەڭگەرۋگە جانە پراكتيكالىق ساباقتارعا بولىنەتىنى ازىرگە بەلگىسىز. سوندىقتان قازاقستاندا ساربازدار باسقا ەلدەرگە قاراعاندا ءۇش نەمەسە بەس ەسە ۇزاق وقىتىلادى دەپ ايتۋعا نەگىز جوق.
جاڭا جۇيەگە قاتىستى قانداي سۇراقتار جاۋاپسىز قالدى؟
اسكەري رەفورما جوسپارى ماقۇلدانعانىمەن، ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بارلىق تەتىگى ازىرگە جاريالانعان جوق. ەڭ الدىمەن، ساربازداردىڭ التى ايلىق وقۋ باعدارلاماسىنا ناقتى قانداي پاندەر ەنگىزىلەتىنى بەلگىسىز. سونداي- اق ولار وسى كەزەڭدە اسكەري ماماندىقتاردى تولىق مەڭگەرە مە، الدە ماماندىق بويىنشا دايىندىق اسكەري بولىمدەردە جالعاسا ما دەگەن سۇراق بار. وقۋ ورتالىقتارىنداعى دايىندىق اياقتالعان سوڭ ساربازدار ەمتيحان تاپسىرا ما؟ ولاردىڭ اسكەري بولىمدەرگە جىبەرىلۋ ءتارتىبى قانداي بولادى؟ بۇل ماسەلەلەر دە ازىرگە ناقتىلانباعان. بۇدان بولەك، جاڭا جۇيەنى ەنگىزۋ ءۇشىن قانشا وقۋ ورتالىعى قاجەت ەكەنى، ولاردىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋى، نۇسقاۋشىلار سانى جانە رەفورمانىڭ قارجىلىق شىعىندارى تۋرالى رەسمي مالىمەت جوق.
جاڭا ءتارتىپتىڭ ناقتى قاشان ەنگىزىلەتىنى دە بەلگىسىز. ازىرگە ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن 2026 -جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاپ، نەگىزگى وزگەرىستەردى 2027 -جىلى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعانى عانا بەلگىلى. وسىلايشا، قازاقستاندا مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ ۇزاقتىعى وزگەرمەيدى. ساربازدار بۇرىنعىداي 12 اي قىزمەت ەتەدى. ءبىراق وسى ۋاقىتتىڭ العاشقى جارتىسىن وقۋ ورتالىقتارىندا، قالعان بولىگىن اسكەري بولىمدەردە وتكىزەدى. شەتەل تاجىريبەسى كورسەتكەندەي، اسكەري دايىندىقتىڭ تيىمدىلىگى تەك ونىڭ قانشا ۋاقىتقا سوزىلاتىنىنا بايلانىستى ەمەس. ساربازداردىڭ قانداي ءبىلىم الاتىنى، اسكەري ماماندىقتى قانشالىقتى مەڭگەرەتىنى، نۇسقاۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگى مەن وقۋ ورتالىقتارىنىڭ جابدىقتالۋى دا ماڭىزدى. سوندىقتان قازاقستانداعى جاڭا جۇيەنىڭ ناتيجەسىن باعالاۋ ءۇشىن التى ايلىق دايىندىقتىڭ ناقتى مازمۇنى مەن ونى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىنىڭ جاريالانۋىن كۇتۋ قاجەت.
دانيا اسكەري جۇيەسىن قايتا قاراپ، بيىل 3-تامىزدان باستاپ مەرزىمدى قىزمەتتى 11 ايعا دەيىن ۇزارتتى. ساربازدار العاشقى 3-5 ايدا بازالىق اسكەري دايىندىق جاسايدى، ال قالعان ايلاردا تىكەلەي اسكەري بولىمدەرگە بەكىتىلىپ، ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن كۇشەيتەتىن ارنايى مامانداندىرىلعان دايىندىقتان وتەدى. سونىمەن قاتار بيىلعى رەفورما اياسىندا ەل تاريحىندا العاش رەت ەرلەر مەن ايەلدەر اسكەرگە تولىقتاي تەڭ قۇقىلى نەگىزدە شاقىرىلا باستادى.
گەرمانيا دا ۇلكەن وزگەرىس الدىندا تۇر. ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى 6 ايلىق ەرىكتى اسكەري قىزمەت جۇيەسىن ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. بۇل مودەلدە العاشقى ايلاردا ساربازدار وقۋ ورتالىقتارىندا ورتاق بازالىق دايىندىقتان وتەدى، ال كەيىنگى ايلاردا وتان قورعاۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ناقتى اسكەري بولىمدەرگە ءبولىنىپ، تانك جۇرگىزۋشىسى، جۇك كولىگى جۇرگىزۋشىسى سياقتى ناقتى اسكەري-ەسەپتىك ماماندىقتاردى مەڭگەرۋگە كوشەدى. نەمىس بيلىگى بۇل قادام ارقىلى كاسىبي اسكەر قاتارىن تولىقتىرىپ، جاھاندىق گەوساياسي داعدارىستار كەزىندە بۋندەسۆەردىڭ قورعانىس الەۋەتىن جەدەل ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىر.