ياعني پحەنيان اتومدىق قارۋدى تەك قۇرلىقتا عانا ەمەس، تەڭىزدە دە ۇستاعىسى كەلەدى. بۇگىن كيم چەن ىننىڭ شاقىرۋىمەن سولتۇستىك كورەياعا قىتاي ءتوراعاسى بارادى. شي جينپيڭ پحەنيانعا 2019 -جىلدان بەرى العاش اياق باسقالى تۇر. ەكەۋارا اڭگىمەدە نەندەي ماسەەلەر قارالۋى مۇمكىن؟ ساراپشىلار نە دەيدى؟ بەيجىڭ مەن پحەنيان قانداي كەلىسىم جاسايدى؟
تاياۋدا شي جينپيڭ پرەزيدەنت دونالد ترامپ جانە كرەمل باسشىسى ۆلاديمير پۋتيندى كۇتىپ الىپ، قوناق ەتكەنى بەلگىلى. سونداي-اق بەيجىڭگە ەۋروپانىڭ جەتەكشى ەلدەرى، ۇلى بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى مەن گەرمانيا كانتسلەرى، سونداي- ق وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى دە بارىپ قايتتى. مارتەبەلى مەيمانداردى ءوز جەرىندە قارسى الىپ كەلگەن شىعىستاعى كورشىمىزدىڭ باسشىسى بيىل شەتەلگە العاشقى ساپارىن سولتۇستىك كورەيادان باستادى. ساراپشىلار بۇل بەيجىڭنىڭ پحەنيانمەن قاتىناسقا ەرەكشە كوڭىل بولەتىنىن اڭعارتادى، دەيدى.
ماو نين، ق ح ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى:
- قىتاي مەن سولتۇستىك كورەيا بۇل ساپاردى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ مۇمكىندىگى رەتىندە قاراستىرادى. ەكى تاراپ تا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتىپ، ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالادا حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرەدى. سونداي-اق ايماقتا جانە الەمدە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ جولدارىن تالقىلايدى. سولتۇستىك كورەيانىڭ كەيىنگى كەزدە رەسەيمەن جاقىنداسۋى قىتاي ءۇشىن اسا ءتيىمدى ەمەس. سوندىقتان ساراپشىلار شي جينپيڭ وسى ساپار بارىسىندا وسى ماسەلەنى قوزعايدى دەپ وتىر.
دجون دەلۋري، Asia Society ورتالىعىنىڭ اعا قىزمەتكەرى:
- ماسكەۋ مەن پحەنيان اسكەري جانە ساياسي بايلانىسىن كۇشەيتىپ جاتىر. مۇنى قىتاي كورىپ وتىر جانە قارسى ەمەس. دەسە دە، بەيجىڭ سولتۇستىك كورەياعا ىقپالىنان ايىرىلعىسى كەلمەيدى ارينە. سوندىقتان شي جينپيڭ پحەنيانداعى جاعدايدى ءجىتى باقىلاپ وتىرعانىن كورسەتكىسى كەلەدى.
قىتاي مەن سولتۇستىك كورەيانىڭ ورتاق شەكاراسى 1400 شاقىرىم. 65 جىل بۇرىن جاساعان دوستىق، ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا كومەك تۋرالى كەلىسىمدەرى بار. وعان سايكەس، الدا-جالدا جاۋ شاپسا، ەكى جاق ءبىر-بىرىنە كومەكتەسۋگە مىندەتتى. ال بەيجىڭ بىلتىردان بەرى جاپونيا اسكەرىنىڭ كۇشەيۋىنە الاڭداپ وتىر. قىتايلىق ساراپشىلار ەكى ەل باسشىلارى وسى ماسەلەگە قاتىستى بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسايدى، دەپ سانايدى.
ۆان يۆەي، قىتاي حالىق ۋنيۆەرسيتەتى حالىقارالىق قاتىناستار مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى:
- وڭتۇستىك كورەيا اتومدىق سۇڭگۋىر كەمەگە يە بولعىسى كەلەدى. جاپونيادا دا اسكەري شىعىنىن كوبەيتۋگە كىرىستى. وسى رەتتە قىتاي مەن سولتۇستىك كورەيا كورەي تۇبەگىن عانا ەمەس، بۇكىل سولتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىن يادرولىق قارۋدان ازات ايماق ەتۋ يدەياسىن كوتەرۋى مۇمكىن.
سولتۇستىك كورەيا اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىن كۇشەيتەدى سولتۇستىك كورەيا باسشىسى اسكەري- تەڭىز كۇشتەرىن كۇشەيتۋدى بۇيىردى. كەشە كيم چەن ىن « كان كون» اتتى جاڭا جويعىش كەمەنىڭ سىناعىنا قاتىستى. قاسىندا 13-14 جاستاعى قىزى كيم چجۋ ە دە بولدى. سولتۇستىك كورەيا باسشىسى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ءۇشىن قۇرلىق پەن اۋە عانا ەمەس، تەڭىز شەبىنىڭ دە ىرگەسى مىقتى بولۋعا ءتيىس، دەپ مالىمدەدى. سوندىقتان اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىن جاڭعىرتۋدىڭ 5 جىلدىق باعدارلاماسىن جاريالادى. سۋ استىندا قولدانىلاتىن جاڭا قارۋ جۇيەلەرىن ازىرلەۋدى جانە 10 مىڭ توننالىق جويعىش كەمەلەردى قۇراستىرۋدى تاپسىردى.
دجون دەلۋري، Asia Society ورتالىعىنىڭ اعا قىزمەتكەرى:
- شي جينپيڭ نىڭ ىقپالى پرەزيدەنت ترامپپەن بىردەي دەۋگە بولادى. سوندىقتان بۇل ساپار كيم چە ىن ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ويتكەنى سولتۇستىك كورەياداعى الەۋمەتتىك جاعداي ونشا ەمەس. سوندىقتان حالىق اراسىندا قىتاي سەكىلدى ىقپالدى كورشىمىز ءبىزدى قولدايدى. ال يادرولىق باعدارلامامىز حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سالماعىمىزدى ارتتىردى دەگەن ناسيحات جۇرگىزىلۋى مۇمكىن.
كەي دەرەكتەرگە قاراعاندا قازىر پحەنياننىڭ ارسەنالىندا 100 يادرولىق وقتۇمسىق بار. تاياۋدا سولتۇستىك كورەيالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جاڭا ۋران بايىتۋ زاۋىتىنىڭ سۋرەتتەرىن جاريالادى. وعان قاراعاندا، كيم چەن ىن تسەنترفۋگالار ورنالاسقان سەحتىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ قايتتى. ەندى سالا ساراپشىلارى كاسىپورىننىڭ الەۋەتىن انىقتاۋعا كىرىستى. اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ مالىمەتى بويىنشا، كەيىنگى 5 جىلدا سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق الەۋەتى 2 ەسە ارتقان. بۇل پحەنياننىڭ جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنان باس تارتۋعا بەيىل ەمەس ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. ا ق ش وڭتۇستىك كورەياعا $106 ميلليون قارۋ ساتادى ا ق ش وڭتۇستىك كورەياعا 106 ميلليون دوللارعا قارۋ ساتادى. قۇراما شتاتتاردىڭ مەملەكەتتىك دەپارتامەنتىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا پەنتاگون سەۋلگە باسقارۋ جۇيەلەرىن جەتكىزەدى. مۇنى اۋەدەن تاستايتىن بومبالارعا ورناتسا، قۇرلىقتاعى نىسانعا ءدال تيەدى. بۇدان بولەك، وڭتۇستىك كورەيا ءوز ارسەنالىن 2030-جىلعا اتومدىق سۇڭگۋىر كەمەمەن تولىقتىرماق.
دونالد ترامپ پرەزيدەنتتىگىنىڭ ءبىرىنشى مەرزىمى كەزىندە كيم چەن ىنمەن 3 رەت كەزدەستى. ءبىراق سولتۇستىك كورەيا باسشىسى يادرولىق قارۋدان باس تارتپادى. ويتكەنى يادرولىق قارۋ كيم چەن ىننىڭ باستى ايبارى. مۇنى قىتاي ءتوراعاسى جاقسى تۇسىنەدى. سوندىقتان ساراپشىلار شي جينپيڭ كيم چەن ىنمەن قارۋلىق قارۋسىزدانۋ ماسەلەسىن ەمەس. جاقسى قاتىناستى ساقتاۋعا كوڭىل بولەدى، دەپ سانايدى.