4000 جىل بۇرىن ادامدار قانداي كوسمەتيكا پايدالانعان جانە قازاقستان اۋماعىنان قانداي قىزىقتى زاتتار تابىلعان؟ El.kz ءتىلشىسى انىقتاپ كوردى.
4000 جىل بۇرىنعى قىزىل دالاپ
يراننىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى جيروفتا ايماعىنان شامامەن 4 مىڭ جىل بۇرىنعى شاعىن تاس ىدىس تابىلعان. ونىڭ ىشىندە قىزىل پيگمەنت ساقتالعان. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە عالىمدار بۇل زاتتىڭ ەرىندى بوياۋعا ارنالعان بولۋى مۇمكىن ەكەنىن انىقتاعان.
قوسپانىڭ نەگىزگى ءتۇسىن گەماتيت بەرگەن. سونىمەن قاتار ونىڭ قۇرامىنان مارگانەتس مينەرالدارى، كۆارتس جانە وسىمدىك تەكتەس بالاۋىز تابىلعان.
گەماتيت ۇنتاقتالعان كەزدە قانىق قىزىل ءتۇستى ۇنتاققا اينالادى. ەجەلگى ادامدار ونى باسقا كومپونەنتتەرمەن ارالاستىرىپ، قاجەتتى ءتۇس پەن قويۋلىققا جەتكىزگەن بولۋى مۇمكىن. ال وسىمدىك بالاۋىزى قوسپانى تەرىگە جاعۋدى جەڭىلدەتكەن.
ىدىستىڭ ءوزى شاعىن ءارى جىڭىشكە بولعان. زەرتتەۋشىلەر كوسمەتيكانى تەرىگە جۇقا تاياقشا نەمەسە قىلقالام ءتارىزدى قۇرالمەن جاققان بولۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى. الايدا مۇنداي اپپليكاتور ازىرگە تابىلعان جوق.
كوزگە ارنالعان قارا بوياۋ
ەجەلگى كوسمەتيكانىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى قازىرگى كوزگە ارنالعان قارىنداشقا ۇقسايدى.
يراننىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى كاني-كوتەر ايماعىنان شامامەن 2700 جىل بۇرىنعى كەراميكالىق ىدىس تابىلعان. ونىڭ ىشىندە قارا ءتۇستى ۇنتاق ساقتالعان.
زەرتتەۋ بارىسىندا ونىڭ قۇرامىنان مارگانەتس مينەرالدارى مەن تابيعي گرافيت انىقتالعان. عالىمدار بۇل قوسپانى كوزدى بوياۋعا ارنالعان كوحل دەپ بولجايدى.
گرافيتتىڭ تەرى بەتىندە جاقسى ساقتالاتىن قاسيەتى بار. سوندىقتان ەجەلگى كوسمەتيكا كوز اينالاسىنا قانىق قارا سىزىق تۇسىرۋگە مۇمكىندىك بەرگەن بولۋى مۇمكىن.
كوسمەتيكانى نەمەن جاققان؟
ارحەولوگتار كاني-كوتەردەن كوسمەتيكا جاعۋعا پايدالانىلعان بولۋى مۇمكىن جۇقا قۇرالداردى دا تاپقان. ولاردىڭ ءبىرى كۇمىستەن، ەكىنشىسى ءپىل سۇيەگىنەن جاسالعان.
سول ماڭنان شاعىن ىدىستار، اينا جانە اشەكەيلەر دە تابىلعان. كوسمەتيكالىق زاتتاردىڭ ىدىستاردىڭ ىشىندە ساقتالۋى ولاردىڭ نە ءۇشىن قولدانىلعانىن زەرتحانالىق جولمەن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن.
دەگەنمەن عالىمدار مۇنداي كوسمەتيكانى تەك ايەلدەر قولدانعان دەپ كەسىپ ايتپايدى. ەجەلگى قوعامداردا كىمنىڭ قانداي كوسمەتيكا پايدالانعانىن ناقتى انىقتاۋعا ارحەولوگيالىق دەرەكتەر ءاردايىم مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى.
قازاقستانداعى ەجەلگى كوسمەتيكا
قازاقستان اۋماعىنان دا ادامنىڭ سىرت كەلبەتىنە كۇتىم جاساۋعا بايلانىستى كوپتەگەن بۇيىمدار تابىلعان.
ماسەلەن، قاراعاندى وبلىسىنداعى اقبەيىت قورىمىنان ارحەولوگتار قولا اينا مەن سۇيەكتەن جاسالعان كوسمەتيكاعا ارنالعان فۋتليار تاپقان. ولار شامامەن 4-5 جاستاعى بالانىڭ قابىرىنەن شىققان.
زەرتتەۋشىلەردىڭ مالىمەتىنشە، اينا مەن فۋتليار كەزىندە بىلعارىدان جاسالعان شاعىن سومكەدە بولعان. قابىردەن التىن گريۆنا مەن بيريۋزالى سىرعالار دا تابىلعان.
سۋرماتاشى جانە گرافيت
قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردەن سۋرماتاشىلار دەپ اتالاتىن شاعىن زاتتار دا كەزدەسەدى. ولار كوز بەن قاستى بوياۋعا ارنالعان قۇرالدار رەتىندە قاراستىرىلادى.
ءبورىجار قورىمىنان تابىلعان وسىنداي زاتتاردىڭ ءبىرىنىڭ جانىنان گرافيتتىڭ ءىزى انىقتالعان. بۇل يرانداعى قارا كوز بوياۋىنىڭ قۇرامىنان گرافيت تابىلعانىمەن ۇندەسەدى.
دەگەنمەن بۇل ەكى وڭىردە بىردەي كوسمەتيكالىق رەتسەپت قولدانىلعان دەپ ايتۋعا بولمايدى. تەك گرافيتتىڭ ەجەلگى كوسمەتيكادا ءارتۇرلى ايماقتا كەزدەسكەنى قىزىقتى دەرەك بولىپ وتىر.
بەرەلدەن تابىلعان اينا
شىعىس قازاقستانداعى بەرەل قورىمىنان تۇتقاسى جىرتقىش اڭنىڭ بەينەسىندە جاسالعان قولا اينا تابىلعان. ول بىلعارى قاپتىڭ ىشىندە جاتقان.
اينا ماڭىنان وسىمدىك شيكىزاتىن ۇنتاقتاۋعا ارنالعان بولۋى مۇمكىن تاس زات تا انىقتالعان. ونىڭ استىنان تۇقىمدار تابىلىپ، زەرتتەۋشىلەر ولاردى الدىن الا كورياندرمەن بايلانىستىرادى.
كەيبىر ماماندار بۇل زاتتار كوسمەتيكالىق ماقساتتا قولدانىلعان دەپ ەسەپتەيدى. الايدا باسقا زەرتتەۋشىلەر ولاردىڭ ءدىني-عۇرىپتىق قىزمەتى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن دە جوققا شىعارمايدى. سوندىقتان ونى ناقتى «ەجەلگى كوسمەتيكا جيىنتىعى» دەپ اتاۋعا ءالى ەرتە.
ورتاعاسىرلىق تارازداعى قۇتىلار
ەجەلگى تاراز قالاسىنىڭ ورنىنان شاعىن شىنى ىدىستار دا تابىلعان. ارحەولوگتار ولاردى پارفيۋمەريالىق، مەديتسينالىق جانە گيگيەنالىق ماقساتتا قولدانىلعان بۇيىمدار توبىنا جاتقىزادى.
مۇنداي قۇتىلارعا ماي، حوش ءيىستى زاتتار، دارىلىك قوسپالار نەمەسە كوسمەتيكالىق قۇرالدار قۇيىلعان بولۋى مۇمكىن. ءبىراق ىدىستىڭ سىرتقى پىشىنىنە قاراپ، ونىڭ ىشىندە ناقتى نە بولعانىن انىقتاۋ ءاردايىم مۇمكىن ەمەس.
سوعان قاراماستان ەجەلگى ادامداردىڭ جەكە زاتتارىنىڭ اراسىنان شاعىن ىدىستار، اينالار، ۇنتاق جاعۋعا ارنالعان تاياقشالار مەن ارنايى فۋتليارلاردىڭ تابىلۋى سول داۋىردە سىرت كەلبەتكە كۇتىم جاساۋ مادەنيەتى بولعانىن كورسەتەدى.
ەجەلگى ادامنىڭ كوسمەتيچكاسىنا نە سالار ەدىك؟
ەگەر ارحەولوگيالىق دەرەكتەر ارقىلى ەجەلگى كوسمەتيچكانى قۇراستىرساق، ونىڭ ىشىندە قىزىل پيگمەنتتەن جاسالعان ەرىن بوياۋى، قارا كوز بوياۋى، اينا، جۇقا اپپليكاتور جانە كوسمەتيكانى ساقتاۋعا ارنالعان شاعىن ىدىس بولۋى مۇمكىن.
قازاقستان اۋماعىنداعى ولجالارعا بىلعارى سومكەلەر، سۋرماتاشىلار جانە شىنى قۇتىلاردى دا قوسۋعا بولادى.
ال بۇدان 4 مىڭ جىل بۇرىنعى يراننان تابىلعان قىزىل بوياۋدىڭ رەتسەپتى ەرەكشە قىزىق. ونىڭ قۇرامىندا مينەرال، وسىمدىك بالاۋىزى مەن كۆارتس بولعان. دەمەك، ەجەلگى ادامدار دا كوسمەتيكا جاساعاندا تەك تۇسكە ەمەس، ونىڭ قۇرىلىمىنا جانە تەرىگە قالاي جاعىلاتىنىنا ءمان بەرگەن.