وزبەكستاننىڭ سىرتقى قارىزى 72 ميلليارد دوللارعا جەتتى
استانا. قازاقپارات - 2025-جىلدىڭ العاشقى جارتىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وزبەكستاننىڭ جيىنتىق سىرتقى قارىزى 72,2 ميلليارد دوللارعا جەتىپ، التى ايدا 8,1 ميلليارد دوللارعا (12,1 پايىز) وسكەن.
بۇل تۋرالى ەلدىڭ تولەم بالانسى، حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق جاعدايى جانە سىرتقى قارىزىنا ارنالعان وزبەكستان ورتالىق بانكىنىڭ ەسەبىندە ايتىلعان، دەپ حابارلايدى El.kz ينتەرنەت پورتالى.
ورتالىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە، سىرتقى قارىزدىڭ جالپى كولەمى بىلاي بولىنەدى:
مەملەكەتتىك قارىز - 36,8 ميلليارد دوللار (ءبىرىنشى توقساندا - 35,8 ميلليارد)؛
كورپوراتيۆتىك قارىز - 35,4 ميلليارد دوللار (ءبىرىنشى توقساندا - 32,6 ميلليارد).
Gazeta.uz مالىمەتىنشە، التى ايداعى ءوسىمنىڭ نەگىزگى بولىگى كورپوراتيۆتىك سەكتور ەسەبىنەن بولعان: جىل باسىنان بەرى مەملەكەتتىك قارىز 2,9 ميلليارد دوللارعا، ال كورپوراتيۆتىك قارىز 5,2 ميلليارد دوللارعا ارتقان.
بانك وكىلدەرى ەسكە سالعانداي، ەلدىڭ سىرتقى قارىزى ەكى بولىكتەن تۇرادى - مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك (كورپوراتيۆتىك). «جەكەمەنشىك» ساناتىنا كىرەتىندەردىڭ ەداۋىر بولىگى مەملەكەت قاتىسى بار كومپانيالار مەن بانكتەرگە تيەسىلى. ولاردىڭ قاتارىندا UzAuto Motors، «ۋزبەكنەفتەگاز»، وزبەكستاننىڭ ۇلتتىق بانكى، «ۋزسانواتقۋريليشبانك» سەكىلدى ۇيىمدار بار. بۇل كاسىپورىندار بۇعان دەيىن حالىقارالىق نارىقتا ميللياردتاعان دوللار كولەمىندە وبليگاتسيالار شىعارعان.
2024-جىلى وزبەكستاننىڭ جالپى سىرتقى قارىزى 10,8 ميلليارد دوللارعا ءوسىپ، 2013-جىلدان بەرگى ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە جەتكەن. بۇعان ۇقساس سەرپىن تەك پاندەميا كەزەڭىندە - 2020-جىلى (9,2 ميلليارد) جانە 2023-جىلى (9,8 ميلليارد) تىركەلگەن ەدى.
2020-جىلمەن سالىستىرعاندا وزبەكستاننىڭ مەملەكەتتىك قارىزى 72 پايىزعا، ال كورپوراتيۆتىك قارىزى شامامەن 2,8 ەسەگە ارتقان. جالپى، سىرتقى قارىز ءوسىمىنىڭ قارقىنى بويىنشا وزبەكستان ورتالىق ازيادا كوش باستاپ تۇر: 2020-جىلدان بەرى ەلدىڭ جيىنتىق سىرتقى قارىزى 2,1 ەسە ۇلعايعان.
سالىستىرىپ قاراساق، وسى كەزەڭدە قىرعىزستاننىڭ سىرتقى قارىزى 41,3 پايىزعا، قازاقستاندا - 5,4 پايىزعا، تاجىكستاندا 6 پايىزعا عانا ارتقان. نومينالدى كولەم بويىنشا ايماقتاعى كوشباسشى - قازاقستان. 2025-جىلعى 1-شىلدەدەگى مالىمەتكە سايكەس، ونىڭ جيىنتىق سىرتقى قارىزى 172,8 ميلليارد دوللاردى قۇراعان.
قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ ءتوراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ بۇعان دەيىن جەكە سەكتور قارىزىنىڭ قۇرىلىمىن ءتۇسىندىرىپ وتكەن. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل قارىزدىڭ باسىم بولىگى ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارىنا تيەسىلى.
مىسالى، Chevron ،Shell ،Eni ،ExxonMobil سەكىلدى ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالار. ولار قازاقستانداعى قىزمەتىن كوبىنەسە نيدەرلاند ارقىلى قۇرىلىمدايدى. سول سەبەپتى قارىز قازاقستاننىڭ ەمەس، وسى كومپانيالاردىڭ وزدەرىنىڭ نيدەرلاندتاعى باس ۇيىمدارى الدىنداعى مىندەتتەمەسى بولىپ ەسەپتەلەدى، - دەدى ول.
سۇلەيمەنوۆ سونداي-اق سىرتقى قارىزدىڭ ابسوليۋتتىك كولەمىنە ەمەس، ونىڭ ج ءى ءو- گە قاتىناسىنا نازار اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
2018-2019-جىلدارى سىرتقى قارىز شامامەن 160-170 ميلليارد دوللار بولعان. ءبىراق سول كەزدە ج ءى ءو دەڭگەيى دە شامالاس ەدى، ياعني قارىزدىڭ ج ءى ءو - گە قاتىناسى 110-120 پايىزعا جەتكەن. قازىر بۇل كورسەتكىش 57-58 پايىز، ياعني بورىشتىق جۇكتەمە ايتارلىقتاي ازايدى. سوندىقتان باستىسى - ەلدىڭ ءوسۋى مەن قارىزدىڭ اراقاتىناسىن باعالاۋ، - دەدى ول.
2024-جىلى وزبەكستاننىڭ جيىنتىق سىرتقى قارىزى ج ءى ءو - ءنىڭ 55,7 پايىزىنا جەتتى (2023-جىلى - 51,9 پايىز).
سوڭعى جىلدارى ەلدە مەملەكەتتىك قارىزدىڭ ءوسۋ قارقىنى باياۋلاعانىمەن، كورپوراتيۆتىك قارىز ايتارلىقتاي ارتقان.
وزبەكستاننىڭ ۆيتسە-پرەمەرى، ەكونوميكا جانە قارجى ءمينيسترى دجامشيد كۋچكاروۆ ەلدىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ جاعدايىندا ءىرى ينۆەستيتسيالارعا، سونىڭ ىشىندە سىرتقى قارىز ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋعا مۇقتاج ەكەنىن ايتقان.
ايتا كەتسەك، وزبەكستان ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىگى سوڭعى رەت 2022-جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك قارىز جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىنىكتەمە بەرگەن ەدى. وندا قارىز كەلىسىمدەرىنىڭ ءتىزىمى، سوماسى، پايىزدىق مولشەرلەمەسى، كرەديتورلار مەن جاۋاپتى مينيسترلىكتەر كورسەتىلگەن بولاتىن. سودان بەرى مۇنداي تولىق اقپارات جاريالانباي كەلەدى.
ەلدىڭ ورتالىق بانكى دە سوڭعى رەت 2022-جىلدىڭ العاشقى توقسانىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا سىرتقى قارىز قۇرىلىمىنا تالداۋ جاساعان.
سالىستىرمالى تۇردە العاندا، قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكى ءوز ەلىنىڭ سىرتقى قارىزى جونىندە الدەقايدا اشىق ستاتيستيكا ۇسىنادى - وندا قارىزدىڭ ەلدەر، سالالار، ۆاليۋتالار، كرەديتورلار مەن قارىز الۋشىلار سەكتورى بويىنشا ءبولىنىسى، سىياقى مولشەرلەمەلەرى مەن تولەم كەستەسى كورسەتىلەدى.