جاعداي الداعى ۋاقىتتا دا وڭالمايدى. قايتا قيىنداي تۇسپەك. كەلەسى جىلى مۇندا وقۋشىلار سانى العاش رەت 300 مىڭنان تومەندەۋى ىقتيمال. ال بۇرىن بۇل ەلدە ءبىرىنشى سىنىپقا ميلليوننان استام بالا باراتىن. كورەيا رەسپۋبليكاسىندا مەكتەپكە باراتىن بالالار ازايىپ، سىنىپتار بوساپ بارادى. ماسەلەن، ءاربىر جاڭا وقۋ جىلى بالا سانىنىڭ ازايۋىمەن باستالىپ جاتىر.
2026 -جىلى ءبىرىنشى سىنىپقا 301 مىڭ 442 بالا قابىلدانعان. بۇل - 1964 -جىلدان بەرى تىركەلگەن ەڭ تومەن كورسەتكىش. ال كەلەر جىلعا بولجام ودان دا تومەن. 2027 -جىلى مەكتەپكە باراتىن بالا سانى شامامەن 270 مىڭ بولماق. 1968 -جىلعى تاريحي كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا، بۇل ءتورت ەسە از. بۇگىندە كەيبىر اۋىلدىق مەكتەپتەردە ءبىر عانا بالا وقۋعا قابىلدانسا، ەندى بىرىندە ءبىرىنشى سىنىپقا مۇلدە وقۋشى جوق. بالا تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋى ءبىلىم جۇيەسىن عانا ەمەس، ەلدىڭ ەكونوميكالىق بولاشاعىن دا الاڭداتىپ وتىر.
بۇل سانداردىڭ ارتىندا تۇتاس ءبىر ۇرپاقتىڭ ازايۋى تۇر. ماسەلەن، 2020 -جىلى كورەيا رەسپۋبليكاسىندا 272 مىڭ 337 ءسابي دۇنيەگە كەلگەن. بۇل 2019 -جىلمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا از. ءدال وسى بالالار كەلەسى جىلى مەكتەپكە بارۋى كەرەك. الايدا ءبىرىنشى سىنىپقا ناقتى قابىلداناتىندار سانى تۋۋ كورسەتكىشىنەن دە تومەن بولۋى مۇمكىن. وعان كوشى-قون، ەرتە نەمەسە كەيىنگە قالدىرىلعان مەكتەپكە قابىلداۋ فاكتورلارى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
بالالار سانىنىڭ ازايۋى اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە انىق بايقالادى. كانۆوندو پروۆينتسياسىندا بيىل 21 مەكتەپكە ءبىرىنشى سىنىپقا ءبىر-بىردەن عانا وقۋشى قابىلدانعان. تاعى 20 مەكتەپتە ءبىرىنشى سىنىپقا بىردە-ءبىر بالا كەلمەگەن. «وقۋشى سانى از شاعىن مەكتەپتەردە دە مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى مەن عيماراتتى كۇتىپ ۇستاۋعا كەتەتىن نەگىزگى شىعىندار ساقتالادى. سوندىقتان مۇنداي مەكتەپتەردىڭ كوبەيۋى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋدى قيىنداتىپ وتىر»، - كيم تحە حۋن، كيەنحي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا پروفەسسورى.
دەسە دە، ماسەلە تەك مەكتەپ عيماراتتارىنىڭ بوس قالۋىندا ەمەس. «وقۋشى ازايعان سايىن بالالاردىڭ ءوزارا ارالاسۋى، توپپەن جۇمىس ىستەۋى، پىكىرتالاسقا قاتىسۋى دا شەكتەلەدى»، - دەيدى ماماندار. ويتكەنى ۇيىرمەلەر مەن مادەني شارالاردىڭ سانى قىسقارىپ، ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى وڭىرلەر اراسىندا الشاقتاي ءتۇسۋى ىقتيمال.
«وقۋشى سانىنىڭ ازدىعى مۇعالىمدەرگە پىكىرتالاس، توپتىق جۇمىس جانە دەنە شىنىقتىرۋ ساباقتارىن قىزىقتى ەتىپ ۇيىمداستىرۋدى قيىنداتادى. بۇعان قوسا، قوسىمشا ساباقتار، ۇيىرمەلەر مەن مادەني ءىس-شارالار دا ازايادى»، - كان سوك دجو، باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى كاسىپوداعىنىڭ جەتەكشىسى.
وسىلايشا، دەموگرافيالىق داعدارىس بىلىمگە قولجەتىمدىلىك ماسەلەسىن دە ۋشىقتىرىپ وتىر. ويتكەنى وقۋشى ازايعان سايىن اۋىلدىق جەرلەردەگى ءبىلىم بەرۋ مۇمكىندىگى شەكتەلە بەرمەك. ماسەلەن، سولتۇستىك كيەنسان پروۆينتسياسىنداعى شاعىن ورتا مەكتەپتەردە بيىل 2- سىنىپ وقۋشىلارىنا 20 ءپان ۇسىنىلسا، سەۋلدە بۇل كورسەتكىش 40 پانگە جەتەدى. ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىندەگى الشاقتىق استانا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنان دا ايقىن كورىنە باستادى. سوندىقتان تۇرعىنداردىڭ كوبى اۋىلدان قالاعا كوشۋدى ءجون كورەدى. ال بۇل وڭىرلىك مەكتەپتەردىڭ جابىلۋىنا اكەپ سوعادى.
«ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرىندەگى ايىرماشىلىققا بايلانىستى وقۋشىلار مەن اتا-انالار سەۋل جانە باسقا دا جاعدايى جاقسى وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋعا ۇمتىلۋى مۇمكىن»، - لي دوك نان، وڭتۇستىك كورەيا پارلامەنتىنىڭ زەرتتەۋ قىزمەتىنىڭ ءبىلىم جانە مادەنيەت توبىنىڭ جەتەكشىسى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ماسەلەنىڭ توركىنى - جاستاردىڭ وتباسىن قۇرۋدى كەيىنگە قالدىرىپ، بالا سۇيۋگە اسىقپاۋىندا جاتىر. ستاتيستيكا بويىنشا 2025 -جىلى العاش رەت انا اتانعان ايەلدەردىڭ ورتاشا جاسى 33-تەن اسادى. دەموگرافيالىق احۋالعا وتباسىن قۇرۋ مەن بالا تاربيەسىنە قاتىستى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ ۋشىعۋى باسپانا باعاسى، جۇمىس باستىلىق، بالا كۇتىمى مەن ءبىلىم بەرۋ شىعىندارى سياقتى فاكتورلار اسەر ەتىپ وتىر.
اۆتورى: ارايلىم جاقسىلىق قىزى
24.kz