قازاقستان الەمدىك ارەنادا جاھاندىق كوشباسشىعا اينالىپ كەلەدى - ا ق ش ەلشىسى

استانا. KAZINFORM - قازاقستان مەن ا ق ش اراسىنداعى قاتىناستار كوپتەگەن سالانى قامتي وتىرىپ، وڭىرلىك ديپلوماتيانىڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك.

وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا ا ق ش سەناتى دجۋلي ستاففتتى قازاقستانداعى ەلشى قىزمەتىنە بەكىتتى. Silk Way تەلەارناسىنا ەكسكليۋزيۆ سۇحبات بەرگەن ەلشى قازاقستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى اراسىنداعى قاتىناستار «بۇكىل ورتاق تاريحتاعى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە» ەكەنىن مالىمدەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ەكىجاقتى ارىپتەستىك ءداستۇرلى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق اياسىنان الدەقايدا اسىپ ءتۇسىپ، ستراتەگيالىق باعىتتاردى كەڭىنەن قامتىپ وتىر. سۇحبات بارىسىندا ەرەكشە نازار ستراتەگيالىق ماڭىزى بار پايدالى قازبالارعا اۋدارىلدى. ەلشىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل سالادا قازاقستانعا جاھاندىق ماڭىزدى ءرول جۇكتەلگەن. سونداي-اق دجۋلي ستاففتتىڭ اتاپ وتۋىنشە، بۇل سالاداعى ىنتىماقتاستىق تەك ەكىجاقتى جوبا رەتىندە ەمەس، اشىق جاھاندىق نارىقتى قالىپتاستىرۋعا، ءادىل باعا بەلگىلەۋگە جانە قازاقستانداعى مينەرالداردى ءوندىرۋ مەن وڭدەۋگە ينۆەستيتسيا تارتۋعا باعىتتالعان كەڭ اۋقىمدى حالىقارالىق جۇيەنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرىلادى.

- ستاففت حانىم، بىزگە قوسىلعانىڭىز ءۇشىن ۇلكەن ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. قازاقستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى، سونداي- اق قازاقستانعا باعىتتالعان امەريكالىق ينۆەستيتسيالار كولەمىنىڭ ءوسىپ جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ، بۇگىندە امەريكالىق ينۆەستورلار ءۇشىن قاي سالالار ەڭ تارتىمدى بولىپ وتىر جانە ۇزاق مەرزىمدى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن ەڭ ۇلكەن الەۋەتتى قاي باعىتتاردان كورەسىز؟

- كوپ راقمەت. بۇگىن وسى جەردە بولۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. مۇنى بۇرىن دا ايتقانمىن: قازاقستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى اراسىنداعى قاتىناستار ءبىزدىڭ بۇكىل ورتاق تاريحىمىزداعى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە.

پرەزيدەنتتەرىمىزدىڭ ۇستانىمدارى ءبىر ارنادا توعىسىپ، وسى قاتىناستاردى دامىتۋعا بەيىل ەكەنىن كورۋ بارىنشا شابىتتاندىرادى. ءبىز بولاشاققا زور سەنىممەن قارايمىز. ارينە، وسىدان 35 جىل بۇرىن، امەريكا قۇراما شتاتتارى قازاقستاندى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مويىنداپ، ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناتقان كەزدەگى ىنتىماقتاستىعىمىز نەگىزىنەن ەكونوميكالىق سيپاتتا بولدى. ءسوز ا ق ش بيزنەسى مەن قازاقستانعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار جايىندا ءوربىپ وتىر. ءبىراق، بۇگىندە قارىم- قاتىناسىمىز بۇل شەڭبەردەن الدەقايدا اسىپ ءتۇستى - بۇل قاۋىپسىزدىك، مادەني ىنتىماقتاستىق، سونداي-اق يبراھيم كەلىسىمدەرى سياقتى جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىس. بولاشاقتا دا قاتىناستارىمىز ءدال وسى باعىتتا داميدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ قۇراما شتاتتار ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىنا 100 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا سالدى. بۇل ينۆەستيتسيانىڭ وتە اۋقىمدى كولەمى. باستاپقىدا ىنتىماقتاستىق نەگىزىنەن ەنەرگەتيكا سالاسىنا شوعىرلانسا، كەيىن ول اۆياتسيا، جاساندى ينتەللەكت، سيفرلىق تەحنولوگيالار جانە باسقا دا كوپتەگەن سالانى قامتي وتىرىپ، ايتارلىقتاي كەڭەيدى. سوندىقتان بۇل سەرپىن الداعى ۋاقىتتا دا ساقتالاتىنىنا تولىق سەنەمىن.

- ەلشى قىزمەتىنە بەكىتىلۋ كەزىندە سويلەگەن سوزىڭىزدە ەنەرگەتيكا مەن سيرەك جەر مەتالدارىن نەگىزگى باعىتتار رەتىندە اتاپ ءوتتىڭىز. جاھاندىق «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ جانە سيرەك جەر ەلەمەنتتەرى مەن اسا ماڭىزدى مينەرالدارعا سۇرانىستىڭ ارتۋى جاعدايىندا قازاقستاننىڭ ولاردى سەنىمدى جەتكىزۋشى رەتىندەگى ءرولىن قالاي باعالايسىز؟ ەلىمىزدە بىرلەسكەن وندىرىستىك جانە وڭدەۋ قۋاتتارىن قۇرۋ جوسپارى بار ما؟

- قازاقستان اسا ماڭىزدى مينەرالدار سالاسىندا جاھاندىق دەڭگەيدە وتە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى. بۇگىندە، 2026 -جىلى بۇل مينەرالدار ءبىز وندىرەتىن دەرلىك بارلىق ءونىم ءۇشىن ءىس جۇزىندە شەشۋشى مانگە يە. ماسەلەن، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى دا وسى رەسۋرستارعا قول جەتكىزە الماساق مۇمكىن ەمەس.

دەگەنمەن، قازاقستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ اسا ماڭىزدى مينەرالدار سالاسىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىسى - بۇل جاھاندىق جوبا ەكەنىن باسا ايتقىم كەلەدى. ول تەك ءبىزدىڭ ەكى ەلمەن عانا شەكتەلمەيدى. وسىدان بىرنەشە اي بۇرىن ۆاشينگتوندا الەمدىك دەڭگەيدە اشىق باعا قالىپتاستىرۋ تەتىكتەرىن بىرلەسىپ تالقىلاۋ، ينۆەستورلاردىڭ قازاقستانعا كەلىپ، اسا ماڭىزدى مينەرالداردى وندىرۋمەن جانە ونى وسى جەردە وڭدەۋ ءىسىن دامىتۋعا كومەكتەسۋمەن اينالىسۋى ءۇشىن 54 ەلدىڭ وكىلىن قابىلدادىق.

وسى ءىس-شارادا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى كوشەربايەۆ نەگىزگى سپيكەرلەردىڭ ءبىرى بولدى. يدەيانىڭ تۇپكىلىكتى ءمانى - قازاقستان - وزىندەگى اسا ماڭىزدى مينەرالداردىڭ باي قورىن ءتيىمدى پايدالانىپ، ولاردى ءادىل باعامەن ساتا الۋى جانە وڭدەۋ پروتسەسىن دامىتۋ ءۇشىن قاجەت سەرىكتەستەردى قالاۋىنشا تارتۋى.

- قازاقستاندا بىرلەسكەن ءوندىرىس قۇرۋ ماسەلەسىنە توقتالۋعا رۇقسات ەتسەڭىز. كەلىسسوزدەر ناقتى كەلىسىمدەر ساتىسىنا جاقىن قالدى ما؟

- ءيا، وسىناۋ الەمدىك نارىقتىڭ قالىپتاسۋى جاقىن ۋاقىتتا اياقتالادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. قازىر بۇل باعىتتا باستاپقىدا ۆاشينگتوندا جينالعان 54 ەلدەن دە كوپ مەملەكەت جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىزدە ا ق ش پەن قازاقستان بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ناقتى جوبالار دا بار. ا ق ش - جاھانداعى ەڭ ءىرى تاۋ-كەن ءوندىرۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى. بىزدە بۇل سالانى قالاي ءتيىمدى دامىتۋعا قاتىستى مول تاجىريبە بار جانە سول تاجىريبەنى قازاقستانعا اكەلىپ، سەرىكتەس بولعىمىز كەلەدى. ناقتى مىسالداردىڭ ءبىرى وتكەن جىلى ءبىز Cove Capital كومپانياسىمەن قازاقستانداعى ۆولفرامنىڭ ءىرى كەن ورنىنا قاتىستى كەلىسىمگە قول قويدىق. ەندى ءبىز تەك وسى اسا ماڭىزدى مينەرالدى وندىرۋمەن عانا ەمەس، ونى وڭدەۋمەن دە بىرلەسىپ اينالىساتىن بولامىز. بۇل وندىرىستىك تىزبەكتىڭ بارعان سايىن ماڭىزدى بولىگىنە اينالادى.

- حالىقارالىق جەتكىزۋ تىزبەكتەرىن ءارتاراپتاندىرۋدى تالاپ ەتىپ وتىرعانىن الەمدەگى قازىرگى گەوساياسي جاعدايدى ەسكەرسەك، ا ق ش قازاقستاندى جاھاندىق نارىق ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق ونىمدەردىڭ سەنىمدى بالاما كوزى رەتىندە قالاي قاراستىرادى؟

- قازاقستان جاھاندىق نارىقتا جۇمىس ىستەۋگە جانە الەمنىڭ باسقا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ۇمتىلاتىنىن ايقىن كورسەتتى. بۇل - نەگىزگى ماسەلە. كەز كەلگەن مەملەكەت نەمەسە مەملەكەتتىك ەمەس ويىنشى اسا ماڭىزدى مينەرالدارعا قولجەتىمدىلىكتى باقىلاۋعا العان جاعدايدا، بۇل وسى ۇدەرىستەردىڭ تۇراقتىلىعىنا ءقاۋىپ توندىرەدى. ال قازاقستان مۇنداي جاعدايعا جول بەرمەۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ مول مينەرالدىق جانە ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ، بۇل رەسۋرستاردىڭ بۇكىل الەم بويىنشا ساتىپ الۋشىلارعا قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر.

- قازاقستان بەلگىلى ءبىر ساناتتاعى يمميگراتسيالىق ۆيزالارعا شەكتەۋلەر ەنگىزىلگەن ەلدەر تىزىمىنە ەندى. بۇل قازاقستان قوعامداستىعى اراسىندا كەڭ رەزونانس تۋدىردى. بۇل شارا تۋريستەر مەن ىسكەرلىك ساپارلارعا اسەر ەتپەيتىنىنە قاراماستان، ونى قايتا قاراۋ مۇمكىندىگى بار ما؟

- ءيا، ۆاشينگتوندا وسىنداي ماسەلەمەن جۇمىس ىستەۋدە ۇلكەن تاجىريبەم بار جانە مۇنداي يمميگراتسيالىق شارالار ۇنەمى قايتا قارالىپ وتىرادى.

ءسىز ەسكە سالعان ساياسات تەك بەلگىلى ءبىر يمميگراتسيالىق ساناتتارعا عانا قاتىستى ەكەنىن ايتا الامىن. بۇل جەردە ماسەلە قازاقستاندا تۇرمايتىن ادامدارعا بايلانىستى، ءدال سولارعا وراي وسىنداي ساياسات قالىپتاستى. بۇل قازاقستاننان كەلەتىن ازاماتتارعا ەش قاتىستى جوق، ولاردى قۇراما شتاتتار ءاردايىم قۇشاق جايا قارسى الادى. ءقازىر بۇل ساياسات قايتا قارالىپ جاتىر، سوندىقتان وزگەرىستەر كەز كەلگەن ساتتە بولۋى ىقتيمال. ءبىراق مۇنىڭ اقش پەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم- قاتىناسقا ەشقانداي قاتىسى جوق. مۇنداي جاعدايعا كوپتەگەن ەل تاپ بولادى جانە مەنىڭشە جاقىن ارادا بۇل ماسەلەگە قاتىستى ءبىراز جايتقا قانىعامىز.

- قاسىم-جومارت توقايەۆ پەن دونالد ترامپ اراسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىق پەن بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كورىپ وتىرمىز. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، قازاقستان پرەزيدەنتى بۇگىنگى جاھاندىق ديالوگتى قولداۋدا قانداي ءرول اتقارادى؟

- ءيا، شىنىمدى ايتسام، بۇل قاتىناستاردىڭ وسىنداي قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانى مەنى دە تاڭعالدىرادى. بۇل تەك پرەزيدەنتتەر دەڭگەيىندە عانا ەمەس. بۇل مينيسترلىك دەڭگەيىندە دە، ۇكىمەتتەرىمىزدىڭ بۇكىل قۇرىلىمىندا دا بايقالادى. بارلىعىمىز بۇل قارىم-قاتىناستاردى ورتاق تاريحىمىزداعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋگە جانە ءوزارا مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ ءبىر- بىرىمىزگە كومەكتەسۋگە، سەرىكتەس بولۋعا، وسى ارىپتەستىك ارقىلى ورتاق وركەندەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلامىز.

پرەزيدەنت توقايەۆ - بىرەگەي تاجىريبەلى ديپلومات. پرەزيدەنت ترامپ ونىڭ ءارتۇرلى قاقتىعىستار مەن جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا كەڭەستەرى مەن كوزقاراستارىن جوعارى باعالايتىنىن بىلەمىن. پرەزيدەنت توقايەۆ پرەزيدەنت ترامپتىڭ شاقىرۋىمەن بەيبىتشىلىك كەڭەسىنە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قوسىلدى. ولار ءجيى سويلەسىپ تۇرادى. قازاقستان ءاردايىم ورتالىق ازياداعى وڭىرلىك كوشباسشى بولدى. ءبىراق بۇگىندە، مەنىڭشە، قازاقستان الەمدىك ارەنادا ارەكەت ەتۋى ارقىلى جاھاندىق كوشباسشىعا اينالىپ كەلەدى.

- تاياۋدا عانا ەلشى قىزمەتىنە كىرىستىڭىز. ەندى بىرنەشە جىلدان كەيىن ءسىز ءۇشىن جەتىستىگىڭىز نە بولماق؟ قانداي ناتيجەلەر سىزگە وسى ەلدەگى ميسسياڭىزدىڭ ءساتتى بولعانىن ايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى؟

- كوممەرتسيالىق سالادا قازىردىڭ وزىندە ايتارلىقتاي دەڭگەيدەگى ىنتىماقتاستىق بار ەكەنى ءسوزسىز جانە ونىڭ الداعى جىلدارى دا جالعاسىپ، كەڭەيەتىنىنە سەنىمدىمىن. وعان مەنىڭ ەش كۇمان جوق. ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەكتە، ونداعان جىل بويى بۇل ارىپتەستىك ودان ءارى تەك نىعايا تۇسەدى. دەگەنمەن، مەنى ادەتتە ءوزارا ءىس- قيمىل بارىنشا از بولعان سالالالارى ەرەكشە قىزىقتىرادى.

بۇل - قاۋىپسىزدىك، ءسوزسىز جاساندى ينتەللەكت، ءارتۇرلى جاڭا ەكونوميكالىق سالالار، سونىمەن قاتار قورعانىس پەن قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق. ولار شىن مانىندە ءبىز بىرگە ءتيىمدى جۇمىس ىستەي الاتىن باعىتتار سانالادى. سونىمەن قاتار قازاقستاننان ا ق ش- تا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ كوبىرەك بولعانىن جانە ا ق ش ستۋدەنتتەرىنىڭ وسىندا كەلگەنىن كورگىم كەلەدى. ادامدار اراسىنداعى كەز كەلگەن بايلانىس ەكى ەل ۇشىن دە ۇلكەن يگىلىك. بۇگىندە قارىم- قاتىناستارىمىز تەك كوممەرتسيامەن شەكتەلمەيدى. ول الدەقايدا كەڭەيىپ، تەرەڭدەي تۇسۋدە جانە ارىپتەستىگىمىزدىڭ بولاشاعى وتە جارقىن.