وسى كۇنگە دەيىن كونستيتۋتسيادا عىلىم، ءبىلىم، ينوۆاتسيا سوزدەرى جازىلماعان

استانا. KAZINFORM - وسى كۇنگە دەيىن كونستيتۋتسيادا عىلىم، ءبىلىم، ينوۆاتسيا سوزدەرى جازىلماعان. ورىس ءتىلىنىڭ «وبرازوۆانيە» ءسوزى «ءبىلىم بەرۋ» دەپ قانا تىكەلەي اۋدارىلعان.

بۇل تۋرالى Jibek Joly ارناسىنا سۇحبات بەرگەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەسى جاقسىبەك قۇلەكەيەۆ ايتتى.

- كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىندا ايتقان باياندامام عىلىم مەن ءبىلىم توڭىرەگىندە بولدى. كونستيتۋتسيانىڭ ەسكى، وزگەرمەگەن ماتىنىندە عىلىم، يننوۆاتسيا دەگەن ءسوز جوق ەدى. وندا تەك دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم، مادەنيەت دەگەن سوزدەر بار. مەنىڭ ويىمشا، عىلىم مەن يننوۆاتسيا بۇل - تۇگەلدەي دەرلىك كونستيتۋتسيانىڭ نورماسىنا ەنگىزىلۋى كەرەك. قازىرگى قوعامدا عىلىم نەگىزگى وندىرىستىك كۇشكە اينالىپ وتىر. سوندىقتان ءبىز زاماننىڭ اعىمىن، تالابىن ەسكەرىپ، «عىلىم» مەن «يننوۆاتسيا» دەگەن سوزدەردى كونستيتۋتسياعا ەنگىزۋىمىز كەرەك دەپ ۇسىنىس ايتتىم. ول ۇسىنىستى كەڭەس مۇشەلەرى قابىلدادى. بۇل تۋرالى ءبىراز پىكىرتالاس بولدى. كونستيتۋتسيانىڭ بۇرىنعى ۇلگىسىندە «ءبىلىم بەرۋ» دەگەن ءسوزدى ورىس تىلىندەگى «وبرازوۆانيە» سوزىنەن اۋدارعان. وسى تۇستا مەنىڭ پىكىرىم - «وبرازوۆانيە» دەپ كەلەتىن سوزدەردى «ءبىلىم»، «عىلىم»، «يننوۆاتسيا» دەپ وزگەرتۋ. قازىرگى ماتىندە وسى ەرەجەمەن جازىلىپ وتىر، - دەيدى ول.

سپيكەردىڭ سوزىنشە، كونستيتۋتسيامىز 1995 -جىلدان بەرى 5 رەت وزگەردى. سوڭعى اۋقىمدى وزگەرىس 2019 -جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىقپالىمەن جۇزەگە اسقان. ول ۋاقىتتا 30 شاقتى باپ قايتا قارالعان. ال، قازىرگى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىسكە قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ ءبىر پالاتاعا ءوتۋى سەبەپ بولدى. ناتيجەسىندە، كونستيتۋتسيا تولىق قايتا قارالىپ، ءماتىنى 84 پايىزعا وزگەرتىلدى.

- قوس پالاتالى پارلامەنتتەن ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە كوشكەندە بيلىكتىڭ تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىلىكتى بولۋگە تۋرا كەلەدى. بۇرىن سەناتتىڭ قۇزىرىندا كوپتەگەن بيلىك بولدى. زاڭ وزگەرگەن جاعدايدا ولاردىڭ قۇزىرى كىمگە اۋىسادى دەگەن ورىندى سۇراق تۋىندايدى. ەسكى كونستيتۋتسيامىز بويىنشا پرەزيدەنت ۋاقىتشا قىزمەتىن اتقارا الماي قالعان جاعدايدا، سەنات ءتوراعاسى جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك. الايدا ول باپتا بەلگىلى ءبىر كەزەڭ كورسەتىلمەگەن. ول ءبىر ايعا سوزىلۋى مۇمكىن، كەلەسى سايلاۋعا دەيىن دە جالعاسۋى مۇمكىن. وسى تۇستا ناقتى شەكتەۋلەر قاجەت. سوندىقتان سەنات ءتوراعاسى مەن مەملەكەتتىك كەڭەسشى لاۋازىمى بىرىكتىرىلىپ، ۆيتسە- پرەزيدەنت لاۋازىمى قۇرىلدى. ونىڭ ءبىرىنشى مىندەتى - پرەزيدەنت ءوز قىزمەتىن اتقارا الماي قالسا، ۋاقىتشا پرەزيدەنتتىڭ جۇمىسىن جالعاستىرۋ. ەكىنشىدەن، ول ازامات لاۋازىمدا ۋاقىتشا عانا وتىرا الادى. جاڭا زاڭعا ساي جەتى كۇننىڭ ىشىندە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ كۇنى بەلگىلەنىپ، ونى «قۇرىلتاي» بەكىتۋى كەرەك، - دەيدى كونستيتۋتسيا كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.

وسى تۇستا، جاقسىبەك ق ۇلىكەيەۆ ءبىر پالاتالى پارلامەنتتىڭ جاڭا اتاۋى «قۇرىلتاي» ءسوزىنىڭ ماڭىزىنا دا توقتالىپ ءوتتى.

- پرەزيدەنت ۇسىنىسىمەن ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە «قۇرىلتاي» اتاۋى بەرىلدى. مەن وتە دۇرىس دەپ ويلايمىن. «قۇرىلتاي» دەگەن اتاۋ ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويى ايتىپ كەلە جاتقان ءتول ءسوزى. مىسالى، التىن وردا حاندارىن سايلاعان كەزدە قۇرىلتاي قۇرىپ، سول ارقىلى شەشىم قابىلدانعان. ەۋروپانىڭ العاشقى پارلامەنتى انگليادا پايدا بولدى. ول شامامەن 13- عاسىردىڭ سوڭى مەن 14 -عاسىردىڭ باسى. ال ءبىزدىڭ بابالارىمىز ەۋروپادان بۇرىن 13 -عاسىردىڭ ورتاسىندا- اق «قۇرىلتاي» دەپ پارلامەنتتى اتاعان. وسى قۇرىلتايدا مەملەكەتتى باسقاراتىن قاعاندى سايلاعان. «قۇرىلتاي» ءسوزىنىڭ ءتۇپ توركىنى «قۇرىلايىق»، «بىرىگەيىك» دەگەن ۇعىم، - دەيدى جاقسىبەك ق ۇلىكەيەۆ.

ەسكە سالا كەتەيىك، كونستيتۋتسيالىق كەڭەستەن كەيىن جاڭا اتا زاڭ قالاي وزگەرەتىنى تۋرالى جازعان ەدىك.

اۆتور

ارۋجان ماحمۋت