151,3 ميلليارد دوللار. بۇل ساننان قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ الەۋەتىن دە كورۋگە بولادى. ول ءۇشىن دەربەس ەكونوميكا رەتىندە ينۆەستيسيا تارتۋ تاريحى ۇقساس ەلدەردىڭ كورسەتكىشىن قازاقستانمەن سالىستىرىپ كورەيىك. ينۆەستيسيا تارتۋ تاريحى ۇقساس ەلدەر دەپ 1991 -جىلى قازاقستانمەن بىرگە مەملەكەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرگەن 14 رەسپۋبليكانى ايتىپ وتىرمىز.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ رەسمي ستاتيستيكاسىنا سۇيەنسەك، 2024 -جىلى قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى (ج ءى ءو) 291,5 ميلليارد دوللار بولعان. سوندا ەكونوميكاداعى شەتەلدىك كاپيتال ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ 51,9 پايىزىنا تەڭ دەگەن ءسوز.
UNCTAD ەسەبى بويىنشا، رەسەي ەكونوميكاسىندا جيناقتالعان ت ش ي 2024 -جىلى شامامەن 216 ميلليارد دوللار بولعان. ءبىراق تەرىسكەيدەگى كورشىمىزدىڭ ەكونوميكاسى الدەقايدا ءىرى - 2024 -جىلى ج ءى ءو كولەمى 2,17 تريلليون دوللار بولدى. سوندىقتان شەتەل كاپيتالىنىڭ رەسەي ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى شامامەن 10 پايىز دەڭگەيىندە. قازاقستاننىڭ ج ءى ءو كولەمى رەسەيدەن 7,5 ەسە، جيناقتالعان شەتەل ينۆەستيسياسىنىڭ كولەمى 1,4 ەسە از بولىپ شىعادى.
پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەن ەۋروپا وداعىنا ءساتتى ينتەگراتسيا جاساعان ءۇش ەل بار - ەستونيا، لاتۆيا، ليتۆا. ەستونيادا جيناقتالعان ت ش ي ەلدىڭ ج ءى ءو-نىڭ 73,9 پايىزىنا، لاتۆيادا 55,2 پايىزعا، ليتۆادا 40,9 پايىزعا تەڭ. بۇل ءۇش ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمىن قوسساق، شامامەن 171,4 ميلليارد دوللار بولادى. ال ەكونوميكاسىنداعى ت ش ي-دىڭ قوسىندىسى - 97,5 ميلليارد. سالىستىرساق، قازاقستاندا بۇل كورسەتكىشتەر تيىسىنشە 291,5 ميلليارد دوللار جانە 151,3 ميلليارد دوللار.
ورتالىق ازياداعى 4 كورشى مەملەكەتتىڭ جيىنتىق ج ءى ءو 2024 -جىلى شامامەن 215 ميلليارد دوللار بولعان. ال ەكونوميكادا جيناقتالعان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيسياسىنىڭ كولەمى 69,3 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. سالىستىرساق، ءتورت ەلدىڭ ەكونوميكاسىن بىرگە العاننىڭ وزىندە، جيناقتالعان شەتەل كاپيتالى قازاقستانداعى كورسەتكىشتەن ەكى ەسەدەن استام تومەن بولىپ شىعادى. باسقاشا ايتساق، ورتالىق ازيادا جۇمىس ىستەپ تۇرعان شەتەلدىك ينۆەستيسيانىڭ 68,6 پايىزى قازاقستاندا شوعىرلانعان.
ك س ر و-دان ءبىر كەزەڭدە ءبولىنىپ شىققان ەلدەردە ينۆەستيسيالىق ديناميكا قالاي وزگەرگەنىن UNCTAD ەسەبىندەگى 2000، 2010 جانە 2023 -جىلداردىڭ كورسەتكىشتەرىنەن كورۋگە بولادى.
بىرىنشىدەن، تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ونجىلدىعىندا قازاقستان بالتىق ەلدەرىنەن ايتارلىقتاي الدا بولماعان.2000 -جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىندا جيناقتالعان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيسياسىنىڭ كولەمى 10,1 ميلليارد دوللار بولدى.
بۇل ەستونياداعى كورسەتكىشتەن شامامەن 3,9 ەسە، ليتۆادان 4,4 ەسە، لاتۆيادان 4,8 ەسە عانا كوپ ەدى. رەسەيدىڭ كورسەتكىشى بۇل ۋاقىتتا 32,2 ميلليارد دوللار بولىپ، قازاقستاننان شامامەن 3,2 ەسە جوعارى تۇردى.
ال ورتالىق ازياداعى باسقا ەلدەردە ينۆەستيسيا كولەمى وتە تومەن بولدى: تۇرىكمەنستاندا 1,8 ميلليارد دوللار، وزبەكستاندا 0,7 ميلليارد دوللار، قىرعىزستاندا 0,4 ميلليارد دوللار، تاجىكستاندا 0,2 ميلليارد دوللار عانا ەدى.
ەكىنشىدەن، 2010-جىلعاقارايقازاقستانداعىينۆەستيسياكولەمىكۇرتوستى. 2010 -جىلى ەل ەكونوميكاسىندا جيناقتالعان ت ش ي 63,4 ميلليارد دوللارعا جەتتى. بۇل ەستونياداعى كورسەتكىشتەن شامامەن 3,9 ەسە، ليتۆادان 4,8 ەسە، لاتۆيادان 6,1 ەسە كوپ بولدى.
وسى كەزەڭدە رەسەيدە دە شەتەل ينۆەستيسياسىنىڭ كولەمى وتە تەز ءوسىپ، 336,3 ميلليارد دوللارعا جەتتى، ياعني، قازاقستاننان 5,3 ەسە جوعارى بولدى.
ورتالىق ازيادا دا ينۆەستيسيا كولەمى ارتقانىمەن، ايىرماشىلىق ساقتالدى: تۇرىكمەنستاندا 18,5 ميلليارد دوللار، وزبەكستاندا 3,2 ميلليارد دوللار، قىرعىزستاندا 2 ميلليارد دوللار، تاجىكستاندا 1,6 ميلليارد دوللار بولدى.
ۇشىنشىدەن، 2023 -جىلعا قارايقازاقستان پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى نەگىزگى ينۆەستيسيالىق ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالدى. 2023 -جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىندا جيناقتالعان شەتەل كاپيتالى 157,6 ميلليارد دوللارعا جەتتى (2024 -جىلعى كورسەتكىشتەن 2,6 ميلليارد دوللار كوپ).
بۇل ەستونياداعى كورسەتكىشتەن 5,1 ەسە، لاتۆيادان 6,7 ەسە، ليتۆادان 4,8 ەسە كوپ بولدى. رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 255 ميلليارد دوللار دەڭگەيىندە قالىپ، قازاقستاننان شامامەن 1,6 ەسە عانا جوعارى بولدى.
گەوساياسي جاعداي، سانكسيالار قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى ايتارلىقتاي قىسقارتتى. ال ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ايىرماشىلىق ودان ءارى ۇلعايدى: قازاقستانداعى ينۆەستيسيا كولەمى وزبەكستاننان 10,5 ەسە، تۇرىكمەنستاننان 3,7 ەسە، قىرعىزستان مەن تاجىكستاننان 40 ەسەدەن استام كوپ بولدى.
UNCTAD ەسەبىندە مەملەكەتتەردىڭ وزگە ەلدەردە جۇمىس ىستەپ تۇرعان ينۆەستيسياسىنىڭ جيىنتىقتارى دا كورسەتىلگەن.
2000 -جىلى قازاقستاننىڭ شەتەلدەگى ينۆەستيسياسى وتە از بولدى - شامامەن 0,7 ميلليارد دوللار عانا. رەسەيدە بۇل كورسەتكىش قازاقستاننان ونداعان ەسە جوعارى ەدى.
2010 -جىلى رەسەيدىڭ سىرتقى ينۆەستيسياسى كۇرت ءوسىپ، 368 ميلليارد دوللارعا جەتتى. قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 4,9 ميلليارد دوللار بولدى. وسى كەزەڭدە ەستونيانىڭ سىرتقى ينۆەستيسياسى قازاقستانمەن شامالاس دەڭگەيگە جاقىندادى. 2023-2024 -جىلدارى قازاقستاننىڭ شەتەلدەگى جيناقتالعان ينۆەستيسياسى 17-18 ميلليارد دوللار دەڭگەيىنە جەتتى. بۇل بالتىق ەلدەرىنىڭ كەيبىرىمەن سالىستىرعاندا جاقىن بولعانىمەن، رەسەيمەن ايىرماشىلىق وتە ۇلكەن كۇيىندە قالدى - 20 ەسەدەن استام از.
2024 -جىلى قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى العاش رەت تىكەلەي شەتەل ينۆەستيسياسىنىڭ نەتتو اعىنى بويىنشا تەرىس كورسەتكىش تىركەپ، كەرى سالدو شامامەن -2,6 ميلليارد دوللار بولدى.
- بۇل تومەندەۋ جاھاندىق تۇراقسىزدىق، گەوساياسي تاۋەكەلدەر جانە ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالار بەلسەندىلىگىنىڭ تومەندەۋىمەن بايلانىستى بولدى. نەگىزگى سەبەپ - كومپانيالاردىڭ بۇرىن قايتا ينۆەستيسيالانعان پايدانى ديۆيدەند رەتىندە شەتەلگە شىعارىپ الۋى، سونداي-اق ءىرى جوبالاردان كاپيتالدىڭ قايتارىلۋى، - دەپ جازىلعان ەسەپتە.
وسىلايشا، قازاقستان ورتالىق ازياداعى شەتەل ينۆەستيسياسىن تارتۋدىڭ نەگىزگى ورتالىعى بولىپ قالا بەرەدى. دەگەنمەن ينۆەستيسيا قۇرىلىمى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءالى دە كاپيتال يمپورتتاۋشى ەكەنىن كورسەتەدى: 2024 -جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىندا جيناقتالعان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيسياسى 151 ميلليارد دوللاردان اسسا، قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ شەتەلدەگى ينۆەستيسياسى شامامەن 18 ميلليارد دوللار دەڭگەيىندە عانا بولدى. ياعني ەلگە كەلگەن شەتەل كاپيتالى سىرتقا سالىنعان ينۆەستيسيادان شامامەن 8-9 ەسە كوپ.
ينۆەستيسيا كولەمىندەگى ايىرماشىلىق قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وڭىردەگى اۋقىمىن كورسەتەدى. ەكونوميكا كولەمى، نارىق سىيىمدىلىعى جانە ينستيتۋتسيونالدىق ورتانىڭ سالىستىرمالى تۇراقتىلىعى ەلگە حالىقارالىق كاپيتال تارتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
ناتيجەسىندە قازاقستان ورتالىق ازياداعى ينۆەستيسيالىق بەلسەندىلىك شوعىرلانعان نەگىزگى ەكونوميكالىق ورتالىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قالىپتاسقان. بۇل فاكتورلار ەكونوميكانىڭ ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىعىنا ىقپال ەتەتىن العىشارتتاردى قالىپتاستىرىپ، ءوندىرىس، ينفراقۇرىلىم جانە قىزمەت كورسەتۋ سەكتورلارىنىڭ دامۋىنا اسەر ەتەدى.
2025 -جىلدىڭ قاراشاسىنداعى رەسمي مالىمەت بويىنشا، قازاقستان جان باسىنا شاققانداعى جالپى ىشكى ءونىم (ج ءى ءو) بويىنشا ت م د ەلدەرى اراسىندا كوشباسشىعا اينالدى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ەلدەگى كورسەتكىشتى 14,77 مىڭ دوللار دەپ باعالاعان. بۇل دەڭگەي رەسەيدەن (14,26 مىڭ دوللار)، گرۋزيادان (9,57 مىڭ دوللار)، ارمەنيادان (8,86 مىڭ دوللار)، ءتىپتى سالىستىرمالى تۇردە قىتايدان (13,69 مىڭ دوللار) دا جوعارى.
اۆتور
ەسىمجان ناقتىباي