بۇگىنگى قۇمىل، سانجى وبلىستارىنداعى 300 مىڭعا جۋىق قازاقتىڭ نەگىزى وسى كىسىنىڭ كوشىمەن پايدا بولدى. 1883 -جىلى شىعىس تۇركىستاننىڭ سول كەزدەگى ەڭ ۇلكەن قالاسى بولعان شونجى قالاسىنداعى 4 ۇلتتان تۇراتىن باسقارۋشى اسسامبلەيادا قازاقتاردىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. 3 جىلدان كەيىن «ءوز الدىنا حاندىق قۇرماقشى» دەگەن جالامەن 4 ايعا اباقتىعا توعىتىلادى.
اباقتىدان شىققان سوڭ، جەر شولىپ، ەكى جىل بويى ەل كەزىپ تارىم، گانسۋ، كوككول (سينحاي)، تيبەت، ءۇندىستان جەرىنە دەيىن بارىپ قايتادى. گانسۋ ولكەسىن كەڭتۇپ، سينحاي كولىن تارتۇپ دەپ اتاعان. 1889 -جىلى 10 مىڭعا جۋىق كەرەيدى باستاپ ءتاڭىرتاۋىن اسىپ ءتۇسىپ، قاراشارى ايماعىنداعى تورعاۋىتتاردىڭ اراسىنا كوشىپ بارادى. ول جەردە ءبىراز ۋاقىت مەكەندەپ، ەلدىڭ ءبىرتالايى ءبولىنىپ ەرەنقابىرعاعا كەرى كوشىپ، وزىنە ەرگەن ءبىر ءبولىم ەلمەن تارىم وزەنىن جاعالاپ وتىرىپ، وڭتۇستىك جيەكپەن سينحاي ولكەسىنە بەت الادى.
جولدا ءبىر كولدە چيڭ يمپەرياسىنىڭ قۋعىنشى جاساقتارىمەن اتىسىپ، 500-گە جۋىق اسكەردى قىرىپ، بۇل كول ەسەكباتقان كولى دەپ اتالادى. ودان كەيىن تيبەتكە بارىپ ەكى جىل وتىرادى. بوكە باتىردىڭ باسىنا قوماقتى سىياقى تاعايىندالعاندىقتان، 1904 -جىلى تيبەتتىڭ ورتالىعى، بۋددا ءدىنىنىڭ مەككەسى بولعان لحاسا قالاسىنداعى 13- دالاي لاما - تحۋپتەن گياتسو بوكە باتىردى قوناققا شاقىرىپ، ونى ۋلاپ قويا بەرەدى. بوكە باتىر سونىڭ كەسىرىنەن اۋرۋعا شالدىعىپ، ەلىن باستاپ بۋتان ەلىنە وتەدى. بۋتان ەلىنىڭ پاتشاسى چولي يەشي نگودۋب بوكەنى ۇستاۋعا چيڭ ۇكىمەتىنە رۇقسات بەرمەگەندىكتەن، چيڭ اسكەرلەرى شەكارادان ۇرلانىپ ءوتىپ، ول اۋىرىپ ولگەن سوڭ، كوردە جاتقان بوكەنىڭ باسىن كەسىپ، ەلىن ايدايدى.
كەيىن ۇلى راباي اكەسىنىڭ باسىن سۇراپ الىپ، سونىمەن بوكە باتىردىڭ دەنەسى بۋتانعا، باسى التايعا جەرلەنەدى. ايداۋدان ءبولىنىپ قالعان ەلدىڭ ءبىر ءبولىمى تيبەتتەر اراسىندا بىرنەشە ەلدى مەكەندەردى قالىپتاستىرسا، كەيبىرى ءۇندىستانعا اسىپ ءتۇسىپ، كليماتى ۇيلەسپەي قىرىلادى.
اۆتورى: كوكبورى مۇباراك قيزات ۇلى
facebook پاراقشاسىنان الىندى