وسى ورايدا قازاقستان بىتىمگەرلىك ميسسياسىن قالاي ورىنداپ وتىرعانىن جانە ەل ساربازدارى قاي ايماقتا قىزمەت اتقاراتىنىن تالداپ كورەيىك.
بىتىمگەرلەر قاقتىعىسقا قاتىسپايدى
ب ۇ ۇ-نىڭ الەمدەگى العاشقى بىتىمگەرشىلىك ميسسياسى 1948-جىلى مامىردا «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرشىلىك شارتتارىنىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ ورگانى» دەگەن اتپەن قۇرىلدى. كوپ وتپەي ب ۇ ۇ- نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ بويىنشا تۇڭعىش ميسسياسىن بەكىتكەن بولاتىن. سودان بەرى جاھان ەلدەرى شيەلەنىس ءورشىپ تۇرعان نۇكتەلەردەگى جانجالداردى توقتاتۋعا اسكەر جىبەرە باستادى.
تاۋەلسىزدىك العان جىلدان بەرى قازاقستان الەمدىك ارەنادا بەيبىتشىلىك بەسىگى رەتىندە تانىلۋعا تىرىستى. مەملەكەت شارتاراپتاعى قاقتىعىستان بەيتاراپ بولعانىمىزبەن، كەيىن الەمدە قالىپتاسقان جاعدايعا بەي-جاي قارامايتىنىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن «ىنتىماق توبىنا» قوسىلۋدى قالاعانى بار. وسى ماقساتپەن 1992-جىلى 35 جەكە گۆارديالىق اۋە- دەسانت بريگاداسىنىڭ 300 جاۋىنگەرى تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە اتتانعانىن بىلەمىز. ال 2001-جىلدىڭ اقپانىنا دەيىن 10 مىڭنان استام قازاق ساربازى تمد مەملەكەتتەرىنىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىن قورعاۋعا قاتىستى. بۇلار ەلىمىزدىڭ العاشقى بىتىمگەرلەرى رەتىندە تاريحتا قالعان ەدى.
دەسە دە قازاقستاننىڭ ۇجىمدىق ميسسياعا قاتىسۋى 2000 -جىلدارعا تيەسىلى. 2000 -جىلى «قازاقستان بىتىمگەرلەر باتالونى» قۇرىلىپ، ەلىمىز ارنايى ميسسيالارعا قاتىسا باستادى. سول جىلى قازاقستان ناتو- نىڭ «بەيبىتشىلىك جولىنداعى سەرىكتەستىك» باعدارلاماسى بويىنشا بىتىمگەرلىك قىزمەتىن باستادى.
كەيىن 2003 -جىلى تانىمال «قازباتتىڭ» ينجەنەرلىك-ساپەرلىك جاساعى العاش رەت يراكقا باردى. بەس جىل ىشىندە قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر 4,5 ميلليوننىڭ ۇستىندە ءتۇرلى وق- ءدارىنى، ونىڭ ىشىندە مينالاردى، زىمىراندار مەن سناريادتاردى جويۋعا جاردەمدەستى. نەگىزىنەن تەرروريستىك شابۋىلدان زارداپ شەككەن جەرگىلىكتى حالىققا مەديتسينالىق كومەك كورسەتىپ، 6700 تەكشە مەتردەن استام سۋدى تازارتقان بولاتىن.
وعان قوسا 2017-2018 -جىلدارى ەلىمىز ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە رەتىندە قابىلدانعاننان كەيىن بىتىمگەرلىك باعىتىندا كوپتەگەن اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. 2018 -جىلى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ بۇۇ ميسسياسى اياسىندا ليۆانعا قۇرامىندا 500 ساربازى بار ءوزىمىزدىڭ بىتىمگەرلىك بولىنىستەرىمىزدى اتتاندىردىق.
كەيىن قازاقستاندىق وفيتسەرلەر مەن اسكەري باقىلاۋشىلار ب ۇ ۇ ميسسيالارىنا كەزەڭ- كەزەڭىمەن جىبەرىلە باستادى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە، كەيىنگى جىلدارى ازيا، تاياۋ شىعىس جانە افريكا وڭىرلەرىندەگى جەتى بىتىمگەرلىك ميسسياعا 900 دەن استام سارباز قاتىسقان. ال تاۋەلسىزدىك جىلدارى ب ۇ ۇ قامقورلىعىنداعى ميسسيالارعا مىڭعا جۋىق اسكەري اتسالىسىپتى، ونىڭ ىشىندە 80 ازامات بايقاۋشى جانە شتاب وفيتسەرى رەتىندە قىزمەت اتقارعان.
- قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر ب ۇ ۇ- نىڭ بىرنەشە حالىقارالىق ميسسياسىندا قىزمەت اتقارۋدا. اتاپ ايتقاندا، اسكەري قىزمەتشىلەر ليۆان، باتىس ساحارا، كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى، ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسى جانە گولان جوتالارىنداعى ميسسيالارعا قاتىسىپ ءجۇر.
بۇگىندە 154 قازاقستاندىق بىتىمگەر ب ۇ ۇ-نىڭ 7 ميسسياسىندا قىزمەت ەتەدى. ونىڭ ىشىندە گولان جوتالارىنداعى بۇۇ ميسسياسىندا 139 اسكەري قىزمەتشىدەن تۇراتىن قازاقستاننىڭ العاشقى دەربەس ۇلتتىق كونتينگەنتى جۇمىس اتقارۋدا،-دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ Kazinform عا بەرگەن جاۋابىندا.
ۇلتتىق كونتينگەنت جانە بىتىمگەرلەر دايىندىعى
قازاقستان – ت م د ەلدەرىنىڭ ىشىندە ب ۇ ۇ-نىڭ گولان جوتالارىنداعى ميسسياسىنا جەكە مانداتپەن قاتىسۋعا رۇقسات العان جالعىز مەملەكەت. قازىر اتالعان شيەلەنىس ايماعىندا تولىققاندى ۇلتتىق كونتينگەنت رەتىندە قاتىسىپ وتىرمىز. ياعني، حالىقارالىق وپەراتسياعا جەكە وفيتسەرلەردى عانا ەمەس، تۇتاس اسكەري بولىمشەنى جۇمىلدىراتىن دەڭگەيىنە جەتتىك. قازىرگى تاڭدا تاياۋ شىعىستاعى اسكەرىمىز اتىستى توقتاتۋ رەجيمىن ساقتاۋ سەكىلدى ماڭىزدى تاپسىرمالاردى ورىنداپ وتىر.
ۇلتتىق كونتينگەنت قۇرۋعا رۇقسات الۋ وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن مەملەكەت قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرىپ، اسكەري دايارلىق جۇيەسىن دامىتۋى شارت. تالاپقا ساي بولۋ ءۇشىن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ جانىنان بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالار ورتالىعى (KAZCENT) قۇرىلعان بولاتىن. وندا بىتىمگەرلەردى قۇقىقتىق، تىلدىك، گۋمانيتارلىق جانە پسيحولوگيالىق تۇرعىدان جان-جاقتى دايىندايتىن جۇيە قالىپتاسقان. بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا اتتاناتىن ءار سارباز وسى قۇرىلىمنان مۇقيات دايىندىقتان وتەدى.
جالپى بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالار ورتالىعى 2006-جىلى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ شەت تىلدەر ينستيتۋتىندا «بەيبىتشىلىك ءۇشىن سەرىكتەستىك» وقۋ ورتالىعى رەتىندە قۇرىلعان. 2010-جىلى ورتالىق وداقتاستىق جوعارى ترانسفورماتسيالاۋ قولباسشىلىعىنىڭ (SACT) شتاب-پاتەرى بولىپ تانىلدى. ال 2019-جىلى UNSOC جانە UNPOC ورتالىعىنىڭ كۋرستارى ب ۇ ۇ-نىڭ ءتيىستى سەرتيفيكاتىن الدى.
بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالار ورتالىعىنىڭ باسپاءسوز حاتشىسى باتىر تۇياقوۆتىڭ ايتۋىنشا، ۇلتتىق بىتىمگەرلىك كونتينگەنتى ميسسيا الدىندا 3 ايلىق دايىندىقتان وتەدى.
- ب ۇ ۇ وپەراتسيالارىندا ءتارتىپ، تىلدىك دايىندىق، تەحنيكامەن جۇمىس، لوگيستيكا جانە توتەنشە جاعدايدا ارەكەت ەتۋ قابىلەتى قاتاڭ باعالانادى. سوندىقتان ورتالىقتا اسكەري ىسكە قاتىستى 12 كۋرس ۇيىمداستىرىلادى. سونىمەن قاتار ب ۇ ۇ- نىڭ كوپۇلتتى ميسسيالارىنداعى حالىقارالىق قارىم-قاتىناس تىلدەرى رەتىندە اعىلشىن، فرانسۋز، تۇرىك جانە قىتاي تىلدەرى ۇيرەتىلەدى،- دەيدى باسپا ءسوز حاتشىسى.
ايتا كەتەرلىگى، باتىر تۇياقوۆ - تەك ورتالىق مامانى ەمەس، ءوزى دە بىتىمگەر. ول 2021-جىلى ليۆاندا شتاتتىق وفيتسەر قىزمەتىن اتقاردى. ال 2023-جىلى كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنا ەل اتىنان اتتانعان العاش اسكەري قىزمەتشىنىڭ قاتارىندا.
- 2023 -جىلى كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنا اسكەري باقىلاۋشى رەتىندە باردىم. اسكەري باقىلاۋشى دەگەنىمىز - قارۋلى قاقتىعىس ايماقتارىنداعى ەكى تاراپتىڭ شارتتار مەن تىنىشتىقتى ساقتاۋ رەجيمىن قاداعالايتىن كاسىبي مامان. ول جاقتا ۋاقىتىندا بايانات جازىپ، ساراپتاما ازىرلەپ ءارى ساراپشى رەتىندە جۇمىس ىستەدىم. 2025 -جىلى شىلدە ايىندا ميسسيانى اياقتادىم، - دەيدى بىتىمگەر.
جۋىردا گولان جوتالارىنداعى ەكىنشى ۇلتتىق كونتينگەنت ب ۇ ۇ ميسسياسىنان ورالعانىن بىلەمىز. رەسمي مالىمەت بويىنشا، ولار تەك باقىلاۋشى ەمەس، تىكەلەي قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتكەن.
ەكىنشى كونتينگەنتتىڭ جەتەكشىسى مايور ءانۋار ارىنعازيەۆتىڭ ايتۋىنشا، اسكەري قىزمەتشىلەر مىڭنان استام تاپسىرمانى ورىنداعان. ونىڭ ىشىندە:
798 رەت پاترۋلدەۋ جۇرگىزىلگەن؛
56 وقۋ-جاتتىعۋ ۇيىمداستىرىلعان؛
63 جارىلعىش زات زالالسىزداندىرىلعان؛
57 ۋاقىتشا باقىلاۋ بەكەتى قۇرىلعان؛
رەسمي تۇلعالاردى 15 رەت قاۋىپسىز الىپ ءجۇرۋ قامتاماسىز ەتىلگەن.
مۇنىڭ بارلىعى اۋقىمدى تاجىريبە مەن پسيحولوگيالىق دايىندىقتى قاجەت ەتەتىنىن ەسكەرسەك، ەلدەگى دايارلىق ورتالىقتارى قويىلعان مىندەتتى ەڭسەردى دەۋگە نەگىز بار.
بىتىمگەرلەرگە بولەك مارتەبە بار ما؟
قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بىتىمگەرلىك كونتينگەنت قۇرامىندا بولعان ساربازدارعا الەۋمەتتىك جەڭىلدىك پەن كاسىبي قولداۋ قاراستىرىلعان. مىسالى، اتالعان ساناتتاعى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسى ءۇش ەسە ارتىق تولەنەدى جانە ب ۇ ۇ تاراپىنان قوسىمشا قارجىلاي تولەمى تاعى بار. قازىر گولان جوتالارىنداعى ساربازدارعا اي سايىن 1500 دوللار شاماسىندا قوسىمشا قاراجات بەرىلىپ وتىر.
- ميسسيا اياقتالعاننان كەيىن اسكەري قىزمەتشىلەرگە شيپاجايلىق-كۋرورتتا ەم الۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى، جىل سايىنعى ەڭبەك دەمالىسىنا قوسىمشا 14 تاۋلىك قوسىلادى. وعان قوسا سارباز جاراقات العان جاعدايدا وتەماقى جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىككە يە، - دەيدى مينيسترلىكتەگىلەر.
بۇعان قوسا شەتەلدەن كەلگەن ساربازدىڭ لاۋازىمىن وسىرۋگە باسىمدىق بەرىلمەك. سەبەبى حالىقارالىق تاجىريبە جيناقتاعان مامان كەيىنگى بۋىننىڭ كاسىبي بىلىگىن ارتتىرۋى قاجەت.
بۇگىندە قازاقستان جاھاندىق بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا ۇلەس قوسقان ەلەۋلى ەلگە اينالدى. الەمدىك ءقاۋىپ- قاتەرلەرگە قارسى كۇرەستە ب ۇ ۇ- عا قولعابىس ەتىپ، حالىقارالىق ميسسيا ارقىلى ءوز ويىن جەتكىزۋدە. مۇنداي ۇستانىم ەلدىڭ عانا ەمەس، تۇتاس ايماقتىڭ قاۋىپسىزدىككە قاتىستى كوزقاراسىن وزگەرتەرى انىق.