ويتكەنى بۇل ەكى ەل تاقاۋدا ءۇندى جانە تىنىق مۇحيتىنداعى شەكارانى بەلگىلەۋگە ۋاعدالاسقان. ال قىتاي تايۆاننىڭ شىعىسىنداعى تەڭىز سۋلارىن ءبولۋ ءبىزدىڭ كەلىسىمىىمىزبەن جاسالۋعا ءتيىس،-دەيدى.
تاعى ءبىر ماسەلە، جاپونيا مەن فيليپپين اسكەري كۇشىن بىرىكتىرىپ جاتىر. سوندا بۇل ەكەۋى كىممەن سوعىسىپ، كىمنەن قورعانباق؟
تىنىق مۇحيتىنا شىعۋ ءۇشىن تالاس باستالدى. مۇنى تانىمال امەريكالىق "بلۋمبەرگ" باسىلىمى جازدى. فيليپپين مەن جاپونيا تەڭىزدەگى شەكارانى شەگەندەپ العىسى كەلەدى. سوندىقتان ەكى جاق كەلىسسوز باستايتىنىن مالىمدەدى. ال بۇل اۋماققا قىتايدىڭ دا تالاسى بار. ويتكەنى كەلىسىم تايۆاننىڭ شىعىسى مەن فيليپپيندىكتەر ءوز اۋماعى دەپ سانايتىن سپراتلي ارالدارىنىڭ ءبىر بولىگىن قامتيدى. ەگەر بەيجىڭ بۇل كەلىسىمنەن سىرت قالسا، وندا تىنىق مۇحيتىنا شىعۋى قيىنداي تۇسەدى دەگەن قاۋىپ بار. سوندىقتان شىعىستاعى كورشىمىز وڭتۇستىك-قىتاي تەڭىزىندەگى كۇزەتتى مەيلىنشە كۇشەيتتى.
ماو نين، ق ح ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى:
- جاپونيا مەن فيليپپيننىڭ جوسپارى بويىنشا مامىلەگە تايۆاننىڭ شىعىس ايماعى دا كىرەدى. قىتاي مەن ب ۇ ۇ-نىڭ تەڭىز كونۆەنتسياسىنا ساي بۇل اۋماقتا قىتايعا تيەسىلى كونتينەنتتىك قايراڭ مەن ەكونوميكالىق ايماق بار. سوندىقتان، توكيو مەن مانيلانىڭ كەلىسسوزدەرى تەڭىز جونىندەگى حالىقارالىق زاڭدى ورەسكەل بۇزۋ سانالادى. سوندىقتان ەكى ەلگە دە نارازىلىق نوتاسىن تاپسىردىق.
وڭتۇستىك-قىتاي تەڭىزىنە قاتىستى داۋ وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا باستالدى. 1951 -جىلعى سان-فرانتسيسكو بەيبىت كەلىسىمىنە ساي، جاپونيا پاراسەل مەن سپراتلي ارالدارىنان ايىرىلعان ەدى. بۇدان سوڭ قىتاي 1947-جىلعى تاريحي دەرەكتەردى جەلەۋ ەتىپ، وڭتۇستىك-قىتاي تەڭىزىنىڭ 80 پايىزىن ءوز اۋماعى دەپ جاريالايدى. ءبىراق، 2016-جىلى فيليپپين گااگاداعى حالىقارالىق سوتتا جەڭىسكە جەتەدى. الايدا بەيجىڭ بۇل ۇكىممەن كەلىسپەي قويادى. مۇنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. شىعىستاعى كورشىمىز بەن جاپونيا وڭتۇستىك-قىتاي تەڭىزى ارقىلى مۇنايدىڭ 80 پايىزىن تاسىمالدايدى. الەمدەگى بالىقتىڭ 10 پايىزى وسى ايماقتا اۋلانادى. ەڭ باستىسى، قويناۋى مۇنايعا باي.
گيلبەرتو تەودورو، فيليپپين قورعانىس ءمينيسترى:
- كەي مەملەكەتتەر تاريحتى بۇرمالاپ، قازىرگى ءوز ارەكەتىن اقتاۋعا تىرىسادى. سويتە تۇرا جاپونيانى نەگىزسىز كىنالايدى. ال توكيو حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ جاۋاپتى، ءارى ۇلگىلى مۇشەسى. بۇل ماسەلەدە كوپ ەل مەنىڭ ءسوزىمدى راستايدى دەپ ويلايمىن.
ازيادا جاڭا اسكەري بلوك قۇرىلدى بۇدان بىلاي مانيلا توكيوعا ارقا سۇيەيتىن ءتارىزدى. وتكەن ايدا جاپونيا پرەمەر- ءمينيسترى ساناە تاكايچي فيليپپين پرەزيدەنتى فەرديناند ماركوستى كۇتىپ الىپ، قوناق ەتتى. ءسويتىپ توكيو مەن مانيلا اسكەري كۇش بىرىكتىردى. مۇنى ەكى ەلدىڭ باسشىلارى ءمور باسىپ، قۇجاتپەن بەكىتتى. بۇل ءبىر قاراعانعا كورشىلەردىڭ الىس-بەرىسى كورىنگەنمەن استارى تەرەڭ. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن سوعىستان ماڭگىلىككە باس تارتقان كۇن شىعىس ەلى بيىل ساۋىردە العاش رەت قارۋ- اراق ەكسپورتىن جانداندىردى. ەندى مانيلاعا جويعىش كەمە مەن اسكەري ۇشاقتار ساتامىز دەيدى.
ساناە تاكايچي، جاپونيا پرەمەر- ءمينيسترى:
- پرەزيدەنت ماركوس ەكەۋىمىز ءبىرقاتار ماسەلە بويىنشا ورتاق كەلىسىمگە كەلدىك. بۇل حالىقارالىق جاعداي قالاي وزگەرسە دە، ءبىز سياقتى كوزقاراسى ۇقساس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىقتى تۇراقتى تۇردە نىعايتا بەرەتىنىن كورسەتەدى.
جاپونداردىڭ قارۋ جاساۋعا ۇمتىلىسى قىتايدى تاريح قايتالانا ما دەگەن ۋايىمعا سالعانى انىق. ال پرەزيدەنت ترامپ وتكەن ايدا قىتايعا ساپاردان سوڭ، تايۆانعا قاتىستى ساياساتىن وزگەرتكەندەي بولدى. اق ءۇيدىڭ قازىرگى باسشىسى ارال بيلىگىن ەگەمەندىگىن جاريالاۋعا اسىقپاۋعا شاقىردى. سونداي-اق، قۇراما شتاتتار تايبەيگە 14 ميلليارد دوللارعا قارۋ-جاراق ساتۋى ءتيىس ەدى. الايدا مەملەكەتتىك حاتشى ماركو رۋبيونىڭ سوزىنە قاراعاندا، اسكەري كومەكتىڭ بولار- بولماسى تۇسىنىكسىز. الايدا ساراپشىلار قۇراما شتاتتار ەندى قىتايمەن اشىق تايتالاسپايدى. بەيجىڭنىڭ ىقپالىن وداقتاستارىنىڭ قولىمەن السىرەتۋگە تىرىسادى،- دەپ سانايدى.
فيليپپين تايۆان اسكەري كومەك كورسەتۋگە ءازىر
قازىر بەيجىڭ مەن توكيونىڭ اراسى جاقسى ەمەس. ەكى جاق بىلتىر جاپونيا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ تايۆانعا قاتىستى ايتقان مالىمدەمەسىنەن كەيىن اراز. «بەيجىڭ تايۆانعا شابۋىل جاساسا، جاپونياعا قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن. سوندىقتان «توكيو تايبەيگە اسكەري كومەك كورسەتۋگە ءتيىس»، - دەگەن ەدى ساناە تاكايچي.
ەندى توكيو مانيلا بيلىگىنىڭ قولتىعىنا سۋ بۇركىپ، بەيجىڭمەن قارىم قاتىناسىن قيىنداتىپ وتىر. ويتكەنى فيليپپين كەرەك بولسا، تايۆان ماسەلەسىنە ارالاسۋعا ءازىر ەكەنىن مالىمدەدى. بۇگىنگى شيەلەنىستىڭ تۇپكى سەبەبى - تايۆان عانا ەمەس، قىتاي مەن جاپونيا اراسىندا باسەكە كۇشەيدى. بەيجىڭمەن قاتار توكيو دا ايماقتىق كوشباسشىلىققا يە بولعىسى كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا تايۆان وسى گەوساياسي تارتىستىڭ مايدانىنا اينالىپ وتىر.