پەتروپاۆلدا ءالى كۇنگە ارقان ەسىپ، قامشى ورەتىن شەبەر تۇرادى
پەتروپاۆل. KAZINFORM - ارقان ەسۋ، تەرى يلەۋ، قامشى ءورۋ، ىشىك تىگۋ. مۇنىڭ ءبارى قازىرگى زاماندا ۇمىت بولىپ بارادى. ال، لاڭگىنىڭ ءتىپتى نە ەكەنىن بىلمەيتىندەر كوپ. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تۇراتىن رىسپايەۆتار وتباسى بايىرعى سالت- ءداستۇردى جاڭعىرتىپ كەلەدى.
مەيرام رىسپايەۆ - ۇلتتىق قولونەردىڭ بىرنەشە ءتۇرىن قاتار مەڭگەرگەن شەبەر. بۇل وعان قانمەن دارىعان ەكەن.
- اتام، كەيىن اكەم بۇرىن شانا مەن اربا ىستەگەن. ولارعا كورشى اۋىلداردان دا كەلىپ تاپسىرىس بەرەدى ەكەن. سونداي-اق قايىستان كۇمىسپەن كومكەرىپ ات ابزەلدەرىن جاساعان. ال انامىز الاشا توقىپ، كەستە تىكتى. قۇراق قۇرادى. وتباسىندا ءتورت بالا: ەكى ۇل، ەكى قىز - بارلىعىمىز «اتا كورگەن وق جونار، شەشە كورگەن تون پىشەر» دەمەكشى، قولونەرگە جاقىنبىز، - دەيدى مەيرام كاگوش ۇلى.
ول جىلقىنىڭ قىلى مەن جالىنان ارقان ەسەدى. ەرەكشەلىگى - بۇل جۇمىستى اتا-بابالار قولدانعان كونە تاسىلمەن ورىندايدى. ارقان ەسۋدە «بۇراما» دەپ اتالاتىن قۇرالدى پايدالانادى.
ءۇش ادام بىرىگىپ، شيراتىلعان قىلدى تارتىپ وتىرىپ، ورايدى. وسىلايشا ساپاسى تەكسەرىلىپ، جۋان- جىڭىشكەلىگى رەتتەلىپ وتىرادى. سوڭىندا دايىن ارقانعا اينالادى.
- قىل ارقان - اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان، ەرەكشە بەرىكتىگىمەن باعالانعان بۇيىم. ول جىلقىنىڭ جالى مەن قۇيرىعىنان جاسالادى. اسىرەسە دونەن مەن تايدىڭ قىلى ىڭعايلى، جۇمساق ءارى قولعا باتپايدى، قولدانۋعا وتە ىڭعايلى. مۇنداي ارقان وتە ءتوزىمدى: جىلدار بويى جاتسا دا شىرىمەيدى. سوندىقتان بۇرىن قازاقتار ونى كيىز ءۇيدىڭ تارتپالارىن بايلاۋعا پايدالانعان. قار مەن جاڭبىرعا، كۇننىڭ ىستىعىنا دا شىدامدى. ارقان ەسۋ - ۇلكەن شەبەرلىكتى تالاپ ەتەتىن جۇمىس. قىلدى سۋلاپ وتىرىپ، ءار تالىن ءبىر- بىرىنە ۇقىپتاپ قوسىپ، جۇيەلەپ وتىرادى. بۇل ۇرشىق يىرگەنگە ۇقسايدى، ءبىراق تولىقتاي قولمەن جاسالادى. دايىن بولعان قىل ارقان وتە سوزىلمالى ءارى بەرىك كەلەدى. ونى تىزگىنگە دە، جىلقى ۇستاۋعا دا پايدالانادى. ادەتتە 10- 12 مەترگە دەيىن ەسىلەدى. مۇنداي ارقاننىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - ونىڭ جۇمساقتىعى مەن يكەمدىلىگى. جىلقىعا سالعاندا رەزەڭكە سەكىلدى سوزىلىپ، قايتا ورنىنا كەلەدى. سوندىقتان جىلقىنى جاراقاتتامايدى، - دەيدى شەبەر.
مەيرام رىسپايەۆ قامشى ءورۋ ونەرىن دە مەڭگەرگەن. ونىڭ ايتۋىنشا، قامشى - تەك تۇرمىستىق قۇرال ەمەس، قازاق قوعامىندا ەرەكشە مانگە يە بولعان بۇيىم.
ەرتەرەكتە ادامدار قامشى ارقىلى ىمداسىپ، ءتىپتى داۋلى ماسەلەلەردى دە شەشكەن.
- بۇل قامشىنىڭ قاسيەتى وتە ۇلكەن. ءبىراق ونى كوبى بىلە بەرمەيدى. بۇل قامشىمەن قۇرىلتايدا كوپ ماسەلە شەشىلگەن. ءار ءجۇزدىڭ ۇلكەن اقساقالدارى جيىنعا كەلگەندە وسى قامشىمەن ىمداسىپ، قامشىمەن سويلەسكەن دەيدى. داۋلاردى وسى قامشىمەن توقتاتقان. ءبىر-بىرىنە قارسى كەلمەگەن، ايعايلاماعان. شەشىمگە قارسى شىقسا قامشىنى ورتاعا لاقتىرعان. سونداي-اق ءۇي يەسى قامشىسىنا قاراپ- اق قوناق جايلى ءبىراز نارسەنى بىلگەن. ماسەلەن قامشىنى قولعا سىعىمداپ قىسىپ كىرۋ - داۋعا كەلگەننىڭ بەلگىسى بولسا، بەلگە قىستىرىپ كەلۋ - قوناق بولۋعا نيەتتى ەكەنىن بىلدىرگەن. ال اسىعىس جولاۋشى قامشىسىن ەتىگىنىڭ قونىشىنا تىعىپ كىرگەن، - دەيدى مەيرام رىسپايەۆ.
شەبەردىڭ ايتۋىنشا، قامشىنىڭ ءار بولشەگىنىڭ ءوز اتاۋى بار: سابى، باسى، ءبۇيىرى، الاقانى، ءورىمى - ءبارى دە اتا- بابادان قالعان اتاۋلارمەن اتالادى. ورىلگەن تۇسىن «شەجەمەي» دەگەن. مۇنىڭ ءوزى حالقىمىزدىڭ تۇرمىسىنداعى ءتارتىپ پەن مادەنيەتتىڭ جوعارى بولعانىن كورسەتەدى.
- قامشى بىرنەشە ءورىم بولادى. ءورۋ ءۇشىن قايىستان تاسپا جۇقا ەتىپ تىلىنەدى. كەيىن ورگەندە دوڭگەلەنىپ شىعۋى ءۇشىن تاسپانىڭ شەتتەرىن قىرۋ كەرەك. ورگەن كەزدە ءار تاسپانى قاتتى تارتىپ وتىرماساڭ، بوس بولىپ قالادى. مەن ءوزىم قامشى سابىنا كوبىنە توبىلعى پايدالانامىن. ول مايىسقانىمەن سىنبايدى، بەرىك كەلەدى، - دەيدى شەبەر.
مەيرام كاگوش ۇلى بالا كەزىنەن اكەسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ، اڭشىلىق پەن تەرى يلەۋدىڭ دە قىر-سىرىن مەڭگەرگەن. ۇيدەگى تۇلكى ىشىك - سونىڭ دالەلى.
- بۇل - اتا- بابامىزدان كەلە جاتقان ءداستۇرلى كيىمدەردىڭ ءبىرى - تۇلكى ىشىك. بۇدان دا ءىرى باعالى ءتۇرى بار، ونى قاسقىر ىشىك دەپ اتايدى. بۇرىن مۇنداي ىشىكتەردى قۇدالىق كەزىندە سىيعا تارتقان. مەنىڭ جۇبايىم تىككەن مىنا ىشىكتى دايىنداۋعا 24 تۇلكىنىڭ تەرىسى جۇمسالدى. كەزىندە ءوزىم اڭشىلىقپەن اينالىستىم، ءبىراق 2005 -جىلدان بەرى بۇل كاسىپتى دوعاردىم. ءقازىر قاجەتتى تەرىنى اڭشىلاردان ساتىپ الامىن. ولاردى ءوزىم تۇزداپ، يلەپ، تولىق وڭدەۋدەن وتكىزەمىن، - دەيدى ول.
مەيرام اعانىڭ زايىبى ءاليا رىسپايەۆا دا ونەردەن الىس ەمەس. اناسىنىڭ جانىندا ءجۇرىپ، تىگىنشىلىكتى ۇيرەنگەن ول كەيىن وسى ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الىپ، فابريكادا جۇمىس ىستەگەن.
تۇرمىسقا شىققاننان كەيىن اۋىلعا كوشەدى. قازىر اۋرۋحاناداعى جۇمىسىنان قولى بوساعاندا ۇلتتىق ناقىشتاعى بۇيىمدار- ويۋلى جاستىقتار مەن ءتۇرلى ساندىك زاتتار تىگىپ، تاپسىرىس قابىلدايدى.
رىسپايەۆتار وتباسى قازاقتىڭ ۇمىت بولىپ بارا جاتقان سالت- ءداستۇرىن قايتا جاڭعىرتۋدى باستى ماقسات سانايدى. سونىڭ ءبىرى - لاڭگى ويىنى. مەيرام رىسپايەۆ لاڭگىنى ءوزى جاساپ، نەمەرەلەرىنە، كورشى بالالارعا تاراتادى. لاڭگى - ەرتەدە دوپتىڭ ورنىنا قولدانىلعان ۇلتتىق ويىن. ول بالانىڭ ەپتىلىگىن، شاپشاڭدىعىن دامىتادى.
— لاڭگى جاساۋ ءۇشىن قويدىڭ تەرىسى پايدالانىلادى. ونىڭ ءجۇنىنىڭ ۇزىن بولعانى ماڭىزدى، سەبەبى ويىن كەزىندە جەرگە جەڭىل تۇسەدى. سونداي-اق قورعاسىن ارنايى تىگىلەدى. وسىلاي دايىندالعان لاڭگى ويناۋعا وتە ىڭعايلى بولادى، - دەيدى مەيرام رىسپايەۆ.
وسىلايشا رىسپايەۆتار وتباسى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاپ قانا قويماي، ونى كەيىنگى ۇرپاققا ۇيرەتىپ، دارىپتەپ كەلەدى.
اقەركە داۋرەنبەك قىزى