تۇركىستانداعى كيەلى جەر جەكە كاسىپكەردىڭ تابىس كوزىنە اينالعان

تۇركىستان. KAZINFORM - تۇركىستانداعى اقمەشىت ۇڭگىرىن جەكە شارۋا قوجالىعى كوپ جىلدان بەرى زاڭسىز يەلەنىپ كەلگەن. بۇل تۋرالى وڭىردەگى بايدىبەك اۋدانى اكىمىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى حابارلادى.

- «اقمەشىت» ۇڭگىرى «اسقار اتا» شارۋا قوجالىعىنا تيەسىلى جەر اۋماعىندا ورنالاسقان. اتالعان جەر تەلىمى 2016-جىلعى 10-ماۋسىمداعى بايدىبەك اۋدانى اكىمدىگىنىڭ  225-قاۋلىسى نەگىزىندە، كوكتەرەك اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «ەل-نۇر-گ» ج ش س- گە تيەسىلى جەر كولەمىنەن وسى شارۋاشىلىقتىڭ كەلىسىمىنە سايكەس 99,1 گ ا (34,0 گ ا ەگىستىك، 1,1 گا سۋارمالى جانە 64,0 گ ا جايىلىم) جەر تەلىمى «اسقار اتا» شارۋا قوجالىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ۇزاق مەرزىمگە جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن 10 جىلعا جالعا بەرىلگەن، - دەيدى ولار اگەنتتىك ءتىلشىسىنىڭ ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا.

ق ر «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسىنە سايكەس، قوجالىققا تيەسىلى اۋماقتا ورنالاسقان جەر استى قويناۋىن پايدالانۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اكىمدىك پەن شارۋاشىلىق اراسىندا ارنايى كەلىسىمشارت جاسالۋى كەرەك. بۇل كەلىسىمشارتتىڭ نەگىزگى ماقساتى - جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن رەسمي تۇردە بەلگىلەۋ.

- اۋدان اكىمدىگى «اسقار اتا» شارۋا قوجالىعىمەن «اقمەشىت» ۇڭگىرىن پايدالانۋ جونىندە ەشقانداي كەلىسىمشارتقا تۇرماعان. وسى كۇنگە دەيىن زاڭسىز پايدالانىپ كەلگەن، - دەيدى جاۋاپتىلار.

بۇل جەرگە قاتىستى زاڭسىزدىق مۇنىمەن بىتپەيدى. جەر تەلىمى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا جالعا بەرىلگەن، ياعني قوجالىق ونى تەك ەگىن ەگۋ، مال باعۋ سياقتى جۇمىستار ءۇشىن پايدالانۋى كەرەك ەدى. الايدا، شارت تالاپتارى بۇزىلىپ، جەر كاسىپكەرلىك ماقساتتا قولدانىلعان. ناقتىراق ايتساق، شارۋاشىلىق جالعا الىنعان جەردى تۋريستىك نە وزگە دە كوممەرتسيالىق قىزمەت ءۇشىن پايدالانعان.

- 2024-جىلعى 22-شىلدەسىندە بايدىبەك اۋدانى اكىمدىگىنىڭ مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشىن الىپ قويۋعا بايلانىستى جەر ۋچاسكەسىن نەمەسە وزگە دە جىلجىمايتىن مۇلىكتى ءماجبۇرلى يەلىكتەن شىعارۋدىڭ باستالۋى تۋرالى  218-قاۋلىسى شىعارىلدى. ودان ءارى، 2024-جىلعى 25-شىلدەدە  139-شىعىس نومىرىمەن جەر تەلىمىنىڭ يەسىنە حابارلاما جىبەرىلگەن. قاۋلى زاڭدى تىركەلگەن كۇننەن باستاپ ءۇش اي، ياعني 2024-جىلعى 20-قازاننان كەيىنگى مەرزىمگە بەكىتىلىپ، سول جىلى 29-قازاندا سوتقا جولدانعان. ءبىراق، سوتقا جولدانعاننان كەيىن كەمشىلىك انىقتالىپ، قۇجاتتار ەكى رەت كەرى قايتارىلعان. 2025-جىلعى 28-قاڭتاردا ءۇشىنشى مارتە تۇركىستان وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى ۇيعارىم ەتىپ، سوت وتىرىسى 2025-جىلعى 10-اقپان كۇنى وتكىزىلدى. ءبىراق ۇسىنىلعان قۇجاتتاردىڭ تولىق بولماۋىنا بايلانىستى تاعى كەرى قايتارىلدى، - دەيدى اكىمدىك قىزمەتكەرلەرى.

ايتا كەتەيىك، اقمەشىت ۇڭگىرى قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ 2021-جىلعى 27-قازانداعى  332-بۇيرىعىمەن رەسپۋبليكالىق تۋريستەندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن. سونىمەن قاتار، 2023-جىلدان بەرى وبلىستىق جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىزىمىندە بار. سوعان سايكەس ۇڭگىردىڭ سىزباسى جاسالىپ، 9,95 گەكتار جەر قورعاۋ ايماعى رەتىندە زاڭمەن بەكىتىلگەن. دەمەك، بۇل - وسى بەلگىلەنگەن اۋماقتا مەملەكەت تاراپىنان بەكىتىلمەگەن كەز كەلگەن قۇرىلىس تۇرىنە تىيىم سالىنادى دەگەن ءسوز. الايدا، اۋماقتى زاڭسىز يەلەنىپ وتىرعان كاسىپكەر بۇل تالاپتارعا دا قۇلاق اسپاعان.

- وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ 2017-جىلعى 20-قاراشاداعى  00.17.5165-2/4446 شەشىمىمەن «اقمەشىت» ۇڭگىرىندەگى «اسقار اتا» شارۋا قوجالىعىنىڭ ءوز بەتىمەن سالىنعان قۇرىلىستاردى ماجبۇرلەپ بۇزۋ تۋرالى شەشىم شىققان. اتاپ ايتقاندا، كاداسترلىق ءنومىرى 19-286-034-203-جەر تەلىمىندە 1 قاباتتى تىك ءتورتبۇرىشتى، ەنى - 8 مەتر، ۇزىندىعى - 9 مەتر، ىرگەتاسى قۇيمالى بەتوننان، قابىرعاسى شلاك بلوكتان قالانعان تۇرعىن ءۇي، 5- 9 مەتر اسحانا، ۇزىندىعى - 400 مەتر، ەنى - 1,20 مەتر جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولاعى، ۇزىندىعى - 28,5 مەتر، ەنى - 1,20 مەتر تەمىر ساتى، 5- 3 مەتر ەكى اجەتحانا قۇرىلىس نىساندارىن بۇزۋ جونىندە شەشىم شىققان. الايدا، شەشىم كۇشىندە بولعانىمەن، قۇرىلىس نىساندارى بۇزىلماعان، - دەيدى ماماندار.

ءدال وسى ماسەلەگە قاتىستى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ كۇنى كەشە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدى. ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا ۇسىنىستارىن ايتتى.

- ەڭ الدىمەن، كيەلى ورىنداردى جەرگىلىكتى كوممۋنالدىق مەكەمەلەرگە كۇتىپ-ۇستاۋعا بەرۋدى ۇسىنامىن. ارينە، بۇل تاريحي نىسانداردىڭ جىل سايىن اعىمداعى جوندەۋدەن ءوتىپ، اۋلاسىنىڭ تازا تۇرۋىنا، كوگالداندىرىلۋىنا ۇلكەن مۇمكىندىك تۋعىزادى. ەكىنشىدەن، ق ر «جەر تۋرالى» كودەكسى مەن ق ر «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» زاڭدارىنا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا، تىزىمگە ەنگەن تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرى مەملەكەت يەلىگىنە ءوتۋى ءتيىس دەگەن نورمالاردى زاڭدا ناقتىلاپ، جەرىمەن بىرگە تولىق قابىلداناتىن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى سۇرايمىن. ۇشىنشىدەن، تۋريستەر مەن زياراتشىلاردىڭ ەسەبىن جۇرگىزىپ، ولاردان تۇسكەن قارجىنى ارنايى اشىلعان قورعا قابىلداۋ قاجەت. ءاربىر نىساننان تۇسكەن قارجى سول جەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋگە جۇمسالۋى ءتيىس، - دەدى ءول وز سوزىندە.

بايدىبەك اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى جامبىل بايعونوۆ تا پىكىر ءبىلدىردى. ول دەپۋتاتتىڭ ۇسىنىسى وتە ورىندى ەكەنىن ايتادى.

- ول جەردى مەملەكەتكە قايتارۋ ءۇشىن قر «جەر تۋرالى» كودەكسىنىڭ 84-بابى بار. مەنىڭشە، سول باپتى كۇشەيتۋ كەرەك. ونى قايتارۋ پروتسەسى وتە سوزىلىپ كەتەدى. 1 جىل بۇرىن ءبىز ولارعا ەسكەرتۋ جاساۋىمىز كەرەك. ودان كەيىن ماتەريالداردى سوتقا دايىنداۋ كەرەك. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، اۋەلى ءبىرىنشى ساتىداعى سوت، سودان سوڭ اپەللياتسيالىق، كەيىن كاسساتسيالىق سوت بولادى. وسى پروتسەستەردىڭ ءبارى بىتكەنشە، 2 جىلدىڭ كولەمى كەتەدى. مۇنداي جاعدايدا ول جەردە تۋريزم قالاي دامۋى مۇمكىن؟ تۋريزم دامۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە تاريحي مۇرا وبەكتىلەرىمىزدى دايىنداۋىمىز كەرەك. دەپۋتات ۇلاسبەك سادىبەكوۆتىڭ ۇسىنىسى وتە دۇرىس. بىرىنشىدەن، «جەر تۋرالى» كودەكستىڭ باپتارىنا تاريحي-مادەني مۇرالاردى مەملەكەت يەلىگىنە قايتارۋ جونىندەگى قىسقا مەرزىمدى تارتىپكە قاتىستى ۇسىنىستاردى دايىنداۋ كەرەك. زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن، - دەيدى زەينەتكەر.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، بۇعان دەيىن الماتىنىڭ ءقاۋىپتى تاۋلى ايماعىندا زاڭسىز ءۇش قاباتتى ءۇي سالىنعانىن جازعان ەدىك.

ودان بولەك اباي وبلىسىندا 64,2 مىڭ گەكتار پايدالانىلماعان جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى.