اڭ تەرىسىنىڭ مۋزەيگە تاپسىرىلعان ۋاقىتى مەن تاريحى بۇل جادىگەردىڭ عىلىمي- تانىمدىق ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى.
قور ساقتاۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ايگەرىم تولەگەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، جادىگەر 1930 -جىلى مۋزەي قورىنا قابىلدانعان. ەسەپكە الۋ قۇجاتتارىندا ونىڭ قازاقستاننىڭ (قازاسسر) ون جىلدىعىنا وراي وتكەن ءىس-شارالار كەزىندە اڭشىلار ۇيىمى تاراپىنان تاپسىرىلعانى كورسەتىلگەن. بۇگىندە بۇل - ەلىمىزدەگى تۇران جولبارىسىنا قاتىستى سيرەك كەزدەسەتىن مۋزەيلىك مۇرالاردىڭ ءبىرى.
تۇران جولبارىسى كەزىندە ورتالىق ازيانىڭ وزەن بويىنداعى نۋ توعايلارى مەن قامىستى القاپتارىن مەكەندەگەن. قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگى مەن وڭتۇستىك- شىعىسىنداعى ىلە، سىرداريا وزەندەرىنىڭ اڭعارلارى تابيعات تاعىسىنىڭ نەگىزگى تىرشىلىك ورتاسى بولعان دەسەدى. عىلىمي زەرتتەۋلەردە تۇران جولبارىسىنىڭ ورتالىق ازيا اۋماعىنان وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندە ءبىرجولا جوعالعانى ايتىلادى. قازاقستاندا سوڭعى راستالعان دەرەكتەردىڭ ءبىرى 1948-جىلعا تيەسىلى.
تەرىنىڭ سىرتقى كورىنىسى دە نازار اۋدارتادى. ول باس بولىگىمەن، اياقتارىمەن قوسا تۇتاس ساقتالعان. قىزعىلت سارى ءتۇستى جۇنىندەگى قارا جولاقتار، باۋىر تۇسىنداعى اقشىل رەڭكتەرى انىق بايقالادى. تۇمسىعى مەن قۇلاق ءپىشىنى دە ساقتالعان. جولاقتارىنىڭ ورنالاسۋى مەن ءجۇنىنىڭ ءتۇسى تۇران جولبارىسىنىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىن كوزبەن كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تەرىنىڭ ۇزىندىعى 2 مەتر 79 سانتيمەتر، ەنى 110 سانتيمەتردى قۇرايدى.
جادىگەر تۇراقتى كورمەگە قويىلمايدى. سەبەبى تابيعي ماتەريال ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەدى. ونى ساقتاۋ ءۇشىن ارنايى تەمپەراتۋرالىق رەجىم، جارىق تۇسپەيتىن ورتا جانە ءتيىستى ىلعالدىلىق قامتاماسىز ەتىلەدى.
ايگەرىم تولەگەنوۆانىڭ تۇسىندىرۋىنشە، جادىگەردى ءبىر ورىننان ەكىنشى ورىنعا شىعارعان كەزدە تەمپەراتۋرانىڭ وزگەرۋى تەرىنىڭ تابيعي قۇرىلىمىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان ونى ۇنەمى قوزعالىسقا ءتۇسىرىپ، كەز كەلگەن تۇسىرىلىمگە نەمەسە كورمەگە ۇسىنۋعا بولمايدى. مۋزەي قىزمەتكەرلەرى تەرىنى تەك ارنايى دايىندىقپەن، اتاۋلى مەرەكەلەر مەن ءىرى مادەني ءىس-شارالار كەزىندە عانا كوپشىلىك نازارىنا شىعارادى.
الماتى
egemen.kz