تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى: تالعات مۇسابايەۆتىڭ 75 جىلدىعىنا وراي
استانا. KAZINFORM - ەل تاريحىندا ەسىمى تاۋەلسىز قازاقستان جىلناماسىنىڭ العاشقى پاراعىندا جازىلاتىن ادامدار بار. سولاردىڭ ءبىرى داڭقتى ۇشقىش- عارىشكەر، قازاقستان عارىش سالاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى - تالعات مۇسابايەۆ.
2026 -جىلدىڭ 7 -قاڭتارىندا تالعات مۇسابايەۆ 75 جاسقا تولار ەدى. ول 2025 -جىلدىڭ 3 -تامىزىندا ومىردەن وزدى.
قوس تۋعان كۇن تاريحى
1950 -جىلدىڭ 7 -جەلتوقسانى. الماتى وبلىسىنىڭ قارعالى اۋىلىندا ميندۋبايەۆا ساليحا حاميد قىزى تۇڭعىشىن دۇنيەگە اكەلدى. جاس انا ءدال سول اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى بولاتىن. بالانىڭ اكەسى امانگەلدى جۋرناليست ەدى. ول جەكە باسىنداعى قايعى- قاسىرەتكە قاراماستان ومىرگە قۇشتار، جىگەرلى جان- دى. ساليحامەن كەزدەسكەنگە دەيىن امانگەلدىنىڭ ءبىرىنشى ايەلى ناۋقاس مەندەپ، ومىردەن وزىپ كەتكەن. وسىلايشا، ساليحا ءبىر ساتتە- اق 4 بالانىڭ اناسى اتانىپ شىعا كەلدى: ۇلكەندەرى - بولات، مارات، مۇرات جانە كىشكەنتايى - تالعات.
ءسابي تۋعان ءۇيىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان كۇنى-اق وقىس وقيعا بولدى. امانگەلدى مەن ساليحانىڭ ءسابيىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىن تويلاپ جاتقان كەزدە ءۇي ورتكە وراندى. ايازدى كۇنى وسىنداي ابىر- سابىر بولىپ جاتقان كەزدە ۇلكەندەر ءسابيدى ەستەن شىعارىپ الا جازدادى. ونى وتقا ورانعان ۇيدەن سوڭعى ساتتەردە الىپ شىقتى. اناسى دۇنيەگە كەلگەن ساتتەن-اق ەرەكشە بالا ساناعان تالعات وسىلايشا وتپەن دە تاعدىرلاس بولدى.
ال سابيگە تالعات سياقتى باتىر ەسىمى توسىننان بەرىلگەن جوق. سابيگە قانداي ەسىم بەرۋدى ويلانىپ-تولعانىپ وتىرعان مۇسابايەۆتاردىڭ شاڭىراعىنا ءۇي يەسىنىڭ اعاسى اسكەري ۇشقىش ءارى بۇكىل الەمگە ەسىمى بەلگىگى تالعات بيگەلدينوۆتىڭ دوسى بالشاحان ىرىسالدين كىرىپ كەلەدى. ول نىق سەنىممەن: «كەڭەس وداعىنىڭ ەكى دۇركىن باتىرى ەرجۇرەك ءارى داڭقتى تالعات بيگەلدينوۆتەي بولسىن!»، - دەيدى.
بۇل ۇسىنىس بارشا تۋىستىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ءبىراق ولاردىڭ ەشقايسىسى دا وسىناۋ داڭقتى ەسىم بالا ومىرىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن بىلگەن جوق. تالعات 3 جاسقا تولعانىندا اتا-اناسىنان وزىنە قويىلعان ەسىمنىڭ تاريحىن ءبىلىپ، ۇشقىش بولۋعا نىق شەشىم قابىلدادى.
تۋعان جەر باتاسى
تالعات مۇسبايەۆ 1994, 1998 -جانە 2001 -جىلدارى ءۇش رەت عارىشقا ساپار جاساپ، جالپى ۇزاقتىعى ءبىر كۇنتىزبەلىك جىل كوك الەمىندە بولدى، 7 رەت اشىق عارىشقا شىقتى.
ونىڭ عارىشقا العاشقى دايىندىعى مەن ساپارى قازاقستان ەندى عانا تاۋەلسىزدىك العان ساتكە تۇسپا-تۇس كەلەدى. مۇسابايەۆ ەگەمەن قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى عارىشكەرى مارتەبەسىن الىپ، اشىق عارىشقا شىققان ءبىرىنشى قازاق اتاندى.
تالعات مۇسابايەۆقا دەيىن اشىق عارىشتا ءبىر تاۋلىكتەن ارتىق ۋاقىت ەشكىم بولماعان، ونىڭ جەتىستىگى گيننەسس رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزىلدى.
مارقۇم العاش بولىپ اشىق عارىشقا شىعۋىن بىلاي ەسكە العان ەدى:
- مەن جەردىڭ عارىشتان كورىنەتىن سۇلۋلىعىنا تاڭعالدىم، ءومىردىڭ كوگىلدىر جارىعىن شاشىپ تۇردى. قورقىنىش سەزىمى وربيتالىق ستانتسيانىڭ ليۋگىن اشقان ساتتە تاڭدانىسقا ۇلاستى: «و، مەنىڭ قازاقستانىم»، كەزدەيسوقتىق پا، سول ساتتە «مير» ستانتسياسى مەنىڭ تۋعان جەرىمنىڭ ۇستىنەن ۇشىپ بارا جاتقان ەدى. جالپى، عارىشتا بۇكىل جەر - تۋعان جەر سياقتى. ءبىراق، مەن تانىس تاۋ، كول جانە شەكسىز قازاق دالاسىنىڭ بەينەسىن كورگەندە، ونىڭ بەلگى ەكەنىن ءتۇسىندىم. بۇل مەنىڭ تۋعان ەلىمنىڭ باتاسى ەدى جانە اشىق عارىشقا العاش قادام باسقان قازاققا بەرىلگەن باتا بولاتىن.
سونداي-اق تالعات مۇسابايەۆ عارىشقا قازاقستاننىڭ تۋىن العاش الىپ شىققان جانە وربيتاعا قۇران اپارعان تۇڭعىش ادام بولدى. بۇل قاسيەتتى كىتاپتى عارىشقا ەشكىم اپارماعان جانە ودان كەيىن دە ەشكىم اپارعان ەمەس.
2007 -جىلدان 2014 -جىلعا دەيىن تالعات مۇسابايەۆ ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىن (قازعارىش) باسقاردى. قىسقا كەزەڭدە ونىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان ۇلتتىق عارىش سالاسىنىڭ دامۋى جولىندا ۇلكەن سەرپىلىس جاسادى. زاماناۋي عارىش ينفراقۇرىلىمى قۇرىلدى، كاسىبي كادردىڭ وزەگى قالىپتاستى، وتاندىق عارىش تەحنيكاسى مەن تەحنولوگيالارىن جاساۋدا ايتارلىقتاي جەتىستىككە قول جەتكىزىلدى. زاماناۋي عارىش تەحنولوگياسى بويىنشا ماماندار دايارلاۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق ماڭىزدى مىندەت شەشىلىپ، قازاقستان ءوزىن جوعارى تەحنولوگيالار مەن عىلىم سالاسىندا زور امبيتسياسى بار ەل رەتىندە تانىتا الدى.
- ماعان عارىشتا باستالعان جۇمىسىمدى جەردە جالعاستىرۋ باقىتى بۇيىردى. بۇل مۇمكىندىكتى مەملەكەتىمە، ادامزاتتىڭ عارىشقا العاش قادام باسقان ەلىنە قىزمەت ەتۋ جولىندا تولىق پايدالانۋعا تىرىستىم، - دەگەن ەدى تالعات مۇسابايەۆ.
سونىمەن قاتار ول جاسالعان دۇنيەلەردى ساقتاپ، ودان ارى قاراي دامىتۋ، كاسىبي مامانداردى ايالاۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن.
- كەز كەلگەن كاسىپورىننىڭ تابىستى جۇمىس ىستەۋىنىڭ باستى فاكتورى - بۇل ادامدار، ماماندار. قازعارىشتى قۇرۋ بارىسىندا بارلىق قيىندىقتى بىرگە ەڭسەرگەن ارىپتەستەرىمسىز، ۇزەڭگىلەستەرىمسىز، عارىشقا ۇمتىلعان عالىمدار مەن جاس ماماندارسىز ەشتەڭە دە شىقپاس ەدى. بىرگە جۇمىس ىستەگەن، جۇمىس ىستەپ جاتقان جانداردىڭ بىرىنە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. سوندىقتان دا ءدال وسى ۋچاسكەگە قاتتى الاڭدايمىن. ويتكەنى ادامدار عارىشتى جاسايدى، - دەگەن ەدى داڭقتى عارىشكەر.