تانىمال انشىلەر، سپورتشىلار مەن بلوگەرلەردىڭ دەنەسىندەگى ءتۇرلى تاڭبالار دا ەلىكتەۋگە اسەر ەتىپ جاتىر. الايدا بۇگىن قىزىعىپ سالدىرعان سۋرەت ەرتەڭ وكىنىشكە اينالماي ما؟ ونىڭ دەنساۋلىققا اسەرى قانداي؟ ءجاسوسپىرىم مۇنداي شەشىم قابىلداۋعا قانشالىقتى دايىن؟
بىردە اۆتوبۋستا شامامەن 13-14 جاستاعى بالانىڭ جانىنا وتىردىم. قولىنا بىرنەشە تاتۋيروۆكا سالدىرعان ەكەن.
- تاتۋيروۆكا سالدىرعاندا اۋىرتا ما؟ - دەپ سۇرادىم.
- ءيا، اۋىرتادى، - دەدى ول.
- وندا نەگە سالدىردىڭ؟ - دەگەنىمدە ۇندەمەدى.
اڭگىمەمىز وسىمەن اياقتالدى. بالانىڭ بۇل تاقىرىپتى ءارى قاراي قوزعاعىسى كەلمەگەنى بايقالدى. ءبىراق ونىڭ ۇنسىزدىگى مەنى ويلاندىردى. شىنىندا دا، ءالى وڭ-سولىن تانىپ ۇلگەرمەگەن جاسءوسپىرىمدى دەنەسىنە وشپەيتىن تاڭبا سالدىرۋعا نە يتەرمەلەيدى؟
مۇنىڭ ءبىر سەبەبى - ورتانىڭ ىقپالى. قازىرگى جاستار الەمدىك مادەني ۇردىستەردى بۇرىنعىدان الدەقايدا جىلدام قابىلدايدى. الەۋمەتتىك جەلى سول ۇدەرىستى ءتىپتى جەدەلدەتتى. تانىمال مۋزىكانتتار، اكتەرلەر، سپورتشىلار مەن بلوگەرلەردىڭ سىرتقى بەينەسى ميلليونداعان ادامنىڭ كوز الدىندا. ولاردىڭ كيىم ۇلگىسى، شاش قويۋ مانەرى عانا ەمەس، دەنەسىندەگى تاتۋيروۆكاسى دا سانگە اينالادى.
تاتۋيروۆكا سالدىرۋ تۋرالى شەشىم ءاردايىم ادامنىڭ تەرەڭ جەكە ۇستانىمىنان تۋا بەرمەيدى. كەيدە ونىڭ استارىندا ورتاعا ۇقساۋ، وزگەدەن ەرەكشەلەنۋ نەمەسە ءوزى قىزىعاتىن تۇلعاعا ەلىكتەۋ نيەتى تۇرادى. اسىرەسە دۇنيەتانىمى ەندى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جاسءوسپىرىم مۇنداي ىقپالعا بەيىم بولۋى مۇمكىن.
ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى دە وسىندا. ءسان وزگەرەدى. ادامنىڭ تالعامى مەن دۇنيەگە كوزقاراسى دا جىلدار وتە جاڭارادى. ال دەنەگە سالىنعان تاڭبادان ارىلۋ الدەقايدا كۇردەلى. بۇگىن ەرەكشە كورىنگەن سۋرەت نەمەسە ءسوز بىرنەشە جىلدان كەيىن بۇرىنعى ءمانىن جوعالتۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇنداي قادامعا بارماس بۇرىن ونىڭ ساندىك جاعىن عانا ەمەس، سالدارىن دا ويلاعان ءجون.
تاتۋيروۆكانىڭ مەديتسينالىق قىرى دا نازاردان تىس قالماۋعا ءتيىس. ونى جاساۋ كەزىندە ارنايى ينە ارقىلى بوياۋ تەرىنىڭ قاباتىنا ەنگىزىلەدى. ياعني تەرىنىڭ تابيعي تۇتاستىعى بۇزىلادى. اعزا جاراقاتتانعان ايماققا جاۋاپ بەرەتىندىكتەن، پروتسەدۋرادان كەيىن قىزارۋ، ءىسىنۋ، اۋىرسىنۋ نەمەسە سەزىمتالدىق بايقالۋى مۇمكىن.
ەڭ باستى ماسەلە - قاۋىپسىزدىك. سانيتارلىق تالاپتار ساقتالماسا نەمەسە قۇرال- جابدىق دۇرىس زارارسىزداندىرىلماسا، باكتەريالىق ينفەكتسيالار مەن قان ارقىلى جۇعاتىن اۋرۋلاردىڭ تاراۋ قاۋپى بار. الايدا قاۋىپ تەك ينەگە بايلانىستى ەمەس. ا ق ش-تىڭ ازىق-تۇلىك جانە ءدارى-دارمەك باسقارماسى (FDA) جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەردە ءتىپتى اشىلماعان، مورلەنگەن تاتۋيروۆكا بوياۋلارىنان دا ينفەكتسيا تۋعىزۋى مۇمكىن ميكروورگانيزمدەر تابىلعان. وسىعان بايلانىستى FDA 2024 -جىلى تاتۋيروۆكا بوياۋلارىن ءوندىرۋ كەزىندە ميكروبيولوگيالىق لاستانۋدىڭ الدىن الۋعا ارنالعان ارنايى نۇسقاۋلىق قابىلدادى.
كەيبىر ادامداردا بوياۋ اللەرگيالىق رەاكتسيا تۋعىزۋى دا مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە تاتۋيروۆكادان ارىلۋ ونى سالدىرۋدان الدەقايدا قيىن. FDA مالىمەتىنشە، لازەرمەن ءوشىرۋ بىرنەشە پروتسەدۋرانى قاجەت ەتۋى مۇمكىن، ال كەي جاعدايدا تاتۋيروۆكانى تولىق كەتىرۋ مۇمكىن بولماي، تەرىدە تىرتىق قالۋى ىقتيمال. دەمەك، دەنەگە سالىنعان سۋرەت - كوڭىل كۇيگە قاراي وڭاي وزگەرتە سالاتىن ساندىك بەلگى ەمەس.
تاتۋيروۆكا - تەرىگە جاي عانا سۋرەت سالۋ ەمەس. ول ادامنىڭ اعزاسىنا ارالاساتىن پروتسەدۋرا بولعاندىقتان، وعان مەديتسينالىق قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان دا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ قاجەت. اسىرەسە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ مۇنداي شەشىمدى ونىڭ ىقتيمال سالدارىن تولىق تۇسىنبەي قابىلداۋى الاڭداتادى.
قوعامنىڭ مىندەتى - تاڭبا تاققان ادامعا ۇكىم شىعارۋ ەمەس، اسىرەسە جاس ۇرپاققا ونىڭ دەنساۋلىققا قاتىستى تاۋەكەلدەرىن ءتۇسىندىرىپ، سانالى شەشىم قابىلداۋىنا جاعداي جاساۋ. سوندىقتان ءبىز جاستارعا «بولمايدى» دەۋمەن شەكتەلمەي، «نەگە؟»، «بۇل شەشىمگە نە تۇرتكى بولدى؟»، «ونىڭ سالدارى قانداي بولۋى مۇمكىن؟»، «بىرنەشە جىلدان كەيىن دە وسى تاڭداۋىڭا وكىنبەيتىنىڭە سەنىمدىسىڭ بە؟» دەگەن ساۋالداردى وزىنە قويا ءبىلۋدى ۇيرەتۋىمىز كەرەك.
جاستىق شاقتا ادام جاڭالىققا قۇمار، ەلىكتەگىش كەلەدى. بۇگىن ءسان بولعان دۇنيە ەرتەڭ ەسكىرەدى. قازىر ەرەكشە كورىنگەن بەينە ۋاقىت وتە ءمانىن جوعالتادى. ءبىراق ادامنىڭ ءوز دەنەسىنە قاتىستى كەيبىر شەشىمىن كەيىن وزگەرتۋ وڭاي ەمەس.
سالاماتتى ءومىر سالتى دەگەنىمىز - تەك زياندى ادەتتەردەن باس تارتۋ ەمەس. ول - ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ، كەز كەلگەن شەشىمنىڭ سالدارىن الدىن الا تارازىلاي ءبىلۋ. دەنى ساۋ، ءبىلىمدى، سانالى ۇرپاق قانا قوعامنىڭ دامۋىنا تولىققاندى ۇلەس قوسا الادى. سوندىقتان تاتۋيروۆكا ماسەلەسىندەگى ەڭ دۇرىس ۇستانىم - سوقىر ەلىكتەۋ دە، جالاڭ تىيىم دا ەمەس. ەڭ باستىسى - سانالى تاڭداۋ. ويتكەنى ءسان - وتكىنشى. ال ادامنىڭ ءتانى مەن دەنساۋلىعى - ومىرلىك امانات.
ناقىپبەك سادۋاقاسوۆ،زاڭگەر- قۇقىقتانۋشى، پۋبليتسيست
Egemen Qazaqstan