اقتوبە قالاسى الماتى اۋدانى پروباتسيا قىزمەتى ءبولىمىنىڭ باستىعى سامال شادەنوۆا قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلىپ، باقىلاۋعا ىلىككەن سوتتالعانداردى بەيىمدەۋ جۇمىستارىنىڭ قالاي ۇيىمداستىرىلاتىنىن ايتىپ بەردى.
- اقتوبە قالاسى الماتى اۋدانى بويىنشا پروباتسيالىق باقىلاۋدا قانشا سوتتالۋشى بار؟
- جارتى جىلدا 600 دەن استام سوتتالعان ەسەپتەن ءوتتى. قازىرگى كەزدە 400 دەن استام سوتتالعان باقىلاۋدا. سوت ۇكىمى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 43، 44، 63 جانە 74-باپتارى نەگىزىندە جازا تاعايىندالعان تۇلعالار پروباتسيالىق باقىلاۋعا الىنادى. ياعني بۇل قوعامنان وقشاۋلاۋمەن بايلانىستى ەمەس جازا تۇرلەرى: شارتتى جازا، باس بوستاندىعىنان شەكتەۋ، كامەلەت جاسقا تولماعان بالاسى بار جانە جازاسىن كەيىن وتەيتىن سوتتالعاندار مەن قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلعاندار.
- وسىنىڭ ىشىندە بالاسى بار، سول ءۇشىن دە جازاسىن كەيىن وتەيتىن سوتتالعانداردى باقىلاۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟
- ۇكىمدە قىلمىستىق كودەكستىڭ «جۇكتى ايەلدەردىڭ جانە جاس بالاسى بار نەمەسە ونى تاربيەلەپ وتىرعان ايەلدەردىڭ، جاس بالاسىن جالعىز ءوزى تاربيەلەپ وتىرعان ەركەكتەردىڭ جازانى وتەۋىن كەيىنگى قالدىرۋ» بابى كورسەتىلسە، پروباتسيالىق باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى. ەسەپتەگى تۇلعا تۇرعىلىقتى مەكەنجايى بويىنشا تەكسەرىلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تەك پروباتسيا قىزمەتىنىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قوسا كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ينسپەكتور، قامقورشىلىق جانە قورعانشىلىق قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن ورگانداردىڭ بىرلەسە وتىرىپ اتقاراتىن جۇمىسى. الدىڭعى قاتارداعى ماسەلە - بالا تاربيەسى. سونداي-اق تۇرعىن ءۇي-تۇرمىستىق جاعدايلارى بويىنشا باعا بەرىلىپ، سايكەسىنشە زاڭدى قۇجاتتامالار تولتىرىلادى. ەگەر 5 جىلعا سوتتالسا، وسى ارالىقتىڭ بارىندە باقىلاۋ جۇرەدى. قانداي دا ءبىر بۇزۋشىلىق بولماسا، پروباتسيالىق باقىلاۋ كەزىندە سوت جۇكتەگەن مىندەتتەر تولىق ورىندالسا، جازانى قىلمىستىق كودەكستىڭ «باس بوستاندىعىنان شەكتەۋ» بابىنا اۋىستىرۋ نەمەسە بوساتۋ جونىندە ۇسىنىس بەرە الامىز. ناتيجەسى سوت شەشىمىنە بايلانىستى بولادى.
- ءتارتىبى مەن تۇرمىسى كوڭىلدەن شىعىپ، جازاسى جەڭىلدەگەن سوتتالعاندار بولدى ما؟
- تاجىريبەدە مۇنداي دەرەكتەر دە كەزدەسەدى. ماسەلەن جازانى وتەۋ مەرزىمى 5 جىلعا كەيىنگە قالدىرىلعان سوتتالعانعا قىلمىستىق كودەكستىڭ «باس بوستاندىعىنان شەكتەۋ» بابى قولدانىلدى. تاعى ءبىر سوتتالعان ايەل پروباتسيالىق باقىلاۋدان سوڭ جازادان بوساتىلدى. ول بالا تاريبەسىمەن اينالىسىپ، قانداي دا ءبىر زاڭبۇزۋشىلىققا جول بەرمەدى. قازىر الماتى اۋدانى بويىنشا 200 دەن استام سوتتالعانعا باس بوستاندىعىنان شەكتەۋ جازاسى قولدانىلعان. ال جازاسىن كەيىن وتەيتىن سوتتالعاندار سانى 30 عا جۋىقتايدى.
- جازانىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى - قوعامدىق جۇمىس. سوتتالعاندار قايدا ەڭبەك ەتەدى؟
- قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلعان سوتتالعاندار كوپ ەمەس. جىل باسىنان بەرى 20 عا جۋىق ادام بولدى. سوت ۇكىمى تۇسكەن سوڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا حات جىبەرىپ، جۇمىسپەن قامتۋدى سۇرايمىز. ولار قالانى كوگالداندىرۋ، اباتتاندىرۋ، تازالىق جۇمىستارىنا جاۋاپتى مەردىگەرگە بەكىتەدى. كومپانيا باسشىسى تابەل تولتىرىپ، ساعاتىن ەسەپتەپ بەرەدى. ۇكىم ورىندالعان سوڭ سوتتالعان ەسەپتەن شىعارىلادى. كوپ دەگەندە 15-20 كۇن جۇمىس ىستەيدى. ەگەر جۇمىس ىستەسە 4 ساعات، ال جۇمىسسىز بولسا 8 ساعات جۇرەدى.
- بيىل «Qarakesek» لاقاپ اتىمەن تانىمال ءانشى دە پروباتسيالىق باقىلاۋدا بولدى. ول قانشا كۇن جۇمىس ىستەدى؟
- سوت ۇكىمى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوڭ پروباتسيا قىزمەتىنە ەسەپكە الىندى. پروفيلاكتيكالىق سۇحبات جۇرگىزىلىپ، ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلدى. جولدامامەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا جىبەرىلىپ، بەلگىلەنگەن جۇمىستى 12 كۇن ىشىندە اتقارىپ شىقتى. جازا وتەۋ ۋاقىتى ارالىعىندا ءوز تاراپىنان بۇزۋشىلىقتار جاسامادى.
- ەندى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا توقتالساق... جازاسىن وتەپ شىققان ادامداردى ەڭبەككە ارالاستىرۋ قيىن ەمەس پە؟
- جىل باسىنان بەرى اقتوبە وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىمەن پروباتسيالىق ەسەپتەگىلەرگە ارنايى كۆوتا بولىنەدى. بيىل قالا بويىنشا بارلىعى 14 كۆوتا بەرىلدى. مانساپ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن بىرىگىپ بارلىعى 30 عا جۋىق ادام ەڭبەككە ارالاستى. سونىمەن بىرگە پروباتسيالىق باقىلاۋدا تۇرعان سوتتالعاندارعا بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلادى. ولاردى ارنايى كۋرسقا جىبەرىپ، وقىتادى. پروكۋراتۋرا دا وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. كەيبىرى وزدەرى جۇمىسقا ورنالاسادى. سوتتالعاندار جول قۇرىلىسى، تازالىق قىزمەتى، كوگالداندىرۋ مەن اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن اتقارادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار نەسيەسى كوپ، ەسەپشوتى بۇعاتتالعان سوتتالعاندارعا تەگىن زاڭگەرلىك كەڭەس بەرەدى. ءدال وسى ساناتتاعى ادامداردىڭ ءتىزىمىن جاساپ، ەكىنشى دەڭگەيدى بانكتەرگە ءوتىنىش تە جولداندى. نەسيەسىن وتەۋ مەرزىمىن كەيىنگە شەگەرۋدى جانە قايتا كەستە جاساۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز.
- جازاسىن وتەپ جۇرگەندەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان ۇسىنعان جۇمىس ورىندارىنا بىردەن كەلىسە مە؟
- كوبىنە جالاقى مولشەرىنە قارايدى. ولار 500 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى جالاقى العىسى كەلەدى، 150000 - 200000 تەڭگەنى مىسە تۇتپايدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت، سوتتالعانداردىڭ 90 پايىزى ورتا ءبىلىم عانا العان. نەگىزى سوتتالعان ادام بوس جۇرمەي، جۇمىس ىستەپ، وتباسىن اسىراۋى ءتيىس. سوندا عانا قايتا قاتەلىك جاسامايدى.
- قاتەلەستى، ءبىراق ساباق المادى. مۇنداي ادامدار ءجيى كەزدەسە مە؟ كىمدەر ءجيى قايتا شالىس باسادى؟
- كوبىنە ىشىمدىككە اۋەس، ناشاقور ادامدار قايتا قىلمىس جاسايدى. تاۋەلدى ادامدار ءماجبۇرلى تۇردە ەم الادى، ارادا ءبىرشاما ۋاقىت وتكەندە باياعى جولىنا قايتا تۇسەدى.
- پروباتسيالىق باقىلاۋدا جۇرگەن ادامداردىڭ كوبى قانداي قىلمىس جاساعان؟
- باسىم بولىگى قىلمىستىق كودەكستىڭ «ۇرلىق» بابى بويىنشا سوتتالىپ، باقىلاۋدا ءجۇر. قالادا بەينەباقىلاۋ كامەراسى كوپ. دەگەنمەن قولى سۇعاناق ادام سوندا دا ەبىن تاۋىپ، شالىس باسادى.
- «ەلەكتروندى بىلەزىك» تاعىپ جۇرگەن سوتتالعاندار بار ما؟
- اقتوبە قالاسى الماتى اۋدانى بويىنشا 40 قا جۋىق ادامعا تاعىلدى.
- ەندى پروباتسيالىق باقىلاۋ قىزمەتىندەگى وزگەرىستەرگە توقتالساق...
- پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭاردى، كولىك الىندى. بۇرىن جاياۋ ءجۇرىپ ارالاپ، ءتىپتى سوت پروتسەسىنە قوعامدىق كولىكپەن دە جەتكىزدىك. مۇنىڭ ءبارى ارتتا قالدى. ەسەپكە العاندا قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن ءتۇسىندىرىپ قانا قويماي، تاربيەلىك ءمانى بار اقىل-كەڭەسىمىزدى بەرەمىز.
- سوتتالعانداردى باقىلاۋ، ولاردى ءتۇزۋ جولعا سالۋ وڭاي جۇمىس ەمەس. قورقىنىش بولدى ما؟
- قىزمەتكە كەلگەن كەزدە قورقىنىش بولعانى راس. سەبەبى سوتتالعانداردىڭ اراسىندا ىشىمدىككە، ەسىرتكىگە تاۋەلدى ادامدار بار. تۇرعىلىقتى مەكەنجاي بويىنشا تەكسەرگەن كەزىندە ءتۇرلى وقيعالار كەزدەسەدى. ءتىپتى توپپەن جينالىپ، زياندى زاتتاردى تۇتىنىپ وتىرادى. جىلدار ءوتىپ، تاجىريبە جينادىق، ولاردىڭ پسيحولوگياسىن تۇسىندىك. مۇندايدا ەكى قىزمەتكەر جۇرەدى. سوندا عانا ءبىر-بىرىنە سەرىك، سەنىمدى بولادى.
اۆتور
التىناي ساعىندىقوۆا