ستراتەگيالىق گەولوگيالىق مالىمەتتەردى قورعاۋ كۇشەيتىلەدى - ەدىل جاڭبىرشين

استانا. KAZINFORM - جاقىندا پارلامەنت ءماجىلىسى پايدالى قازبا كەنىشتەرىن بارلاۋعا ءوتىنىش بەرۋ ءتارتىبىن وڭتايلاندىراتىن زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قاراپ، ماقۇلدادى. سارسەنبىدەگى پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار وسى قۇجاتتى ەكىنشى وقىلىمدا تالقىلايدى.

 وسى ورايدا جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا اشىقتىقتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسى بويىنشا ماجىلىستەگى ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ەدىل ءجاڭبىرشيننىڭ پىكىرىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.

ءبىرىڭعاي پلاتفورمانى جەكەشەلەندىرۋگە تىيىم سالىنادى

- وسى زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋلارىنا نەگىزدەلىپ ازىرلەنگەنى بەلگىلى. وندا جەر قويناۋىنا قول جەتكىزۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن قانداي ماڭىزدى قادامدار ەسكەرىلگەن؟ جاڭا ينۆەستورلاردى تارتۋ پروتسەسىن بارىنشا اشىق ەتۋ باعىتىندا نە وزگەرەدى؟

- كەز كەلگەن ينتەراكتيۆتى ساياسي جۇيەسى بار مەملەكەت ينۆەستورلارعا ءادىل باسەكەلەستىكتى، اشىقتىقتى جانە تۇسىنىكتى ەرەجەلەردى قالىپتاستىرۋى قاجەت. وسىعان وراي زاڭ جوباسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ جولداۋلارىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا، ونىڭ ىشىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ ءبىرىڭعاي پلاتفورماسىن زاڭداستىرۋعا باعىتتالعان.

زاڭ جوباسىندا ەنگىزىلەتىن نەگىزگى جاڭالىقتارعا توقتالساق، ءبىرىڭعاي پلاتفورما ارقىلى بلوكتارعا وتىنىمدەر تىكەلەي بەرىلەدى، ەكى كەزەڭ قاعيداتى جويىلادى. بارلاۋ جانە ءوندىرۋ سالاسىنداعى بارلىق نەگىزگى قىزمەتتەر سيفرلاندىرىلىپ، اقپارات جۇيەلەنەدى. ءبىرىڭعاي پلاتفورما مارتەبەسى ءتيىستى كودەكستە بەكىتىلىپ، ليتسەنزيالار مەن ولاردىڭ شارتتارى اشىقتىق قاعيداتتارىنا سايكەس بەرىلەدى. بۇرىنعى پايدالانۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى توقتاعان بلوكتار ءبىرىڭعاي پلاتفورما ارقىلى اينالىمعا ەنگىزىلەدى. ءبىر مەزەتتە تۇسكەن وتىنىمدەر ءۇشىن ەلەكتروندىق اۋكسيون وتكىزىلەدى. جالپى ايتقاندا، جەر قويناۋىنا قاتىستى بۇكىل بيزنەس- پروتسەستەر سيفرلاندىرۋعا كوشەدى.

«ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت» ءبىرىڭعاي پلاتفورما وپەراتورى رەتىندە جانە گەولوگيالىق اقپاراتتى باسقارۋشى ورگان رەتىندە كودەكستە بەكىتىلەدى. ونىڭ جەكەشەلەنۋىنە تىيىم سالىنادى، بارلىق دەرەكتەر مەن پلاتفورما مەملەكەتتىك مەنشىك رەتىندە قالادى. بۇل ەلىمىزدىڭ بارلىق گەولوگيالىق اقپاراتىن بىرىكتىرىلگەن ورتالىقتان باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

- جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن بەلگىلەنەتىن جازانى قاتاڭداتۋ نورمالارى ەنگىزىلىپ جاتىر ما؟

- ءيا، زاڭ جوباسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ نورمالارى قاراستىرىلعان. «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى كودەكسكە» (79-باپ) ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەرگە سايكەس، زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاتاڭداتىلادى. سونىمەن قاتار، «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس» 349-1-باپپەن تولىقتىرىلۋ كوزدەلگەن.

بۇل باپ بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ەسەپتەردە نەمەسە باسقا قۇجاتتامادا اقپاراتتى جاسىرسا نەمەسە جالعان مالىمەت بەرسە، بۇنداي ارەكەتى ءۇشىن ايىپپۇل سالىنادى. مۇنىمەن قوسا، ەگەر بارلاۋ وپەراتسياسى كەزىندە قازىپ الىنعان شىعارىندىنىڭ كولەمى 1000 تەكشە مەتردەن اسسا جانە بۇل ارەكەت قۇزىرەتتى ورگاننىڭ رۇقساتىنسىز جۇزەگە اسىرىلسا، جەر قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ ارەكەتى دەرەۋ توقتاتىلادى.

تاعى ءبىر جاڭا تالاپ - اۋكسيون اۋقىمى كەڭەيتىلىپ، جەڭىمپازدار ليتسەنزيا بەرىلمەس بۇرىن بونۋس تولەۋگە مىندەتتى بولادى. تولەمەگەن تۇلعالار مەن ولاردىڭ بەنەفيتسيارلارى 5 جىل بويى جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىنان ايىرىلادى.

وسىلايشا، زاڭ جوباسى اقپاراتتى جاسىرعان نەمەسە دۇرىس ەمەس مالىمەت بەرگەن تۇلعالارعا عانا ەمەس، رۇقساتسىز جەر قويناۋىن پايدالانعاندارعا جانە اۋكسيون ءتارتىبىن ورىنداماعاندارعا دا قاتال شارالاردى قولدانۋدى كوزدەيدى.

- سونىمەن قاتار بۇل سالادا جۇمىس ىستەمەيتىن جوبالار ماسەلەسى قالاي شەشىلمەك؟

- سالادا جۇمىس ىستەمەيتىن جوبالار ماسەلەسى زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان. مينيسترلىك جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ليتسەنزيالىق جانە كەلىسىمشارتتىق مىندەتتەمەلەرىن تۇراقتى تۇردە مونيتورينگىلەيدى. 2022- 2024 -جىلدار ارالىعىندا بۇل باقىلاۋ ناتيجەسىندە 675 وبەكت بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعى توقتاتىلدى. ونىڭ اراسىندا 109 بارلاۋ كەلىسىمشارتى، 31 ءوندىرۋ، 24 بارلاۋ مەن ءوندىرۋدى قوسا اتقارۋعا ارنالعان كەلىسىمشارت جانە 511 ليتسەنزيا (ونىڭ 510-ى بارلاۋ، ال بىرەۋى ءوندىرۋ) قامتىلعان.

2025 -جىلدىڭ باسىنان بەرى قوسىمشا 8 كەلىسىمشارت جانە 29 ليتسەنزيا توقتاتىلدى. توقتاتىلعان وبەكتىلەردىڭ 441- ءى بويىنشا تەكسەرۋ نەمەسە جويۋ اكتىلەرى جاسالىپ، ءبىرىڭعاي كاداسترعا ەنگىزىلگەن، بۇل ولاردىڭ كەيىننەن باسقا تۇلعالارعا بەرىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. 4 كەن ورنى اۋكسيون ارقىلى پايدالانۋعا بەرىلدى.

قالعان 221 كەلىسىمشارت پەن ليتسەنزيا بويىنشا مينيسترلىك جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ، جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ سالدارىن جويۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. بۇل پروتسەسس بەلگىلەنگەن تارتىپپەن جالعاسىپ جاتىر.

وسى شارالار ارقىلى سالاداعى جۇمىس ىستەمەيتىن جوبالاردىڭ ماسەلەسى شەشىلىپ، ليتسەنزيالىق قۇقىقتاردىڭ ءتيىمدى پايدالانۋىنا كەپىلدىك بەرىلەدى.

سيفرلاندىرۋ اشىقتىقتى ارتتىرادى

- قازىر كەز كەلگەن سالاعا تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. وسى ورايدا جەر قويناۋىن پايدالانۋ رەفورماسىن نىعايتۋدا قانداي جاڭالىقتار بولادى؟

- قازىرگى تاڭدا جەر قويناۋىن پايدالانۋ رەفورماسىن نىعايتۋ اياسىندا گەولوگيالىق اقپاراتتى سيفرلاندىرۋ جانە جەر قويناۋى تۋرالى دەرەكتەردىڭ ءبىرىڭعاي ۇلتتىق قويماسىن قۇرۋ جۇمىستارى بەلسەندى جۇرگىزىلىپ وتىر. ءبىرىڭعاي پلاتفورمادا قازىرگى ۋاقىتتا 66180 گەولوگيالىق ەسەپ جانە 109522 زەرتتەلگەن كونتۋردىڭ گەوگرافيالىق بايلانىسى ورنالاستىرىلعان، ال 3,3 ميلليون باستاپقى گەولوگيالىق اقپارات سيفرلاندى، بۇل جالپى كولەمنىڭ 73 پايىزىن قۇرايدى.

2025 -جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 4,7 ميلليونعا (97 %) جەتكىزۋ جوسپارلانىپ، ال 2026 -جىلى تولىق سيفرلاندىرۋ ارقىلى 100 پايىزدىق قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ەسكەرىلىپ وتىر. اقپاراتتى وڭدەۋ پروتسەسىن جەدەلدەتۋ ماقساتىندا جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلىپ جاتىر، ياعني تەحنيكالىق تاپسىرما ازىرلەنىپ، Astana Hub پلاتفورماسىندا كونكۋرس جاريالانعان. جوبانى ىسكە اسىرۋ 2026 -جىلى باستالىپ، 2028 -جىلى اياقتاۋ جوسپارلانعان.

وسىلايشا، سيفرلاندىرۋ رەفورماسى دەرەكتەردى ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرۋدى اياقتاپ، گەولوگيالىق مالىمەتتەردىڭ ءبىرىڭعاي پورتالى ارقىلى تولىق قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرىپ، جاڭا ينۆەستورلاردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

- قاتتى پايدالى قازبالاردى تاجىريبەلىك- ونەركاسىپتىك ءوندىرۋ سىلتاۋىمەن جاسىرىن ءوندىرۋ دەرەكتەرى انىقتالىپ جاتادى. بۇل تۇرعىدا پايدالى قازبالاردى زاڭسىز وندىرۋگە توسقاۋىل قويۋدىڭ قانداي تەتىكتەرى ۇسىنىلدى؟

- قاتتى پايدالى قازبالاردى تاجىريبەلىك- ونەركاسىپتىك جۇمىستاردىڭ اتىن جامىلىپ، زاڭسىز ءوندىرۋ فاكتىلەرىن بولدىرماۋ ءۇشىن زاڭ جوباسىندا ناقتى تەتىكتەر ۇسىنىلدى. ەندى 1000 تەكشە مەتردەن اساتىن كەز كەلگەن تاۋ ماسساسىن الۋ تەك قاتاڭ نەگىزدەلگەن جانە قۇزىرلى ورگاننىڭ رۇقساتى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. بۇل تالاپ بۇزىلعان جاعدايدا، جۇمىستى زاڭسىز ءوندىرۋ دەپ تانۋ كوزدەلىپ، ليتسەنزيانى دەرەۋ قايتارىپ الۋ شاراسى قولدانىلادى.

بيىلعى 14 -ساۋىردە ۇكىمەت ارنايى قاۋلى قابىلداپ، مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدار ءتيىستى باقىلاۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرادى. ەگەر رۇقسات قۇجاتتارى (جەر سەرۆيتۋتى، ەكولوگيالىق رۇقسات، كەلىسىلگەن بارلاۋ جوسپارى، 1000 كۆپ مەتردەن اساتىن تاۋ ماسساسىن الۋ رۇقساتى) بولماي، جەر قويناۋىن پايدالانۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن بولسا، ليتسەنزيالاردى قايتارىپ الۋ جانە كەلىسىمشارتتاردى بۇزۋ شارالارى قابىلدانادى. سونىمەن قاتار، كەلتىرىلگەن زالال ءۇشىن وتەماقى مولشەرى 10 ەسەگە ارتادى.

- زاڭ جوباسى اياسىندا پايدالى قاتتى قازبالار سالاسىنداعى يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باقىلاۋ كۇشەيتىلە مە؟

- زاڭ جوباسى اياسىندا پايدالى قاتتى قازبالار سالاسىنداعى يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق جوبالاردى باقىلاۋ كۇشەيتىلەدى. مينيسترلىك ونەركاسىپتىك- يننوۆاتسيالىق قىزمەت سۋبەكتىلەرى رەتىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن العان جوبالارعا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى.

قازىرگى كەزدە 63 جوبانىڭ 10-ى تولىق جۇزەگە اسىرىلعان، 28 ءى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ورىندالىپ جاتىر، 13 ءى كەشىكتىرىلگەن، ال 12 جوبا بويىنشا قۇقىقتار توقتاتىلىپ، ۋچاسكەلەر قايتادان ينۆەستورلارعا ۇسىنىلدى. جىل باسىنان بەرى 40 جوبا تەكسەرىلىپ، 20 جوبادا تالاپتى بۇزۋ دەرەكتەرى انىقتالىپ، ايىپپۇل سالىندى، ال 5 جوبا بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعى توقتاتىلدى.

زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس، جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋ ءۇشىن جوبا يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىڭعاي كارتاسىنا ەنگىزىلۋى كەرەك. سونداي- اق ونەركاسىپتىك ساياسات جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ قاراۋىنا شىعارىلۋى قاجەت. مۇنىمەن قوسا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقۇلداۋىن الۋى ءتيىس.

ەگەر ونەركاسىپتىك- يننوۆاتسيالىق جوبا ىسكە اسپاسا، ليتسەنزيا كەرى قايتارىلادى، ال قۇقىقتى باسقا تۇلعاعا بەرۋ تەك ونەركاسىپتىك- يننوۆاتسيالىق قىزمەت سۋبەكتىسىنە رۇقسات ەتىلەدى. بارلىق پروتسەس ءبىرىڭعاي پلاتفورما ارقىلى ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرىلىپ، جۇيەنىڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلدى. مونيتورينگ تەتىكتەرى كۇشەيتىلىپ، جەر قويناۋىن پايدالانۋشى جىل سايىن تەك ءوندىرىس كولەمى بويىنشا ەمەس، قايتا وڭدەۋ مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ، جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ەسەپ بەرۋگە مىندەتتى. بۇل تالاپتار ورىندالماعان جاعدايدا، ليتسەنزيا اۆتوماتتى تۇردە كەرى قايتارىلادى.

بارلىق گەولوگيالىق اقپارات مەملەكەت مەنشىگىندە بولادى

- قۇجات جوباسىن پارلامەنت ماجىلىسىندە تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار ەنگىزگەن ماڭىزدى ۇسىنىستارعا توقتالساڭىز...

- پارلامەنت ماجىلىسىندە زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرنەشە ماڭىزدى ۇسىنىس ەنگىزدى. اتاپ ايتقاندا، ليتسەنزيانىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى توقتاتىلعاننان كەيىن، ءتيىستى ۋچاستوك اۆتوماتتى تۇردە جۇيەگە قايتارىلادى. ەگەر ون بەس كۇن ىشىندە بىرنەشە ءوتىنىم تۇسسە، ەلەكتروندىق اۋكسيون وتكىزىلەدى. بۇل ءادىل باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتىپ، سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلىن ازايتادى.

«ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت» ا ق گەولوگيالىق اقپاراتتى وڭدەۋ جانە ۇسىنۋ جونىندەگى ۇلتتىق وپەراتور بولىپ بەلگىلەنەدى. ول ستراتەگيالىق ماڭىزدى فۋنكسيالاردى ورىندايدى: مەملەكەتتىك گەولوگيالىق دەرەكتەر مەن كەرن ماتەريالدارىن ساقتاۋ، جۇيەلەندىرۋ جانە جەر قويناۋىنىڭ سيفرلىق قورلارىن جۇرگىزۋ، قازاقستاننىڭ مينەرالدىق-شيكىزاتتىق ەگەمەندىگى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە تىكەلەي قاتىسادى.

زاڭ جوباسىندا «ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت» ا ق- نى جەكەشەلەندىرۋگە تىيىم سالۋ نورماسى بەكىتىلەدى. بۇل مەملەكەتتىك مەنشىك قۇقىعىن ساقتاۋ ءۇشىن قاجەت، سەبەبى ءبىرىڭعاي پلاتفورماداعى بارلىق گەولوگيالىق اقپارات مەملەكەتتىك مەنشىكتە بولادى.

تۇزەتۋلەردە «ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت» ا ق جەكەشەلەندىرۋگە جاتپايدى» جانە «گەولوگيالىق اقپاراتتاردى جيناقتاۋ، ساقتاۋ جانە ەسەپكە الۋ ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىندە بولادى» دەگەن نورمالاردى ناقتى كورسەتۋ ۇسىنىلدى. بۇل مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق گەولوگيالىق مالىمەتتەرىن قورعاۋعا جانە قوعامنىڭ زاڭدى قىزىعۋشىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

بۇدان بۇرىن حابارلانعانداي، بيىل 12 -قاراشادا ءماجىلىس «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» ق ر كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.

اۆتور

رۋسلان عابباسوۆ