ليديا لەونتيەۆنا اشراپوۆا - قازاق كينوسىنىڭ تاريحىندا اتى جيى اتالا بەرمەيتىن، ءبىراق ەكراندا انىق ءىزى قالعان اكتريسا. كورەرمەن ونى ەڭ الدىمەن «شاباندوز قىز» فيلمىندەگى عاليا ءرولى ارقىلى تانيدى. بۇل فيلم ونىڭ شىعارماشىلىق ومىرىندەگى باستاپقى نۇكتە عانا ەمەس، كەيىنگى بۇكىل اكتەرلىك تاعدىرىن ايقىنداعان جۇمىس بولدى.
ليديا لەونتيەۆنا نەۋسترويەۆا (قىز كەزىندەگى تەگى وسىلاي بولعان) ياكۋتياداعى يامگا اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. بالالىق شاعىندا ءبي ونەرىنە اۋەستىگى انىق بايقالادى. سول قىزىعۋشىلىق ونى تاشكەنتتەگى حورەوگرافيالىق ۋچيليشەگە الىپ كەلەدى. ۋچيليشەنى اياقتاعان سوڭ فيلارمونيا ساحناسىنا شىعىپ، 1950-جىلداردىڭ باسىندا تاشكەنت فيلارمونياسىندا بەلسەندى قىزمەتشىسى بولىپتى. كەيىن ليديا حانىم قازاقتىڭ مەملەكەتتىك ءان-ءبي انسامبلىنە قابىلدانادى. ءدال وسى كەزەڭدە ول قازاق مادەني ورتاسىنا تولىق ەنەدى. ءبي، مۋزىكا، گاسترولدىك ءومىر - ءبارى ونىڭ بولمىسىن وزگەرتىپ، رەجيسسەرلەردىڭ نازارىن اۋدارۋى دا وسى كەزەڭمەن بايلانىستى.
«شاباندوز قىز» فيلمىنە جاسالعان ىرىكتەۋ ونىڭ ءومىرىن باسقا ارناعا بۇردى. ءبيشى رەتىندە قالىپتاسقان پلاستيكاسى، كامەرا الدىنداعى ەركىندىگى، جاساندىلىقسىز قيمىلى رەجيسسەرلەر ءۇشىن دايىن اكتەرلىك ماتەريال بولدى. وسىلايشا، ياكۋتيانىڭ كىشكەنتاي اۋىلىنان شىققان قىز قازاق كينوسىنا كەلدى.
ليديا اشراپوۆانىڭ كينوعا كەلۋى ءبىر رولمەن بىردەن بەكىدى. «شاباندوز قىز» فيلمىندەگى عاليا وبرازى ونىڭ شىعارماشىلىق تاعدىرىن انىقتاپ بەردى. بۇل رولگە دەيىن ول كاسىبي ءبيشى رەتىندە قالىپتاسقان، كامەرا الدىندا ەركىن قوزعالا الاتىن، ساحنالىق تارتىپكە ۇيرەنگەن ورىنداۋشى ەدى. ءدال وسى قاسيەتتەر رەجيسسەرلەر ءۇشىن شەشۋشى بولدى. فيلم مۋزىكالىق كومەديا جانرىندا ءتۇسىرىلدى جانە سول كەزەڭدەگى كورەرمەنگە جاقىن تاقىرىپتى ۇسىندى.
عاليا - سەرگەك، اشىق، قيمىلعا تولى كەيىپكەر. ا. اشراپوۆانىڭ ءبي مەكتەبىنەن وتكەن پلاستيكاسى ەكراندا ۇيلەسىپ كەتىپ، سول كەيىپكەرمەن بولىپ، ءومىر ءسۇردى. سوندىقتان بۇل وبراز كورەرمەنگە تەز جەتتى، - دەيدى كينوتانۋشىلار.
فيلمنىڭ تابىسى وداق كولەمىندە بولدى. عاليا ءرولى اكتريسانى بىردەن تانىتتى، ال تيترلاردا كورسەتىلگەن لولا ابدۋكاريموۆا ەسىمى ونىڭ ەكراندىق بەينەسىنە بولەك قابات قوستى. بۇل پسيەۆدونيم سول كەزەڭدە شىعىس، ۇلتتىق رەڭكتى كۇشەيتۋ ءۇشىن قولدانىلسا كەرەك. تانىمالدىقتىڭ جوعارى بولعانى سونشالىق، شاكەن ايمانوۆ «ءبىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر» فيلمىندە وسى وبرازدى ادەيى ەسكە تۇسىرەتىن شەشىم قابىلدايدى. ل. اشراپوۆانى بۋتافورلىق اتقا وتىرعىزىپ، «شاباندوز قىز» بەينەسىن قايتا تىرىلتەدى. بۇل ءبىر ءرولدىڭ اكتەرلىك تاعدىرعا قانشالىقتى اسەر ەتكەنىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
«شاباندوز قىزدان» كەيىن ليديا اشراپوۆا قازاق كينوسىنىڭ بەلسەندى جۇمىس ىستەگەن اكتريسالارىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى. ول قازاق قىزىنىڭ ءرولىن دە، قاراقالپاق، شىعىس ايەلىنىڭ وبرازىن دا بىردەي تابيعي جەتكىزدى. «ارال بالىقشىلارى» فيلمىندەگى سەنىم بەينەسى - سونىڭ مىسالى. اكتريسا 1950-1960-جىلدارى جاستارعا ارنالعان، تۇرمىستىق، مۋزىكالىق جانە تاريحي تاقىرىپتاعى فيلمدەرگە تۇراقتى شاقىرىلدى. «وسى جەردە ءومىر سۇرەمىز»، «ءبىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر»، «جەرگە ورالۋ» سياقتى كارتينالاردا ونىڭ رولدەرى كولەمى جاعىنان ءارتۇرلى بولعانىمەن، باياعى جيناعى مانەرىنەن اينىماعان. زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە، كينووندىرىس ىشىندە «ىڭعايلى»، «سەنىمدى» اكتريسا رەتىندە قابىلداندى. بۇل قاسيەت ونى ۇزاق ۋاقىت ەكراندا ۇستاپ تۇردى، ءبىراق كەيىنگى كەزەڭدە ءدال وسى بەيتاراپتىق ونى الدىڭعى قاتاردان بىرتىندەپ الىستاتتى.
1960-جىلداردىڭ سوڭى مەن 1970-جىلداردان باستاپ ليديا اشراپوۆانىڭ ەكرانداعى ستاتۋسى وزگەرە باستايدى. بۇرىن نەگىزگى كەيىپكەرلەر قاتارىندا جۇرگەن اكتريسا بىرتىندەپ ەكىنشى پلانداعى، كەيدە ەپيزودتىق رولدەرگە اۋىسادى. بۇل جەكە شىعارماشىلىق داعدارىستان گورى سول كەزەڭدەگى كينووندىرىستىڭ جالپى لوگيكاسىمەن بايلانىستى ەدى. ويتكەنى كەڭەستىك كينو جۇيەسىندە جاس، تانىمال وبرازدار تەز الماسىپ وتىردى. ءبىر كەزەڭنىڭ سيمۆولىنا اينالعان اكتەرلەر جاڭا تاقىرىپتار مەن جاڭا تيپاجدار كەلگەندە شەتكە ىعىستىرىلدى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ جاعدايىندا «شاباندوز قىز» بەينەسى وعان ۇزاق ۋاقىت ىلەسىپ، رەجيسسەرلەردىڭ قيالىن شەكتەدى.
سوعان قاراماستان، ونىڭ ەكراندا پايدا بولۋى كورەرمەن ءۇشىن ءاردايىم تانىس اسەر قالدىردى. «تاقيالى پەرىشتە»، «اتاماننىڭ اقىرى»، «قىز جىبەك» فيلمدەرىندەگى رولدەرى كولەمى شاعىن بولسا دا، اكتريسانىڭ بۇرىنعى ەكراندىق تاجىريبەسىن ەسكە سالدى. 1970-1980-جىلدارى ل. اشراپوۆا ءۇشىن كينو نەگىزگى ءوزىن-ءوزى كورسەتۋ الاڭى بولۋدان قالادى. ءبىراق ول كاسىبي ورتادان كەتكەن جوق. تەك بىرتىندەپ كامەرا سىرتىنداعى جۇمىسقا اۋىسا باستايدى.
ليديا اشراپوۆا ءوز تاعدىرىن وپەراتور اسحات اشراپوۆپەن قوستى. ولار كينو الاڭىندا تانىسىپ، كەيىن ومىرلىك سەرىكتەسكە اينالدى. بۇل وداق تەك وتباسى عانا ەمەس، ۇزاق جىلدارعا سوزىلعان شىعارماشىلىق ارىپتەستىك بولدى.
اسحات اشراپوۆ - «كازاحفيلمنىڭ» كاسىبي وپەراتورى، كينو ءوندىرىسىنىڭ تەحنيكالىق جانە ەستەتيكالىق جاعىن تەرەڭ بىلەتىن تۇلعا. ونىڭ جانىندا جۇرگەن جىلدار ليديا لەونتيەۆناعا كينوعا باسقا كوزبەن قاراۋعا مۇمكىندىك بەردى. ەكران الدىنداعى تاجىريبە ەكران سىرتىنداعى ويلاۋمەن تولىقتى.
1990-جىلداردىڭ باسىندا كۇيەۋىنىڭ دەنساۋلىعى كۇرت ناشارلايدى. وسى كەزەڭدە ولاردىڭ ومىرىندە كۇردەلى تاڭداۋ پايدا بولادى. دارىگەرلەردىڭ كەڭەسىمەن كليمات اۋىستىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىپ، وتباسى قىرىمعا كوشەدى. بۇل شەشىم ل. اشراپوۆانىڭ كاسىبي جولىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. سوعان قاراماستان، ول شىعارماشىلىقتان تولىق قول ۇزگەن جوق. كۇيەۋىنىڭ اۋىر جاعدايىنا قاراماستان، سوڭعى جىلدارى بىرگە «ۆەنەتس ليۋبۆي» كينوسەناريىمەن جۇمىس ىستەيدى.
ل. اشراپوۆانىڭ سوڭعى 17 جىلى تۇگەلدەي دەرلىك اۋىر حالدەگى جۇبايىنا كۇتىم جاساۋمەن ءوتتى. ليديا اشراپوۆا 2023-جىلدىڭ 21-ساۋىرىندە ومىردەن ءوتتى. سوڭعى جىلدارى الماتىعا، ۇلى مەن نەمەرەلەرىنىڭ جانىنا ورالۋدى جوسپارلاعانى ايتىلادى.
ونىڭ ءومىر جولى - ءبىر رولمەن تانىلىپ، ۇلكەن كينونىڭ بارلىق كەزەڭىنەن وتكەن اكتريسانىڭ ماعىنالى تاعدىرى. بۇل تاعدىر قازاق كينوسىنىڭ تاريحىندا كورىنبەي قالعان، ءبىراق ماڭىزدى ەسىمدەردىڭ ءبىرى رەتىندە ەستە قالادى.
رۇستەم نۇركەنوۆ