اتا-بابا مۇراسىنىڭ جاڭعىرۋى
سامال تولەڭگىتوۆانىڭ ايتۋىنشا، قازاق دالاسىندا حاندىق داۋىردەن دە بۇرىن ءومىر سۇرگەن ساق تايپالارى سۋ كوزدەرىنىڭ ماڭىنا ايالداپ، وتقا تاس قىزدىرىپ، ونىڭ ۇستىنە شاتىر تىككەن. كەيىن قىزعان تاستارعا كيىكوتى، مىڭجاپىراق، جۋسان سەكىلدى شوپتەردىڭ تۇنباسىن قۇيىپ، بۋعا تۇسكەن. ودان سوڭ سالقىن سۋعا شومىلعان. بۇل بۇگىنگى تىلمەن ايتقاندا اعزانى شىنىقتىراتىن كونتراست سۋ پروتسەدۋرالارىنىڭ ءارى تابيعي ەم-دوم تاسىلدەرىنىڭ كونە ۇلگىسى بولعان.
- قازاق حالقىندا ۋاقىت وتە ۇمىتىلا باستاعان تاماشا داستۇرلەر وتە كوپ. قازىرگى تۇسىنىكپەن ايتساق، بۋعا ءتۇسۋ اعزاداعى ليمفا جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن بەلسەندىرەدى. بۇرىن بالالار اۋىرعاندا اجەلەرىمىز ولاردىڭ دەنەسىن قويدىڭ مايىمەن ىسقىلايتىن. مايدىڭ ءوزى ەرەكشە ەمدىك قاسيەتكە يە بولماۋى مۇمكىن، الايدا ىسقىلاۋ كەزىندە ليمفالىق ماسساج جاسالىپ، تەرى ساڭىلاۋلارى اشىلادى، ادام تەرلەي باستايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە اعزا تابيعي جولمەن تازارادى، - دەدى سامال تولەڭگىتوۆا.
بۇگىندە ساق مونشاسى ءداستۇرى قازاقستاندىقتاردىڭ عانا ەمەس، شەتەلدىك تۋريستەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر. قازاقستانعا كەلگەن قوناقتار ءداستۇرلى بۋعا ءتۇسۋ ءراسىمىن، سىپىرتقىمەن بۋلاۋ تاسىلدەرىن جانە ۇلتتىق تاعامداردان ۇسىنىلاتىن دامدەردى ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىلدايدى.
ءوزىڭدى تىڭداۋعا مۇمكىندىك
ساق مونشاسىنىڭ راسىمدەرىندە ەمدىك قانا ەمەس، رۋحاني- ەستەتيكالىق مازمۇن دا ەرەكشە ورىن الادى. قوناقتاردى الدىمەن ءداستۇرلى داۋىلپازدىڭ ءۇنى قارسى الادى. ال بۋدان كەيىن تۇزدى سۋى بار باسسەيندەرگە شومىلۋ ۇسىنىلادى. سامال تولەڭگىتوۆانىڭ ايتۋىنشا، قازاق ايەلدەرى ەجەلدەن مۇنداي سۋدىڭ شيپالى قاسيەتىنە سەنگەن.
- اتا-بابامىزدان جەتكەن جانە ۋاقىت وتە قايتا جاڭعىرتىلعان داستۇرلەردى ءوز جوبالارىمىزدا كەڭىنەن قولدانۋعا تىرىسامىز. مۇنىڭ قۇندىلىعى دا وسىندا. بۇل جاي عانا ادەمى اڭىز ەمەس، ادامنىڭ ءوزى باستان وتكەرىپ، اسەرىن سەزىنە الاتىن ومىرشەڭ تاجىريبە. مونشادا ادامنىڭ ءتانى مەن جانى تىنىعىپ، ىشكى ۇيلەسىمگە كەلەدى. دەنە تولىق قىزادى، ادام بوساڭسىپ، ءوز-وزىنە قۇلاق اسا باستايدى. جۇرەك سوعىسىن، ويىن، سەزىمدەرىن تەرەڭىرەك سەزىنەدى، - دەيدى سپيكەر.
ءراسىمنىڭ العاشقى كەزەڭى دەنەنى قىزدىرۋدان باستالادى. مونشا شەبەرى قىزعان تاستارعا ءشوپ تۇنباسىن سەۋىپ، بۋ شىعارادى. قوناقتار شوپتەردىڭ حوش ءيىسىن جۇتىپ، تەمپەراتۋراعا بىرتىندەپ بەيىمدەلەدى. وسىدان كەيىن بىرنەشە مينۋت تازا اۋاعا شىعىپ دەمالادى.
كەلەسى كەزەڭدە دەنەنى ىلعالداندىرىپ، تەرىگە شوپتەن دايىندالعان بالزامدار جاعىلادى. ودان كەيىن قوناقتار قىسقا ۋاقىتقا سىرتقا شىعىپ، ءشوپ شايىن ىشەدى.
ءۇشىنشى كەزەڭدە ءداستۇرلى سىپىرتقىمەن بۋلاۋ ءراسىمى وتەدى. وسىدان سوڭ وزەنگە شومىلۋعا نەمەسە مۇزداي سۋعا تۇسۋگە بولادى. ءتورتىنشى كەزەڭ الدىڭعى راسىمدەردى قايتالايدى. ال بەسىنشى، سوڭعى كەزەڭدە بۋ تەمپەراتۋراسى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە - شامامەن 80 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلەدى. دەنەگە تەرەڭ سىڭگەن ىستىقتان كەيىن سالقىن سۋعا تۇسەدى.
سامال تولەڭگىتوۆانىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى قاربالاس ءومىر مەن ۇزدىكسىز كۇيزەلىس كوپ، سول سەبەپتى ساق مونشالارىنا سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى مۇنداي راسىمدەر بۇلشىقەتتەردى بوساڭسىتىپ، كۇش-قۋاتتى قالپىنا كەلتىرۋگە، جان دۇنيەنى تىنىشتاندىرىپ، ىشكى كۇيدى تابۋعا كومەكتەسەدى.
اتا-بابا ءداستۇرى مەن ۇلتتىق دۇنيەتانىم ساباقتاسقان مۇنداي ورتادا مونشا جاي عانا دەمالىس ورنى ەمەس، دەنساۋلىقتى نىعايتىپ، رۋحاني سەرپىلىس سىيلايتىن ەرەكشە تاجىريبەگە اينالادى.