وسى ورايدا Tengrinews.kz-كە سۇحبات بەرگەن ت ر ك باس ديرەكتورى راۋشان قاجىبايەۆا مەديارەسۋرستاردىڭ قالاي وزگەرىپ جاتقانى جايىندا ءسوز قوزعاپ، وتاندىق كونتەنت تۋرالى پىكىرىن ءبىلدىردى جانە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ىقپالىنا قاتىستى ويىمەن ءبولىستى.
- وتاندىق مەديا ءۇشىن 30 جىل اجەپتاۋىر ۋاقىت. وسى وتىز جىل ىشىندە مەديارەسۋرس قالاي وزگەردى؟
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تەلەراديوكەشەنى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن 1996-جىلعى 29-جەلتوقساندا، جاڭا جىل قارساڭىندا قۇرىلدى.
تەلەراديوكەشەن جۇمىسىنىڭ العاشقى جىلدارىندا نەگىزىنەن حاتتامالىق تۇسىرىلىمدەرمەن، مەملەكەتتىك جانە كوممەرتسيالىق تەلەارنالارعا بەينەماتەريالدار دايىنداۋمەن اينالىستى. سول كەزەڭ تىلىمەن ايتار بولساق، مۇراعات «سورەلەرىن» قالىپتاستىردى. ول ۋاقىتتا ءوندىرىس پروتسەسى انالوگتىق فورماتتا ءجۇرىپ، ال تۇسىرىلگەن ماتەريالدار كاسسەتالاردا ساقتالاتىن. بۇگىندە مۇراعاتتى سيفرلاندىرۋ جۇمىسى اياقتالۋعا جاقىنداپ قالدىق. ەندى كاسسەتالار قويىلعان سورەلەردىڭ ورنىن سەرۆەرلەر، ال قاعاز كارتوتەكالاردى ماتەريالداردىڭ سيپاتتاماسى مەن ولاردى وڭاي ىزدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن مەتادەرەكتەر باستى.
1990-جىلداردىڭ سوڭىنا قاراي ت ر ك ءوزىنىڭ العاشقى دەرەكتى فيلمدەرى مەن بەينەروليكتەرىن ءتۇسىرىپ، ولار وتاندىق تەلەارنالارىنىڭ ەفيرىنەن كورسەتىلە باستادى. ت ر ك قىزمەتىندەگى وسىناۋ جاڭا باعىت قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ 1999-جىلعى 17-تامىزداعى جەكە قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى. سول جىلى ت ر ك مەملەكەتتىك مەكەمەدەن جابىق كوممەرتسيالىق ەمەس اكسيونەرلىك قوعام بولىپ قايتا قۇرىلدى.
- ت ر ك 30 جىل ىشىندە مارتەبەسىن بىرنەشە رەت وزگەرتتى. بۇل باسقارۋدىڭ ءمىنسىز مودەلىن ىزدەۋ بولدى ما؟
- مەنىڭشە، بۇل ەڭ الدىمەن ەلدەگى زاڭنامانىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى بولدى. ت ر ك مەملەكەتتىك مەكەمە، جابىق كوممەرتسيالىق ەمەس اكسيونەرلىك قوعام جانە جاي عانا كوممەرتسيالىق ەمەس اكسيونەرلىك قوعام مارتەبەسىندە جۇمىس ىستەپ ۇلگەردى. 2019-جىلدان باستاپ پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ت ر ك- نى دامىتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇل رەتتە تەلەراديوكەشەن قۇرامىنا كىرەتىن پرەزيدەنت ءىس باسقارماسى جۇيەلى قولداۋ كورسەتىپ وتىر.
- تەلەراديوكەشەندى پرەزيدەنتتىڭ مەديارەسۋرسى دەپ اتايدى. وسىناۋ انىقتاماعا قانداي ءمان-ماعىنا بەرەسىز؟ ول ءوندىرىس اۋقىمىن كورسەتە مە الدە جۇمىستاعى جاڭا كوزقاراستى بىلدىرە مە؟
- بۇل، ەڭ الدىمەن جۇيەلىلىك. ت ر ك - بۇل پرەزيدەنتىمىز تۋرالى كونتەنت وندىرەتىن فابريكا. ال ءبىزدىڭ باستى نيۋسمەيكەرىمىز - پرەزيدەنت.
مەن ءۇشىن مىقتى مەديا جۇيە - ءبىر-بىرىنەن بولەك بولا المايتىن جىلدامدىق، رەداكسيالىق جۇمىس، ۆيزۋالدى ساپا مەن كونتەنتتى اۋديتورياعا جەتكىزۋ. ولار ناتيجە ءۇشىن ورتاق جاۋاپكەرشىلىكپەن ءوزارا بايلانىسىپ جاتىر.
ت ر ك - تەلەۆيزيالىق، حالىقارالىق جانە سيفرلىق كەڭىستىكتە ترەند قالىپتاستىرىپ جۇرگەن كروسس-مەديالىق مەديا كومپانيا. ءبىز كونتەنتتى قازاقستاندا دا، شەتەلدە دە تۇسىرەمىز، جازامىز جانە تاراتامىز.
باستى تەلەۆيزيالىق رەسۋرسىمىز - Jibek Joly. تەلەراديوكەشەننىڭ ءوزى سياقتى، Jibek Joly دا بىرەگەي ارنا. كۇن سايىن ەفير ۋاقىتىنىڭ تورتتەن بىرىنە جۋىعى live رەجيمىندە وتەدى.
قازاقستان نارىعىندا شەتەلدىك ءارى بىزگە جات يدەولوگيانى ناسيحاتتايتىن سەريالداردى كورسەتۋدەن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ باس تارتتىق. ولاردىڭ ورنىن «جاڭا ۋاقىت»، «نوۆوە ۆرەميا»، «تالداۋ: اناليتيچەسكيي وبزور»، «بۇگىن. Live»، «سەنىم ستۋدياسى»، «ءدامدى. Life» سىندى ءتول تۋىندىلارىمىز باستى. كورەرمەندەر بۇل جوبالاردى جىلى قابىلداپ، ال ارنا وتاندىق تەلەارنالار اراسىنداعى جەتەكشى ورنىن ساقتاپ قالدى.
ءبىز اۋديتوريامەن بايلانىستىڭ «رۋپورلى» سيپاتى كەلمەسكە كەتكەنىن تۇسىندىك. بۇگىندە كورەرمەن تاڭداۋ جاساعان مەديارەسۋرسپەن ءوزارا ارەكەتتەسكىسى كەلەدى. بۇعان تىكەلەي ەفيردەگى جوبالار مۇمكىندىك بەرەدى. اۋديتوريامىزدىڭ ەنجار كورەرمەن ەمەس، كونتەنت جاساۋعا بەلسەندى قاتىسۋشى بولعانى قۋانتادى.
كورەرمەندەر ستۋديا قوناعى بولىپ، شىنايى ۋاقىتتا سۇراق قويىپ، جۇرگىزۋشىلەرمەن جانە شوۋ قاتىسۋشىلارىمەن پىكىر الماسا الادى. كەيبىر جوبادا ءداستۇرلى ستۋديالىق دەكوراتسيالاردىڭ ورنىنا ەلوردا كوشەلەرىنەن ناقتى ۋاقىت رەجيمىندە كورسەتىلەتىن ديناميكالىق كورىنىستەردى قولداندىق.
ارينە، تەلەۆيزيانىڭ وتباسىمەن بىرگە دەمالۋدىڭ ەڭ بۇقارالىق ءارى قولجەتىمدى ءتۇرى بولىپ قالا بەرەتىنىن دە ەستەن شىعارمايمىز. Jibek Joly كورسەتەتىن اۆتورلىق باعدارلامالار، اۋقىمدى جوبالار، كينو مەن انيماتسيالار كۇن سايىن مىڭداعان كورەرمەندى ەكران الدىنا جينايدى.
تىكەلەي ەفير، سۇرانىسقا يە كونتەنت، تاقىرىپتار مەن جانرلاردىڭ ۇيلەسىمى ءبىز باعالايتىن ەڭ باستى قۇندىلىقتى - كورەرمەن سەنىمىن قالىپتاستىرادى.
قۇرىلىمىمىزدا بارلىعى 6 بۇقارالىق اقپارات قۇرالى بار. Jibek Joly تەلەارناسىنىڭ جۇمىسىن ىشكى نارىقتا اتتاس راديو ينتەراكتيۆتى فورماتتا تولىقتىرا تۇسەدى. استانادا 101.4 FM جيىلىگىندە جۇمىس ىستەيتىن ءارى ينتەرنەت ارقىلى دا قولجەتىمدى راديوستانسيامىزدىڭ تىڭدارماندارى دا ستۋديا مەن ەفير قوناعىنا اينالا الادى.
«قازاقپارات» حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگى سوڭعى جىلدارى ەلدىڭ جەتەكشى اقپارات اگەنتتىگى مارتەبەسىن قايتا يەلەندى. بۇگىندە اگەنتتىك جاڭالىق رەسۋرستارىنىڭ العاشقى ۇشتىگىنە كىرەدى، حالىقارالىق سەرىكتەستەر جەلىسىن قالپىنا كەلتىرىپ، ودان ءارى كەڭەيتتى. سونداي-اق جاپونيادان ا ق ش- قا دەيىنگى الەمدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى كۇن سايىن ماتەريالدارىنا سىلتەمە جاسايتىن سەنىمدى وڭىرلىك اقپاراتتىق حابقا اينالدى.
حالىقارالىق اقپارات كەڭىستىگىندە «قازاقپاراتپەن» بىرگە Silk Way ءبىرىڭعاي برەندىنە كىرەتىن Silk Way ،Silk Way Cinema جانە Silk Way Prime تەلەارنالارى دا جۇمىس ىستەيدى.
بۇلار شەتەلگە التى تىلدە حابار تاراتىپ، 120 دان استام ەلدى قامتيتىن قازاقستانداعى عانا ەمەس، بۇكىل ورتالىق ازياداعى بىرەگەي حالىقارالىق تەلەارنالار. ولاردىڭ 300 گە جۋىق رەترانسلياتورى جانە شەتەلدە 22 رەسمي ديستريبيۋتورى بار.
بىزدە سيفرلىق زەرتحانا - جاڭا بۋىن كاسىپقوي ماماندارىنىڭ كومانداسى بار. ولار سمارتفونمەن بىرگە وسكەن اۋديتوريانى تۇسىنەدى. TRKLAB برەندىمەن تىك فورماتتاعى كونتەنت ازىرلەيدى، جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن بىرەگەي جوبالار جاسايدى جانە بارلىق وزەكتى پلاتفورمادا وقىرماندارمەن ينتەراكتيۆتى بايلانىس ورناتادى. جالپى، بىرنەشە ونداعان اككاۋنتىمىز بار.
دەرەكتى كينو ورتالىعىمىز دا جاڭعىرتىلدى. ءبىز ءۇشىن د ك و - كومپانيامىزدىڭ جۇرەگى، قارا شاڭىراعىمىز.
كوماندا كينوفەستيۆالدەرگە ارنالعان فيلمدەر تۇسىرەدى، شەت تىلدەرىندەگى كونتەنتتى ءتۇپنۇسقا تىلىندە ازىرلەيدى. سونداي-اق ورتالىق ازيادا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تىك فورماتتاعى دەرەكتى فيلمدەر شىعارۋدى قولعا الىپ، بۇل باعىتتى دامىتىپ كەلەدى.
اعىلشىن، قىتاي جانە فرانسۋز تىلدەرىندەگى دەرەكتى جوبالارىمىز شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمىزدىڭ ەفيرىنەن كورسەتىلەدى. ال قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى تۋىندىلار رەسپۋبليكالىق تەلەارنالارمەن قاتار، وتىزدان استام وڭىرلىك ارنادان تاراتىلادى.
- جاقىندا وتكەن Astana Media Week اپتالىعىندا وتاندىق كونتەنتتى الەمدىك دەڭگەيگە قالاي شىعارۋعا بولاتىنى جانە ونى شەت تىلدەرىنە اۋدارۋدىڭ نەلىكتەن جەتكىلىكسىز ەكەنى قىزۋ تالقىلاندى. بۇل جايىندا نە ويلايسىز؟
- ءبىز ءۇشىن بۇل - Silk Way تەلەارناسى ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ قالىپتاسقان وندىرىستىك نورما. 2022-جىلى جاڭارتىلعان ارنا جۇمىسىن باستاعاننان بەرى ونىڭ ەفيرىنە ارنالعان بارلىق جاڭا جوبا اعىلشىن تىلىندە، ءتۇپنۇسقادا ازىرلەنەدى. سوزبە-ءسوز اۋدارمانىڭ كەلمەسكە كەتكەنىن انىق ءتۇسىنىپ، قازاقستان مەن ورتالىق ازيادا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اعىلشىن تىلىندە ستۋديالىق جاڭالىقتار مەن ساراپتامالىق باعدارلامالار دايىندايتىن كاسىپقوي كوماندا قۇردىق.
ال 2024-جىلى «قازاقپاراتتىڭ» اعىلشىن تىلىندەگى جاڭالىقتارى qazinform.com جاھاندىق دومەنىنە كوشتى. «كونتەنت - پاتشا، ال ونى تاراتۋ - پاتشايىم» دەگەن ءسوز بار.
بيىلدىڭ وزىندە Silk Way مەن «قازاقپارات» رەداكتسيالارىنىڭ ماتەريالدارىنا ونداعان ەلدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سىلتەمە جاسادى. ولاردىڭ قاتارىندا كورشىلەس رەسەي، وزبەكستان، قىرعىزستان جانە تۇرىكمەنستاننان بولەك، ا ق ش، قىتاي، جاپونيا، وڭتۇستىك كورەيا، ءۇندىستان، گەرمانيا، فرانسيا، ۇلى بريتانيا، يسپانيا، چەحيا، ماجارستان، سەربيا، بولگاريا، تۇركيا، يندونەزيا، پاكىستان، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، قاتار، ەۋروپا، ازيا مەن تاياۋ شىعىستىڭ كوپتەگەن مەملەكەتى، ءتىپتى پەرۋ، چيلي، وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى جانە توگونىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بار.
2026-جىلى Silk Way مەن «قازاقپاراتتىڭ» اعىلشىن تىلىندەگى ماتەريالدارىنا شەتەلدىك مەديالار جالپى العاندا شامامەن 6 مىڭ رەت سىلتەمە جاسادى.
- كلاسسيكالىق تەلەارنالار، اقپارات اگەنتتىكتەرى، جالپى ءداستۇرلى ب ا ق كوبىنە جاڭا تەحنولوگيالارعا، اسىرەسە جاساندى ينتەللەكتىگە ساقتىقپەن قارايتىن كونسەرۆاتيۆتى قۇرىلىمدار سانالادى. سىزدەردە بۇل باعىتتاعى جاعداي قالاي بولىپ جاتىر؟
- تەلەراديوكەشەن كلاسسيكالىق ب ا ق- تىڭ ۇزدىك داستۇرلەرىن، جاڭا مەديا مەن تەحنولوگيالاردى، وزەكتى ترەندتەر مەن كونتەنت فورماتتارىن بىرىكتىرەدى. وسىنىڭ ءبارى بىزگە كروسس-مەديالىق جانە كوپفورماتتى كومپانيا رەتىندە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
نەيروندىق جەلىلەر كۇندەلىكتى قايتالاناتىن مىندەتتەردى وڭتايلاندىرىپ، شىعارماشىلىققا كوبىرەك ۋاقىت بولۋگە، سونىمەن قاتار بىرەگەي ەفيرلىك جانە جەلىلىك كونتەنتتەر جاساۋعا كومەكتەسەدى. بۇل باعىتتاعى مۇمكىندىكتەر شىنىمەن دە شەكسىز.
2024-جىلى تەلەراديوكەشەن تىك فورماتتاعى العاشقى شاعىن فيلمىن جاسادى. سول كەزدە نەيروندىق جەلىلەردىڭ بىرەگەي مۇمكىندىكتەرى پرەزيدەنتىمىزدىڭ كوپتەگەن سۋرەتىن «جانداندىرۋعا» سەپتىگىن تيگىزدى. ولاردىڭ ءبىرازى باستاپقىدا كادىمگى فوتوپلەنكاعا تۇسىرىلگەن ەدى.
جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن ءارى ورىندى پايدالانۋ يگىلىكتى ماقساتتارعا جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بىلتىر ج ي كومەگىمەن ەفيرىمىزگە ارنالعان «فيكسيكي» مۋلتسەريالىنا سۋردواۋدارما جاسادىق. بۇل - ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ەڭ كىشكەنتاي كورەرمەندەرىمىزگە دەگەن قامقورلىعىمىز.
بۇدان بولەك، 2025-جىلى Jibek Joly ەفيرىندە سيفرلىق ساۋاتتىلىققا ارنالعان 100 بەينەساباق شىقتى. بۇل ەپيزودتاردىڭ بارلىعى ءتىرى ءتۇسىرىلىمسىز، تولىعىمەن گەنەراتيۆتى تەحنولوگيالار ارقىلى جاسالدى.
«قازاقپارات» پەن جاڭالىقتار رەداكسيالارىمىزدا جاساندى ينتەللەكت اقپارات ىزدەۋگە جانە ونى باستاپقى وڭدەۋگە، اۋديو مەن بەينەماتەريالداردىڭ ءماتىنىن تۇسىرۋگە، جاريالانىمداردى بەزەندىرۋگە ارنالعان كەسكىندەر جاساۋعا كومەكتەسەدى. سونداي-اق ۇلكەن كولەمدەگى اقپاراتتى تالداۋعا، شەت تىلدەرىندەگى دەرەككوزدەردى باقىلاۋعا، باستاپقى فاكتچەكينگ جۇرگىزۋگە جانە ماتىندەردىڭ جاريالاناتىن ءتىل نورمالارىنا سايكەستىگىن تەحنيكالىق تۇرعىدان تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جاڭا بۋىن رەداكتسياسى - TRKLAB- تا نەيروندىق جەلىلەرمەن جۇمىس گەنەراتيۆتى كونتەنت جاساۋعا جانە اقپارات اگەنتتىگى مەن تەلەارنالاردىڭ ماتەريالدارىن وقىرمانداردىڭ جاڭا بۋىنىنا بەيىمدەۋگە قولدانىلادى. بۇل اۋديتوريا ۇزاق ماتىندەردى وقۋدان تەز جالىعادى ءارى اقپاراتتى قىسقا، ديناميكالىق فورماتتا تۇتىنۋعا بەيىم. جاساندى ينتەللەكت ءماتىندى ىقشامداپ، نەگىزگى ويلاردى تەزيستەر تۇرىندە جەتكىزۋگە كومەكتەسەدى. ءبىراق مۇنداي ىقشامداۋ اقپاراتتىق مازمۇننىڭ ازايۋىن بىلدىرمەيدى.
جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە جاسالاتىن جوبالار دا ادامنىڭ ەلەۋلى ەڭبەگىن قاجەت ەتەتىنىن، تەك قانا نەيروندىق جەلى مەن جاسالمايتىنىن ايتۋ ماڭىزدى. ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەر ادامدى الماستىرماۋى كەرەك، ولار ادامنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىقتىرىپ، كۇشەيتۋگە ءتيىس» دەگەن قاعيداتىن ۇستانامىز.
- «جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن ءارى ورىندى قولدانۋ» دەگەندى قالاي تۇسىنەسىز؟
- پرەزيدەنتىمىز 2026-جىلدى سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالادى. ال قازاقستان - مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىگى قۇرىلعان الەمدەگى بەس مەملەكەتتىڭ (رەد ەسكەرتپەسى: بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، ۇلى بريتانيا، كانادا جانە البانيا) ءبىرى.
ازىرشە، الەمدەگى كوپتەگەن ارىپتەسىمىز جۋرناليست ماماندىعىنىڭ بولاشاعى تۋرالى پىكىرتالاس جۇرگىزىپ جاتىر. نەيروندىق جەلىلەر ادامدى الماستىرا ما؟ جاڭالىقتار جۋرناليستيكاسى سينتەتيكالىق كونتەنتكە اينالىپ كەتپەي مە؟ ءبىز شەكسىز ديپفەيكتەر الەمىنە تاپ بولمايمىز با؟ دەگەن ساۋالدار جيى قويىلادى.
جاساندى ينتەللەكتىدەن قاۋىپ-قاتەر مەن ۇرەي تۋدىراتىن قۇبىلىستى ەمەس، مول مۇمكىندىكتەردى كورەمىز. ارينە، اقىلعا قونىمدى ساقتىق ساقتالماسا جانە جالپى كاسىبي مىندەتتەرگە سالعىرت قارالسا، تاۋەكەلدەر تۋىنداۋى مۇمكىن. ءبىراق ونىڭ الدىن الۋ ءوز قولىمىزدا عوي.
تاياۋدا استانادا گەنەراتيۆتى كينونىڭ العاشقى جاھاندىق فەستيۆالى - Astana AI Film Festival ءوتتى. ءبىز فينالعا شىققان جۇمىستاردى كورىپ، ولاردىڭ دەڭگەيىنە ءتانتى بولعانىمىز ايتقان ءجون. بۇل - قازاقستاننىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ مەن قولدانۋ سالاسىنداعى پيونەر ەلدەردىڭ ءبىرى ەكەنىنىڭ تاعى ءبىر دالەلى.
فەستيۆال يدەياسىنىڭ ءوزى ۆيتسە-پرەزيدەنت ەرلان قارينگە، ال ونى جۇزەگە اسىرۋ - قازاقستاننىڭ كرەاتيۆتى يندۋسترياسىنداعى جاس ءارى تالانتتى كوشباسشىلار الماس جالي مەن ايزاتۋللا حۋسەين باستاعان كومانداعا تيەسىلى.
فەستيۆالگە 125 ەلدەن 8067 جۇمىس كەلىپ ءتۇستى. ولاردىڭ جالپى ۇزاقتىعى 100 مىڭ مينۋتتان اساتىن گەنەراتيۆتى كونتەنتتى قۇرادى. بۇل - قوماقتى جۇلدە قورى بار، شىن مانىندە الەمدىك دەڭگەيدەگى وقيعا.
بۇل جاھاندىق جوبا قازاقستاندىق كرەاتورلاردىڭ الەمدىك دەڭگەيگە شىعارعان العاشقى جوباسى - Silk Way Star حالىقارالىق مۋزىكالىق تەلەۆيزيالىق بايقاۋى سياقتى ءداستۇرلى شاراعا اينالارىنا كۇمان جوق. ونىڭ العاشقى ماۋسىمىن الەم بويىنشا 1 ميللياردتان استام كورەرمەن تاماشالاپ، توعىز ەلدىڭ ەفيرىنەن كورسەتىلدى. داۋىس بەرۋگە 43 ەلدىڭ ازاماتى قاتىستى، ال 60 مەملەكەتتىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بايقاۋ بارىسى تۋرالى جاڭالىقتار جاريالادى.
بيىل قىتايدىڭ يۋ قالاسىندا سەرىكتەسىمىز قىتاي مەدياكورپوراتسياسىمەن (CMG) بىرلەسىپ، جوبانىڭ ەكىنشى ماۋسىمىنىڭ ءتۇسىرىلىمىن اياقتادىق. جاقىن ارادا ول Jibek Joly تەلەارناسىنىڭ ەفيرىنە شىعادى. قازىردىڭ وزىندە قىتايدىڭ ەكى جەتەكشى تەلەارناسى - CCTV 3 جانە CCTV 15 بايقاۋدى كورسەتىپ جاتىر.
جوبانىڭ ءۇشىنشى ماۋسىمىنىڭ ءتۇسىرىلىمى كەلەسى جىلى قازاقستاندا وتەدى.
- مۇنىڭ الدىنداعى سۇحباتىڭىزدا Silk Way تەلەارناسىنىڭ نەگىزىندە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ارنالعان وڭىرلىك تەلەارنا قۇرۋ جوسپارى تۋرالى ايتقان ەدىڭىز. بيىل قازاندا تۇرىكمەنستاننىڭ اۆازا قالاسىندا وتكەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن ازەربايجان باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىندە پرەزيدەنتىمىز ورتاق اقپاراتتىق كەڭىستىك قۇرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بۇل جوبا قالاي ىلگەرىلەتىلىپ جاتىر؟
- Silk Way نەگىزىندە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ورتاق وڭىرلىك ارنا قۇرۋ - بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن جوبالارىمىزدىڭ ءبىرى.
قازىر Silk Way ءەفيرىن وزبەكستان، تۇرىكمەنستان، قىرعىزستان جانە تاجىكستانداعى ارىپتەستەرىمىزدىڭ وڭىرلىك كونتەنتى تولىقتىرىپ وتىر. ءبىز سەرىكتەس ەلدەردىڭ ۇلتتىق تاراتۋشىلارمەن جانە ۋاكىلەتتى ورگاندارىمەن ءبىرقاتار ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويدىق.
قازاندا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن ازەربايجان باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋى جانە تۇرىكمەنستاننىڭ اۆازا قالاسىندا ت م د مەملەكەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى الاڭىندا قازاق-تۇرىكمەن تۇراقتى مەديا كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى تاريحي كەلىسىمگە قول قويدىق. بۇل - ەكى ەلدىڭ مەديا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى تاريحىنداعى جانە جالپى وڭىردەگى وسىنداي العاشقى قۇجات.
ارينە، ءوزارا ءىس-قيمىل قارقىنى ءارتۇرلى بولعانىمەن، Silk Way ەفيرىندە ورتالىق ازياعا ارنالعان العاشقى ارنايى تاقىرىپتىق بلوكتى تۇراقتى وڭىرلىك كونتەنتپەن تولىقتىرۋعا جەتكىلىكتى مۇمكىندىك بار.
ءوڭىر ەلدەرىنىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارى دەڭگەيىندە كەشەندى ۆەدومستۆوارالىق كەلىسىم ازىرلەۋ جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتىرمىز. بۇل جۇيەلى ۇيلەستىرۋگە جانە تولىققاندى مەملەكەتارالىق كەلىسىمگە جول اشۋى ءتيىس. وسى «گەشتالتتى» مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندەگى ارىپتەستەرىمىزبەن بىرلەسىپ شەشەمىز دەپ ۇمىتتەنەمىن.
- بيىل استانادا ەكى ءىرى وقيعا - CMG اپتالىعى مەن Al Jazeera-نىڭ ەكىنشى اپتالىعى ءوتتى. الەمدەگى ەڭ ءىرى مەدياكومپانيالارمەن قانداي شارتتار نەگىزىندە جۇمىس ىستەيسىزدەر؟
- بۇگىندە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى تەلەراديوكومپانيالارمەن جانە اقپارات اگەنتتىكتەرىمەن جاسالعان 70 كەلىسىمىمىز بار. سەرىكتەستەرىمىزدىڭ قاتارىندا Al Jazeera، قىتاي مەدياكورپوراتسياسى، TRT، شينحۋا، Jiji Press ،Kyodo ،Yonhap ،Aju News Corporation، Anadolu Agency ،Agenzia Nova ،Adnkronos ،Belga News ،VNA ،ANi، Azertac ،Petra ،IRNA ،WAM ،Saudi Press Agency سىندى مەديا ۇيىمداردى اتاۋعا بولادى.
مۇنان بولەك، ءبىز ءبىرقاتار حالىقارالىق سالالىق ۇيىمدار مەن بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەسىمىز. تەلەراديوكەشەن ازيا-تىنىق مۇحيتى اقپارات اگەنتتىكتەرى وداعىندا تەحنيكالىق كوميتەتتىڭ مۇشەسى، سونداي-اق ت م د- عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق تەلەراديوكومپانيالارى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ، مەملەكەتارالىق اقپاراتتىق پۋلدىڭ مۇشەسى ءارى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ اقپارات اگەنتتىكتەرى وداعىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى.
سەرىكتەستەرىمىز ءۇشىن ت ر ك قازاقستان مەن ورتالىق ازيادان جەدەل ءارى سەنىمدى اقپارات ۇسىناتىن حابقا اينالدى. بۇل - ولاردىڭ بىزبەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋىنا نەگىز بولاتىن باستى دالەل.
سۇراعىڭىزعا تىكەلەي جاۋاپ بەرسەم، ءبىز شەتەلدەن ەفير ۋاقىتىن نەمەسە باسپا سوزدەگى ورىنداردى ساتىپ المايمىز. سەرىكتەستەرىمىزدىڭ ەشقايسىسىمەن قارجىلىق قارىم-قاتىناسىمىز جوق. الەمدىك اقپارات اگەنتتىكتەرى تاراتقان جاڭالىقتاردىڭ ەشقايسىسىنا اقى تولەگەن ەمەسپىز.
- بۇعان دەيىنگى سۇحباتتارىمىزدا ەلىمىزدىڭ مەديا نارىعىنداعى پروبلەمالاردى بىرنەشە رەت ايتتىڭىز. تەلەۆيزيالىق جارناما نارىعىنداعى مونوپولياعا جاقىن جاعداي، تەلەولشەۋ جۇيەسىنىڭ وسالدىعى جانە وتاندىق حابار تاراتۋشىلاردى قورعاۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلەلەردى كوتەردىڭىز. قازىرگى جاعداي قالاي؟
- راسىندا، ونداعان جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ تەليەۆيزيا، جارناما جانە جالپى مەديا نارىعىندا كوپتەگەن تەڭگەرىمسىزدىك قالىپتاستى. ولاردىڭ ءبىرقاتارىن ورتاق كۇش-جىگەردىڭ، ەڭ الدىمەن، رەتتەۋشى ورگان مەن نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا جويۋعا مۇمكىندىك تۋدى.
تەلەۆيزيالىق جارناما نارىعىندا باسەكەلەستىك كۇشەيدى، جاڭا ويىنشىلار پايدا بولدى. تەلەارنالار جارنامانى ساتاتىن كومپانيالاردىڭ اراسىنان تاڭداۋ جاساپ، جۇمىس شارتتارىن ساۋدالاسۋعا مۇمكىندىك الدى. تەلەولشەۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى دا ەداۋىر جاقساردى.
تەلەراديوكەشەن بەلسەندى مۇشەسى سانالاتىن ۇلتتىق مەديا قاۋىمداستىعىنىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە ولشەۋ جۇيەسى ءىرى قالالاردان باستاپ شاعىن ەلدى مەكەندەرگە دەيىنگى بۇكىل حالىقتى قامتيدى. تۇپتەپ كەلگەندە تەك ءىرى قالالاردىڭ تۇرعىندارى عانا ەمەس، بارلىق قازاقستاندىقتار نەنى كورىپ، نەنى قالايتىنىن بىلە باستادىق. كابەلدىك تەليەۆيزيا وپەراتورلارىنىڭ دەرەكتەرىن تەلەولشەۋ جۇيەسىنە بىرىكتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
- ەندەشە، ماسەلە نەدە؟ نەلىكتەن تەلەارنالار تابىستىڭ ازايعانىنا شاعىمدانادى، ال رەيتينگتەرى تۇراقتى تۇردە تومەندەپ كەلەدى؟ نەگە نازار اۋدارعان ءجون؟
- نارىقتىڭ جىلدام وزگەرىپ جاتقان جاعدايىندا وتاندىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتى قورعاۋ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن رەتتەۋشى تەتىكتەردى مۇقيات جەتىلدىرۋ قاجەت.
بۇگىندە وتاندىق تەليەۆيزيا قاتاڭ رەتتەۋ جاعدايىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىزدە وتاندىق ءونىمنىڭ ەفيردەگى ۇلەسىنە، تىلدىك تەڭگەرىمگە، جارنامانىڭ تاۋلىكتىك جانە ساعاتتىق كولەمىنە، سونداي-اق ونىڭ مازمۇنىنا قاتىستى تالاپتار قويىلعان.
ال شەتەلدىك حابار تاراتۋشىلارعا مۇنداي تالاپتار قولدانىلمايدى. ءيا، ولار قازاقستاندا جارنامادان تابىس تابا المايدى. ءبىراق ولار ءبىزدىڭ كورەرمەننىڭ نازارىن وزىنە اۋدارۋ ءۇشىن باسەكەلەسەدى. بۇل رەتتە ءوز ەلدەرىندەگى اۋقىمدى ءارى سىيىمدى جارناما نارىقتارىنان الدەقايدا كوپ تابىس تاۋىپ، مەملەكەتتەرىنىڭ قولداۋىنا يە بولادى.
ينتەرنەت جەلىسىندە مۇنداي شەكتەۋلەر مۇلدە جوق. بارلىعىمىز YouTube-تەن كونتەنت قارايمىز جانە نە كورىپ وتىرمىز؟ ونداعى جارنامالىق روليكتەردىڭ سانى دا، ۇزاقتىعى دا ارتىپ كەلەدى جانە ەش شەكتەۋ جوق. ونىڭ ۇستىنە، كوپتەگەن بەينەماتەريالدىڭ ىشىندە اۆتوردىڭ ءوزى ورنالاستىراتىن جارنامالىق ينتەگراتسيالار دا بار.
ءىس جۇزىندە بۇل وتاندىق جارناما بەرۋشى جارناماسىن بەينەحوستينگكە ورنالاستىرۋ ءۇشىن اقى تولەيتىنىن، پلاتفورما روليكتى كورسەتىپ، قازاقستاندىق كورەرمەن ونى كورگەنىن، ال اقشانى YouTube پەن كونتەنت اۆتورى الاتىنىن بىلدىرەدى. دەمەك، قاراجات قازاقستان نارىعىنان تىكەلەي شەتەلگە كەتەدى. باسقاشا ايتقاندا، ءبىز شەتەلدىك اۆتورلاردىڭ كونتەنت ءوندىرىسىن جاناما تۇردە قارجىلاندىرىپ وتىرمىز. ال وتاندىق وندىرۋشىلەر شىعىندارىن قىسقارتۋعا، ەفيردى ارزانداتۋعا ءماجبۇر ءارى كورەرمەنىنەن ايىرىلۋدىڭ جاڭا تولقىنىنا تاپ بولادى.
وتاندىق جەلىلىك رەسۋرستارداعىا جاعداي دا وسىعان ۇقساس. كەز كەلگەن شەتەلدىك سايتقا كىرسەك، قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ جارناماسىن كورەمىز. جارناما بەرۋشى اۋديتوريامەن جارنامالىق بايلانىس ورناتقانىمەن، قاراجات تاعى دا شەتەلگە كەتىپ، شەتەلدىك رەسۋرس پەن Google نەمەسە Meta جارنامالىق جەلىلەرىنە تۇسەدى.
قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن كوپتەگەن شەتەلدىك ونلاين- كينوتەاتر دا ازىرگە ءتيىستى رەتتەۋ اياسىنان تىس قالىپ وتىر.
ەلەكتروندىق كوممەرتسيا پلاتفورمالارىنا قاتىستى ماسەلە دە بولەك قاراۋدى قاجەت ەتەدى. ەشقاشان بۇقارالىق اقپارات قۇرالى سانالماعان ەلەكتروندىق ساۋدا اگرەگاتورلارى اۋديتورياعا ارناپ ەشقانداي كونتەنت وندىرمەسە دە، جارنامالىق قىزمەت كورسەتەدى. ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ جارنامادان تۇسەتىن تابىسى بۇگىندە بۇكىل تەلەۆيزيالىق جارناما نارىعىنىڭ كولەمىمەن شامالاس.
ءبىراق بۇل - الەمدىك ترەند. اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ شەكاراسى بىرتىندەپ جويىلىپ، كونتەنت جاھاندىق ونىمگە اينالىپ كەلەدى عوي…
نەگىزگى ءۇردىس - كونتەنت جاھاندانىپ بارادى، ال جارنامادان تۇسەتىن اقشا ۇلتتىق نارىقتاردا قالۋى كەرەك. پروگرەستى توقتاتۋعا تىرىسۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن بۇعان دەيىن دە ايتتىق. ونى دۇرىس باسقارۋ، قازىرگى شىندىققا ساي نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستىرۋ جانە وتاندىق مەديانىڭ مۇددەسىن قورعايتىن رەتتەۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ قاجەت.
- مەرەيتويلارىڭىزدى قالاي اتاپ ءوتىپ جاتىرسىزدار؟
- مەرەيتوي جىلىن قوعام مەن تۇتاس سالاعا پايدا اكەلەتىن ىستەرگە ارناۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. ءوزىڭىز اتاپ وتكەندەي، بيىل تەلەراديوكەشەن مەديا ماماندارى مەن بولاشاق جۋرناليستەرگە ارنالعان ەكى اۋقىمدى جوبا - CMG مەن Al Jazeera اپتالىقتارىن ۇيىمداستىردى.
الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكى مەديا كومپانيانىڭ ۇزدىك ماماندارى ءبىر اپتا بويى وزىق تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ، دارىستەر وقىدى، پراكتيكالىق ساباقتار وتكىزدى.
مامىردان قىركۇيەككە دەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىندا رەسپۋبليكالىق كينو دارىستەر ۇيىمداستىرىلدى. ونىڭ اياسىندا كورەرمەندەر دەرەكتى فيلمدەرىمىزدىڭ ۇزدىك 30 عا جۋىق تۋىندىسىن ۇلكەن ەكراننان تەگىن تاماشالاي الدى. اسىرەسە وڭىرلەردەگى كورسەتىلىمدەرگە باسىمدىق بەرىلدى. اكىمدىكتەردىڭ قولداۋىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قىزمەتى مەن ەڭبەك ادامدارى - وتانداستارىمىز تۋرالى جوبالار ۇلكەن ەكرانعا شىقتى. بىردە-ءبىر كورسەتىلىمدە زالدا بوس ورىن قالعان جوق.
جىل بويى تەلەراديوكەشەننىڭ توپ- مەنەدجەرلەرى ەلىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى - ءال-فارابي اتىنداعى قاز ۇ ۋ، ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ە ۇ ۋ جانە Maqsut Narikbayev University ستۋدەنتتەرىنە دارىستەر وقىدى.
جىل سوڭىنا دەيىن پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتىنە ارنالعان 200 دەن استام بىرەگەي فوتوسۋرەت ۇسىنىلاتىن ارنايى كورمە جانە باسقا دا ءبىرقاتار اۋقىمدى ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
- سوڭعى ساۋالىم بولسىن. پرەزيدەنتىمىزبەن بىرگە جۇمىس ىستەۋ رەسمي جىلناماعا ۇنەمى ەنە بەرمەيتىن جايتتاردى كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بويىنداعى قانداي ادامي قاسيەتتەر ءسىزدى ەرەكشە اسەرلەندىرەدى؟
- تەرەڭ زياتكەرلىك دەڭگەيى مەن ادەپتىلىگىنىڭ سيرەك ۇيلەسىمى ەرەكشە ءتانتى ەتەدى. پرەزيدەنت كەز كەلگەن ماسەلەنى كەڭ اۋقىمدا، جان-جاقتى قاراستىرادى. سونىمەن بىرگە ناقتى ءبىر ادامنىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن دەتالعا دەيىن نازار اۋدارادى. ونىڭ تاڭعالارلىق ەڭبەكقورلىعى مەن جوعارى ءبىلىمدارلىعى دا تاڭ قالدىرماي قويمايدى.
پرەزيدەنت تەلەراديوكەشەنى شىعارماشىلىق كومانداسىنىڭ مىندەتى - مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى بەلگىلەيتىن جوعارى تالاپ ۇدەسىنەن شىعۋعا ۇمتىلۋ.
بۇعان دەيىن پرەزيدەنت تەلەراديوكەشەنىنىڭ دەرەكتى فيلمى حالىقارالىق «ەۋرازيا. DOC» فەستيۆالىندە ارنايى ديپلومعا يە بولعانىن جازعان ەدىك.