ەۋروپا تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك، قۇرىلتايدا 500-600 دەپۋتات بولار ەدى – كوميسسيا

استانا. KAZINFORM - ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنبايەۆ كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ V وتىرىسىندا جاڭا پارلامەنتتە دەپۋتاتتار سانى قالاي رەتتەلگەنىن ايتىپ بەردى.

دەپۋتات كونستيتۋتسيانى ابستراكتىلى ۇعىمدارمەن كومكەرىپ، تىم كۇردەلىندىرىپ جىبەرمەۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كونستيتۋتسيا - تەوريا ەمەس. ول - ناقتى ەرەجەلەر جيىنتىعى. مەملەكەت كۇندەلىكتى سوعان سۇيەنىپ جۇمىس ىستەيدى، شەشىمدەر قابىلدايدى، حالىقتىڭ ءال- اۋقاتى قامتاماسىز ەتىلەدى.
− سوندىقتان مەن ءسوزىمدى بيلىكتىڭ جاڭا مودەلىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتىن قۇراپ وتىرعان تىڭ قۇبىلىس - قۇرىلتايدان باستاۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا قۇرىلتايدىڭ ورنى دا، ءجونى دە بولەك. ەلدىڭ ءسوزىن ۇستاعان تۇعىرلى تۇلعالار باس قوسىپ، مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى، تاعدىرشەشتى شەشىمدەردى وسىناۋ القالى جيىندا قابىلداعان، − دەدى ەلنۇر بەيسەنبايەۆ ەلوردادا كونستيتۋتسيالىق سوت عيماراتىندا.
كوميسسيا مۇشەسى جاڭا پارلامەنتتى قۇرۋدىڭ ءۇش اسپەكتىسىنە توقتالدى جانە قۇرىلتايدىڭ ىقشام ءارى ۇتىمدى بولاتىنىن ايتتى. كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قوسىمشا بيۋدجەتتىك شىعىندارعا جول بەرمەۋدى بارىنشا ەسكەرگەن. بۇل - وتە ماڭىزدى قادام، قوعامعا بەرىلگەن ناقتى يشارا.
− ءبىز «تەك بيلىك ءۇشىن كوبىرەك بيلىك قالىپتاستىرۋدان» بويدى اۋلاق سالدىق. ەگەر پارلامەنتاريلەر سانىن ستاندارتتى ەۋروپالىق فورمۋلاعا سۇيەنىپ، حالىقتىڭ سانى نەمەسە اۋماقتىق قاعيدات بويىنشا ەسەپتەسەك، قۇرىلتايدا 500-600 دەپۋتات بولار ەدى. ماسەلەن ەۋروپادا دەپۋتاتتار سانى شامامەن ءاربىر 25 مىڭ ادامعا ءبىر پارلامەنتاري بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. ال ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا «140 مىڭ ادامعا - ءبىر دەپۋتات» فورمۋلاسى پايدالانىلىپ وتىر. قازاقستاننىڭ بولاشاق قۇرىلتايى ەۋروپالىق ستاندارتتارمەن سالىستىرعاندا 5 ەسە از ىقشامدالعان پارلامەنت بولادى. كوميسسيا سانالى تۇردە «موبيلدى ءارى ىقشام پارلامەنت» فورمۋلاسىن تاڭداپ وتىر، - دەدى ەلنۇر بەيسەنبايەۆ.
ەكىنشى اسپەكت - پروتسەدۋرالىق تىعىرىقتان جانە بيلىكتىڭ شامادان تىس قات-قابات بولۋىنان باس تارتۋ. الەمدىك تاجىريبە ۇلكەن پارلامەنت − ءاردايىم قۋاتتى پارلامەنت بولا بەرمەيتىنىن كورسەتكەن. كوبىنە ول زاڭ شىعارۋ ءىسىن تەجەيدى.
ماسەلەن ۇزاق ۋاقىت بويى يتاليا پارلامەنتى ەۋروپاداعى ەڭ اۋقىمدى پارلامەنتتەردىڭ ءبىرى بولدى (تومەنگى پالاتادا 630 دەپۋتات). بۇل اپاتتى بيۋروكراتياعا اكەلىپ، زاڭداردىڭ قابىلدانۋىن بىرنەشە جىلعا سوزعان. ناتيجەسىندە 2020 -جىلى بۇل ەل باتىل قادام جاساپ، دەپۋتاتتاردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن (400-گە دەيىن) قىسقارتتى.
− ۇلى بريتانيادا قاۋىمدار پالاتاسىندا 650 ادام، ال لوردتار پالاتاسىندا 800-دەن استام مۇشە بار. سونىڭ سالدارىنان الەۋمەتتىك ماڭىزى بار زاڭدار پالاتالار اراسىندا 20 رەتتەن استام كەرى قايتارىلعان. بۇل الىپ مەحانيزمدى قالايدا جۇمىس ىستەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت پىكىرتالاسقا شەكتەۋ قويۋعا ءماجبۇر. ءدال وسى سەبەپتى مەملەكەت باسشىسى دەپۋتاتتار سانىنىڭ شامادان تىس كوبەيۋىن ورىنسىز دەپ اتادى. ناقتى رەگلامەنتى بار جانە زاڭدار ءۇش وقىلىمدا قارالاتىن ءبىرپالاتالى قۇرىلتاي - شەكسىز ماقۇلداۋلاردان، كۋلۋارداعى كومپروميستەردەن جانە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بۇلىڭعىرلانۋىنان سانالى تۇردە باس تارتۋ، − دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
سونىمەن بىرگە، دەپۋتات ءبىر پالاتالى پارلامەنت شەشىمنىڭ ءوزى «ىقپالدى پارلامەنت» فورمۋلاسىنىڭ نىعايۋىن بىلدىرەتىنىن ايتۋدا.
− ەل تاريحىندا العاش رەت، قابىلدانعان ءاربىر ەكىنشى ۇلتتىق زاڭنىڭ باستاماشىسى − پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى بولىپ وتىر. ولار زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ، «ۇلتتىق قور - بالالارعا»، لۋدومانياعا قارسى ءىس-قيمىل، ناشاقورلىقپەن كۇرەس، ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ، سيفرلىق كودەكس جانە جاساندى ينتەللەكت سياقتى ومىرلىك ماڭىزدى زاڭداردى ازىرلەگەن. الەۋمەت تانۋ ولشەمدەرى دە ازاماتتاردىڭ پارلامەنت ينستيتۋتتارىنا، اسىرەسە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا سەنىمىنىڭ جوعارى ەكەنىن ايقىن كورسەتىپ وتىر. بۇل مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە وكىلدى بيلىكتىڭ ءرولى ايقىنداۋشى سيپاتقا يە بولعانىن ايعاقتايدى، − دەدى ەلنۇر بەيسەنبايەۆ.
بۇعان دەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرگەي پونوماريەۆ حالىق كەڭەسىنىڭ قۇرامى مەن وكىلەتتىگى تۋرالى بايانداعان ەدى.
اۆتور
ايجان سەرىكجان قىزى