قىزىل كىتاپقا ەنگەن قاراتاۋ ارقارىنىڭ سانى 2 مىڭعا جۋىقتادى

استانا. KAZINFORM - تۇركىستان تاۋلارىن مەكەندەيتىن قاراتاۋ ارقارىنىڭ سانى كوبەيىپ كەلەدى. ونىڭ سانىن ساقتاۋ جانە پوپۋلياتسياسىنىڭ ءوسىمىن باقىلاۋ ماقساتىندا ماماندار جىل سايىن كوكتەم جانە كۇز مەزگىلدەرىندە تاۋ جوتالارىن ارالاپ، ساناق جۇرگىزەدى.

Фото: Туркистон вилоят ҳокимлиги

وبلىس اكىمدىگىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى ءمالىم ەتكەندەي، سوڭعى ساناق ناتيجەسى بويىنشا، قورىق اۋماعىنداعى ارقار سانى 1964 باسقا جەتتى.

قاراتاۋ ارقارىنىڭ سانى وتكەن عاسىردان بەرى بىرنەشە رەت كۇرت ازايعان. 1976 -جىلعى دەرەك بويىنشا، تاۋدا شامامەن 150 ارقار قالعان. ال 2004 -جىلى ولاردىڭ سانى 38 باسقا دەيىن تومەندەگەن. سول جىلى قاراتاۋ مەملەكەتتىك تابيعي قورىعى قۇرىلىپ، سيرەك جانۋارلاردى قورعاۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلە باستادى. سودان بەرى پوپۋلياتسيا بىرتىندەپ كوبەيىپ كەلەدى.

Фото: Туркистон вилоят ҳокимлиги

قاراتاۋ ارقارى (Ovis ammon nigrimontana) — قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا 1-سانات بويىنشا ەنگىزىلگەن، جويىلىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن تەك قاراتاۋ جوتالارىندا كەزدەسەتىن ەندەمدى جانۋار ءتۇرى. سوندىقتان ونىڭ پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ، تابيعي ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ جانە مەكەن ەتۋ ورتاسىن قورعاۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە.

قاراتاۋ مەملەكەتتىك تابيعي قورىعى قۇرىلعان كەزدەن بەرى سيرەك جانۋارلاردى قورعاۋ، تابيعي ەكوجۇيەلەردى ساقتاۋ، بيوالۋانتۇرلىلىكتى قورعاۋ جانە براكونەرلىككە قارسى كۇرەس، تابيعي مەكەن ەتۋ ورتاسىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ جانە جۇيەلى عىلىمي مونيتورينگ جۇرگىزۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

سونىمەن قاتار قورىق اۋماعىندا مەكەندەيتىن باسقا دا جابايى جانۋارلار، ونىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەردىڭ پوپۋلياتسيالىق جاعدايىندا دا وڭ وزگەرىستەر بايقالىپ وتىر.

Фото: Туркистон вилоят ҳокимлиги

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، اۋا رايى مەن ماۋسىمدىق وزگەرىستەر ارقارلاردىڭ قوزعالىسىنا دا اسەر ەتەدى. كۇن سۋىتقاندا ولار بيىك جايىلىمداردان تومەنگى اۋماقتارعا قاراي ىعىسادى. قىستا تومەنگە ءتۇسىپ، جازدا قايتادان بيىككە كوتەرىلەدى. سۋاتتارعا دا بارادى. ارقارلاردى ۇركىتىپ الماۋ ءۇشىن ماماندار ولاردى الىستان ءدۇربى ارقىلى باقىلايدى.

ساناق جۇمىستارى فوتوتۇزاق، درون جانە جانۋارلاردىڭ ىزدەرى مەن باسقا دا جاناما بەلگىلەرىن زەردەلەۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار جانۋارلاردىڭ جالپى سانى عانا ەمەس، جىنىستىق جانە جاس ەرەكشەلىكتەرى دە ەسكەرىلەدى. اسىرەسە تولدەردىڭ سانىنا باسا ءمان بەرىلەدى. سەبەبى بۇل كورسەتكىش پوپۋلياتسيانىڭ ءوسىمىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

— ماماندار ارقارلاردى سىرتقى بەلگىلەرىنە قاراپ اجىراتادى. ءال بىر جانۋاردى بىرنەشە رەت ەسەپكە الماۋ ءۇشىن ءار توپ ءوز باعىتى بويىنشا تىركەلگەن مالىمەتتەردى سالىستىرادى، — دەدى قاراتاۋ مەملەكەتتىك تابيعي قورىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى شورا جاناتايەۆ.

بۇگىندە قورىق اۋماعىندا ارقارلاردان بولەك، وزگە دە جابايى جانۋارلار كەزدەسەدى. مۇندا 700-دەن استام وسىمدىك ءتۇرى وسەدى. سونداي- اق قۇستاردىڭ 118-دەن استام ءتۇرى مەكەندەيدى. ونىڭ 12- ءسى قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن.

وسىعان دەيىن باياناۋىلدىڭ قار باسقان تاۋلارىندا ارقار كوزگە تۇسكەنىن جازعانبىز.