ايتسە دە ساۋدا ءبىتىمى، جاساندى ينتەللەكت، ميكروچيپتەر ءوندىرىسى ءبىرىنشى تۇر. يرانداعى سوعىس، حۋسيتتەردىڭ شابۋىلى، رەسەيگە قاتىستى جايتتار دا نازاردان تىس قالمايدى، ارينە. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتوراعاسى شي جينپيڭ مەملەكەتتىك ساپارمەن ا ق ش-قا بارادى.
«كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار سۇيىتىلعان تابيعي گاز ساۋداسىن قايتا جانداندىرۋ ماسەلەسىن تالقىلاۋى مۇمكىن»، - دەيدى ساراپشىلار. ا ق ش - الەم بويىنشا سۇيىتىلعان تابيعي گازدىڭ ەڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىسى. 2024 -جىلى قىتايعا 4,3 ميلليون توننا كوگىلدىر وتىن ساتقان. ءبىراق بىلتىر دونالد ترامپتىڭ تاريف ساياساتىنان كەيىن قوس دەرجاۆانىڭ اراسى سۋىپ كەتتى. سودان بەرى بەيجىڭ ەلگە امەريكالىق گاز جەتكىزۋدى ەداۋىر ازايتتى. 2025 -جىلعى كورسەتكىش - 250 مىڭ توننا عانا. دەگەنمەن وتكەن اپتادا قىتايدىڭ ءىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانياسى امەريكالىق كوگىلدىر وتىندى 2030 -جىلدان باستاپ 20 جىل بويى ساتىپ الۋعا كەلىستى.
دجەين ناكانو، ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى:
- سۇيىتىلعان تابيعي گاز سالاسى - ەكى تاراپ ءۇشىن دە ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق. بۇل سالاداعى سەرىكتەستىكتىڭ جاندانۋى قوس ەل اراسىنداعى ساۋدا شيەلەنىسىن ازايتادى.
ا ق ش- تاعى كەزدەسۋدە ترامپ ءۇشىن، ارينە، ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى يران بولماق. تامىز ايىندا ۆاشينگتون تەگەرانعا ەكونوميكالىق قىسىمدى كۇشەيتتى. يسلام مەملەكەتىنە قولداۋ كورسەتكەن كەز كەلگەن ەلگە سانكسيا ەنگىزەمىن دەپ سەس كورسەتتى. ءبىراق قىتاي يراننان سىرت اينالعىسى كەلمەيدى. بەيجىڭ ءالى دە تەگەراننىڭ باستى ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. رەيتەر اگەنتتىگى قىتاي امەريكالىق سانكسيالاردى اينالىپ ءوتىپ، يراندىق شيكى مۇنايدى ساتىپ الىپ جاتقانىن حابارلاعان بولاتىن.
سكوتت كەننەدي، CSIS كەڭەسشىسى، قىتاي بيزنەسى جانە ەكونوميكاسى جونىندەگى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى:
- مەنىڭ ويىمشا، تاراپتار سولتۇستىك كورەيادان گورى يران مەن ۋكراينا توڭىرەگىندەگى احۋالدى كوبىرەك تالقىعا سالادى. ا ق ش رەسەي مەن يرانعا قارسى سانكسيالارعا قاتىستى قىتايدان كومەك العىسى كەلەدى. ۆاشينگتوننىڭ ساياسي ورتالارىندا بەيجىڭ ماسكەۋ مەن تەگەرانعا اسكەري، ساۋدا سىندى باعىتتار بويىنشا قولداۋ كورسەتەتىنى جونىندە ءجيى ايتىلادى. تاقاۋدا قىتايدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۋاڭ ي مەن ا ق ش- تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ماركو رۋبيو وسى ماسەلە بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ەكى ەل ءبىر-بىرىنە ءوز ۇستانىمدارىن جەتكىزدى دەپ ويلايمىن.
ال قىتاي ءۇشىن تايۆان ماسەلەسى جوعارى تۇر. قىتاي مەن تايۆان اراسىندا قاقتىعىس ورناسا، بۇعان ا ق ش ارالاسا ما، جوق پا - بەلگىسىز. ءبىر انىعى - قۇراما شتاتتار تايۆانعا قارۋ-جاراق بەرىپ وتىر. قۇنى 14 ميلليارد دوللار بولاتىن قارۋ-جاراق پاكەتىن قاڭتار ايىندا كونگرەس الدىن الا ماقۇلداپ قويدى. ءبىراق ا ق ش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى مامىلەنى اياقتاۋ ءۇشىن قاجەتتى راسىمدەردى رەسمي باستاعان جوق. ونىڭ ۇستىنە ۆاشينگتون مەن تايۆاننىڭ ساۋدا قارىم-قاتىناسىندا جارتىلاي وتكىزگىشتەردىڭ ءباسى جوعارى. تايۆانعا الەمدىك وزىق جارتىلاي وتكىزگىش چيپ ءوندىرىسىنىڭ - ى تيەسىلى. ميكروچيپتەر ەلەكتروموبيل، زاماناۋي ەلەكترونيكا، سۋپەركومپيۋتەر، سەرۆەرلەر، مەديسينالىق جانە اسكەري تەحنيكا وندىرىسىندە قولدانىلادى.
چۋن-ي لي، نوتتينگەم ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى تايۆان زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:
- ەگەر قىتاي تايۆانعا شابۋىلداسا، ءبىز الەمدەگى ەڭ ماڭىزدى چيپتەردى وندىرەتىن ءبىر عانا كومپانياعا تاۋەلدى بولىپ قالامىز. امەريكالىقتار عانا ەمەس، كۇللى الەم وسىدان قاۋىپتەنەدى.
ءيا، تەحنولوگياسى دامىعان ەلدىڭ ەكونوميكاسى دا قۋاتتى بولادى. بۇل سالادا ەكى الپاۋىت مەملەكەت ءبىر-بىرىمەن باسەكەلەس. سوندىقتان بۇل كەزدەسۋدە جاساندى ينتەللەكت تاقىرىبى دا قالىس قالمايدى. پرەزيدەنتتەر كەزدەسپەس بۇرىن ا ق ش قارجى ءمينيسترى سكوتت بەسسەنت پەن قىتاي مەملەكەتتىك كەڭەسى پرەمەرىنىڭ ورىنباسارى حە ليفەن كەلىسسوز جۇرگىزدى. ەكى ەل جاساندى زەردەگە بايلانىستى قاۋىپتەر تۋرالى ءبىر-بىرىنە الدىن الا حابارلاپ وتىرۋدى ۇسىندى.
تاقاۋدا Anthropic كومپانياسى نەيروجەلىلەر كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى باقىلاۋدان شىعىپ، ادامزاتقا قاۋىپ توندىرەدى دەپ مالىمدەگەن ەدى. ساراپشىلار جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋدى تەجەۋ يدەياسىن ۇسىنادى. ءبىراق ترامپ بۇعان تۇبەگەيلى قارسى. ونىڭ پىكىرىنشە، نارىقتى قاتاڭ رەتتەۋ شارالارى قىتايدىڭ قولايىنا جاعىپ، بەيجىڭنىڭ وسى سالادا ۆاشينگتوندى باسىپ وزۋىنا ىقپال ەتەدى.
دونالد ترامپ، ا ق ش پرەزيدەنتى:
- ءبىز جاساندى ينتەللەكت سالاسىنىڭ دامۋىنا توسقاۋىل قويمايمىز. نەيروجەلى - عالامتور سياقتى ناعىز وندىرىستىك ريەۆوليۋتسيا! ءبىراق ودان الدەقايدا اۋقىمدىراق جانە تيىمدىرەك. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءبىزدىڭ جالپى ىشكى ءونىمىمىزدىڭ %- ىن قامتاماسىز ەتۋى مۇمكىن.
سكوتت بەسسەنت پەن حە ليفەن بىلتىر پۋساندا جاسالعان ۋاقىتشا ساۋدا ءبىتىمىن ۇزارتۋ جونىندە، ازىرگە، ءبىر كەلىسىمگە كەلە المادى. ساۋدا ءبىتىمىنىڭ مەرزىمى 10-قاراشادا اياقتالادى. بيىل مامىر ايىندا دونالد ترامپ پەن شي جينپيڭ بەيجىڭدە كەزدەسكەن ەدى. الايدا بۇدان ايتارلىقتاي ناتيجە شىقپادى.
ساراپشىلار بۇل جولى دا قوس الپاۋىت ەلدىڭ باسشىلارى سەرىكتەستىككە سەرپىن بەرە المايتىن سىڭايلى دەيدى. ءبىراق جابىق ەسىكتىڭ ارتىندا بولعان اڭگىمەنىڭ اۋانى بىلايعى جۇرتقا جاريا بولمايدى، ارينە. دەگەنمەن تاراپتار كەزدەسپەسە، تالاي ماسەلە جابۋلى قازان كۇيىندە قالاتىنى تاعى انىق.
24.kz