جاپون ساربازدارى قاندى شايقاستاردا تەڭدەسسىز ەرلىك كورسەتىپ، 22 مىڭنان استام جاۋىنگەرىنەن ايىرىلدى. ءدال وسى مايداندا قولباسشى ءوزىنىڭ قوس بىردەي بەل بالاسىن جەر قوينىنا تاپسىردى. ول ءوز پەرزەنتتەرىن قاراپايىم جاۋىنگەرلەرمەن بىردەي قاۋىپكە بايلاپ، ارتىقشىلىق بەرمەگەن ەدى.
اقىرى 1905 -جىلدىڭ قاڭتارىندا ورىس گارنيزونىنىڭ قارسىلىعى ءبىرجولا سىنىپ، پورت-ارتۋر جاپونيانىڭ باقىلاۋىنا ءوتتى. الايدا تۋعان بالالارى مەن مىڭداعان وتانداسىنىڭ قانىمەن كەلگەن جەڭىس قولباسشىنىڭ جۇرەگىندە اۋىر جارا بولىپ قالدى.
ۇلى جەڭىستەن سوڭ ەلگە ورالعان گەنەرالدى ءدۇيىم جۇرت قاھارمان رەتىندە قارسى الىپ، مەيدزي يمپەراتورى وعان گرافتىق جوعارى اقسۇيەك دارەجەسىن بەردى. الايدا شەن-شەكپەنگە ماساتتانۋدىڭ ورنىنا، قولباسشىنى مىڭداعان بوزداقتىڭ اماناتى قاتتى قينادى.
ول يمپەراتوردىڭ جەكە قابىلداۋىندا تىزەرلەپ تۇرىپ، كوزىنە جاس الىپ، ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا (سەپپۋكۋ جاساۋعا) رۇقسات سۇراعان بولاتىن. قولباسشى ءوزىنىڭ قاراماعىندا قازا تاپقان ءاربىر بوزداقتىڭ ءومىرى ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىك سەزىندى.
«ون مىڭداعان ساربازىم مەنىڭ بۇيرىعىما باعىنىپ، يمپەراتور مەن ۇلى ەلىمىز ءۇشىن جانىن قيعاندا، مەن قالايشا ءتىرى جۇرە الامىن؟»، - دەپ اشىنا سۇرادى گەنەرال. مەملەكەت بيلەۋشىسى ونىڭ ىشكى جان ايقايىن تەرەڭ تۇسىنگەنىمەن، قاھارمان قولباسشىسىنان ايىرىلعىسى كەلمەدى. يمپەراتور ونىڭ وتىنىشىنە سالماقتى جاۋاپ قاتتى.
«مەن ءسىزدى تۇسىنەمىن، ءبىراق بۇل دۇنيەدەن وتكىڭىز كەلسە، ول تەك مەن دۇنيەدەن وزعان سوڭ بولسىن!»، - دەپ بۇيىردى مەيدزي يمپەراتورى. سامۋراي سالتىنا بەرىك گەنەرال بۇيرىققا قارسى شىعۋعا باتپاي، ءوز سەرتىنە ادال قالدى.
مارەسۋكە نوگي وزىنە بۇيىرعان قالعان عۇمىرىن مانساپ قۋۋعا ەمەس، قان مايداندا جارالانعان قاراپايىم ساربازدارىنا قىزمەت ەتۋگە ارنادى. اقسۇيەك تەكتى ءارى اۋقاتتى قولباسشى جەكە بايلىعىنىڭ باسىم بولىگىن وزىمەن بىرگە سوعىسقان مۇگەدەك ساربازداردى ەمدەيتىن ارنايى اۋرۋحانالار مەن وڭالتۋ ورتالىقتارىن سالۋعا جۇمسادى.
سونىمەن قاتار قازا بولعان بوزداقتاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋ ءۇشىن باۋىرلاستار زيراتىنا ەسكەرتكىش ستەلالار ورناتتى. ول ەسكەرتكىشتەر جاپونيادا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ تۇر. قاتارداعى كەز كەلگەن ارداگەر گەنەرالدىڭ ۇيىنە كەلىپ، كومەك سۇراي الاتىن. نوگي سوڭعى تيىنىنا دەيىن ساربازدارىنىڭ ەمىنە جۇمساپ، شىن مانىندە حالىقتىڭ جاناشىر قامقورشىسىنا اينالدى.
1912 -جىلدىڭ شىلدەسىندە مەيدزي يمپەراتورى دۇنيەدەن وزدى. وسىدان كەيىن گەنەرال نوگي ءوزىن پاتشا الدىنداعى انتىنان بوساتىلدىم دەپ ەسەپتەدى. ول يمپەراتوردى اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋ ءراسىمى كۇنى، تاريحتا حاراكيري دەگەن اتپەن بەلگىلى سەپپۋكۋ عۇرپىن جاساپ، ءوز- ھوزىنە سالتاناتتى تۇردە قول جۇمسادى. قولباسشىنىڭ جارى سيدزۋكو حانىم دا ەرىنىڭ بۇل قاسيەتتى شەشىمىن قولداپ، ونىمەن بىرگە و دۇنيەگە اتتاندى.
بۇل تاريحي وقيعا جاپون اسكەري ەليتاسىنىڭ ار- ھنامىس پەن ادالدىق قاعيداتتارىن ومىردەن دە بيىك قوياتىنىنىڭ ماڭگىلىك دالەلى. ءوز ساربازدارىن جاي عانا «زەڭبىرەك جەمى» رەتىندە پايدالانىپ، ولاردىڭ قانىنىڭ ەسەبىنەن بايىپ وتىراتىن كەيبىر ەلدەردىڭ باسشىلارى مەن قولباسشىلارى ءۇشىن گەنەرال نوگيدىڭ ءومىرى - ۇلى ادامگەرشىلىك پەن ناعىز وفيسەرلىك ابىرويدىڭ تەڭدەسسىز ساباعى. جاپون گەنەرالىنىڭ بۇل ارەكەتى كۇنشىعىس ەلىنىڭ رۋحىن بۇكىل الەمگە مويىنداتقان قاسيەتتى قۇندىلىق رەتىندە تاريحتا قالدى.
لەيلا بولتايەۆا
ertenmedia.kz