قۇلجا نەسىمەن تارتىمدى: قانداستاردىڭ قوناقجايلىعى تۋريستەردى ءتانتى ەتتى
ءۇرىمجى. KAZINFORM - قىتايدىڭ شىنجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق ولكەسىنە قاراستى قۇلجا (ينين) قالاسى - تۋريستەر كوپ باراتىن ايماقتىڭ ءبىرى. بۇل ءوڭىردىڭ قازاقستانمەن تاريحي بايلانىستارى تەرەڭ. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى مەن قازاق قانداستاردىڭ شوعىرلانۋىنا بايلانىستى بۇل قالا ەكى ەل اراسىنداعى مادەني جانە ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ ماڭىزدى ورتالىعىنا اينالدى.
ق ح ر- دىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى ۇيىمداستىرعان اقپاراتتىق ساياحات كەزىندە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
قۇلجاعا قالاي جەتۋگە بولادى؟
2023 -جىلعى 10- قاراشادان باستاپ قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا ۆيزاسىز رەجيم ەنگىزىلسە، 2024 -جىلى قىتايدا قازاقستان تۋريزمىنىڭ جىلى ءوتتى.
ال 2025 -جىل قازاقستاندا قىتاي تۋريزمىنىڭ جىلى بولىپ جاريالانعان. وسىعان وراي اۋە رەيستەردىڭ جيىلىگىن ارتتىرۋ مەملەكەتارالىق بايلانىستاردى نىعايتىپ، تۋريستەر ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. بۇل رەتتە، الماتى - ينين (قۇلجا) - الماتى اۋە باعىتى بويىنشا ۇشۋ جيىلىگى ارتىپ كەلەدى. تۋريستەردىڭ ءبىرازى استانا مەن الماتىدان ۇرىمجىگە جەتىپ، كەيىن قۇلجاعا ۇشاقپەن بارىپ جاتىر. مۇنىمەن قوسا، وسى قالاعا قازاقستاننان اۆتوكولىكپەن نەمەسە اۆتوبۋسپەن ساپارلاۋعا بولادى. قۇلجا قىتاي مەن قازاقستان شەكاراسىنداعى ماڭىزدى كولىك تورابى - قورعاسقا جاقىن جەردە ورنالاسقان. سوندىقتان بۇل شاھارعا ساپارلايتىنداردىڭ قاراسى قالىڭ.
ۇلتتىق سيپاتتاعى قازانشى تۋريستىك كوشەسى
فولكلورلىق تۋريزم دامىعان وسى ايماقتا ءتۇرلى-ءتۇستى ۇيلەردى، قولونەر دۇكەندەرىن، سانالۋان ساۋلەت نىساندارىن تاماشالاۋعا بولادى. ءبىر-بىرىنە تىعىز ورنالاسقان جەر ۇيلەردە قازاقتار، ۇيعىرلار، تاتارلار، وزبەكتەر، ورىستار جانە وزگە ۇلت وكىلدەرى تاتۋ- ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. قۇلجاعا كەلگەن تۋريستەر كوبىنە وسىندا سەرۋەندەپ، فوتوسۋرەتكە ءتۇسىپ جاتادى. بۇل ايماق ءوزىنىڭ ءداستۇرلى قولونەرىمەن، سونداي-اق جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قوناقجايلىعىمەن تانىمال.
قۇلجانىڭ تۋماسى قۇرمەتجان مامەدجان اقساقال قازىر وسى تۋريستىك ايماقتا كۇندەلىكتى قوناق كۇتىپ الۋدى ماقتان تۇتادى.
- قازىر زەينەتكەرمىن. بالا- شاعام وسى جاقتا. حالقى تاتۋ وسى شاھار وزىمە ۇنايدى. قالامىز دامىپ كەلەدى. قازاق، ۇيعىر، قىرعىز، موڭعول، تاتار جانە وزگە دە ۇلت وكىلدەرى ءبىر-بىرىنە جاردەمدەسىپ، ىنتىماقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. قازاقتار مال شارۋاشىلىعىن جاقسى دامىتىپ كەلەدى، - دەيدى قوناقجاي زەينەتكەر.
ءبىز وسى ءۇيدىڭ اۋلاسىنا جاقىنداعان كەزدە، اقساقالدىڭ بالا-شاعاسى داستارحان جايىپ، بارشا مەيماندى كۇتىپ الدى.
- قازاقستاننان تۋريستەر كوپ كەلەدى. قازىر كۇز مەزگىلىندە كۇن سۋىتقان سوڭ عانا قوناقتار ءسال ازايىپ قالدى. جاز كەزىندە كۇنىنە 500-گە تارتا ساياحاتشى كەلەتىن ەدى. مەيماندارعا ءبىزدىڭ سالت-ءداستۇرىمىز، ىنتىماعىمىز ۇنايدى، - دەدى ق. مامەدجان.
ەتونوگرافيالىق مۋزەي
قازانشى تۋريستىك ايماعىنا جاقىن جەردە قۇلجاداعى ۇلت وكىلدەرىنە ارنالعان مۋزەي بار. بۇل نىسانعا بارشا قىتاي مەن شەتەلدەن كەلگەن تۋريستەر مىندەتتى تۇردە ات باسىن بۇرادى.
ەكسپوناتتار اراسىندا قازاقتىڭ، قىرعىزدىڭ، تاتاردىڭ، ۇيعىردىڭ جانە موڭعولدىڭ ۇلتتىق كيىمدەرى، قولونەر بۇيىمدارى قويىلعان. وسىندا قىتايداعى ءار ەتنوستىڭ سالت- ءداستۇرى بويىنشا ەگجەي- تەگجەيلى اقپارات الىپ، كونە جادىگەرلەرمەن تانىسۋعا بولادى.
ىلەدەگى شانشي مەشىتى
قۇلجاداعى شانشي مەشىتى - دۇنگەندەر مەشىتى دەپ تە اتالادى. بۇل مەشىت قىتايدىڭ پروۆينتسيالىق مادەني مۇرا نىسانى رەتىندە قورعالادى. بۇل نىسان 1751 -جىلى سالىنعان جانە ىلە وڭىرىندە العاشقى بوي كوتەرگەن مەشىتتەردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار، ول قىتايدىڭ سين داۋىرىندە سالىنعان ىلە ايماعىنداعى توعىز قالانىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇلكەن يسلام مەشىتى سانالادى.
مەشىتتىڭ باستاپقى اۋماعى شامامەن 6000 شارشى مەتر بولعان. ونىڭ ساۋلەتتىك ءپىشىنى مەن ورنالاسۋى شانشي پروۆينتسياسىنىڭ شيان قالاسىنداعى حۋاجۋە مەشىتىنە (ۇلتتىق مادەني مۇرا نىسانى) ۇقساتىلىپ سالىنعان.
مەشىتتىڭ ساۋلەتتىك ستيلى قىتايدىڭ ءداستۇرلى قۇرىلىس ادىستەرىنە نەگىزدەلگەن. عيمارات ەجەلگى ءارى تالعامپاز، سالتاناتتى ءارى ۇلى پىشىنگە يە. سونداي- اق اراب-يسلام ستيلىنىڭ ەلەمەنتتەرى دە كەزدەسەدى. ناماز زالى ىشكى، سىرتقى جانە ورتاڭعى بولىكتەردەن تۇرادى، جالپى اۋدانى 600 شارشى مەتردەن اسادى جانە مىڭ ادامعا دەيىن ناماز وقۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ليۋسين كوشەسى
دۋمانعا بولەنگەن وسىنداي كوركەم كوشەنىڭ بويىندا قىتايداعى از ۇلتتاردىڭ ءداستۇرلى ۇيلەرى ورنالاسقان. بۇل اۋماقتا قازاق، ۇيعىر، حان، دۇنگەن، ورىس جانە باسقا ەتنوس وكىلدەرى تۇرادى.
ليۋسين كوشەسىنىڭ ساۋلەتىندە قىتاي جانە ەۋروپا ۇلگىسىندەگى نىساندار ءوزارا ۇيلەسىپ تۇر. مۇندا ءتۇرلى مۋزەيلەردى، ۇلتتىق ناقىشتاعى دۇكەندەردى، مادەني ورتالىقتاردى تاماشالاۋعا بولادى.
تۋريستەرگە مىندەتتى تۇردە اككوردەون مۋزەيىنە بارۋعا كەڭەس بەرەر ەدىك. كوللەكسياسىندا الەمنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن جينالعان جۇزدەگەن ەكسپوناتتى قاراپ شىعۋعا بىرنەشە ساعات كەرەك.
بۇل مۋزەيدى ىلە تۋماسى الەكساندر زازۋلين ەسىمدى مۋزىكانت قۇرعان. قازاق، ۇيعىر، ورىس جانە قىتاي تىلدەرىن مەڭگەرگەن الەكساندر ءار ەلدەن الىپ كەلگەن 1 مىڭعا جۋىق اككوردەوندى وسى مۋزەيگە جيناپ وتىر. ولاردىڭ اراسىندا قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپاپتارى دا بارشىلىق.
ايتپاقشى، وسى مۋزەيدە ءوزىنىڭ ءانسامبلى دە بار. «ۇلتتار ىنتىماعى» دەپ اتالاتىن وسى انسامبل مۇشەسى تاڭنار ەسىمدى قازاق جىگىتپەن تانىستىق. ولار قازاقستاننان كەلگەن دەلەگاتسيا وكىلدەرىنە ارناپ «دۋدار-اي» ءانىن ورىنداپ بەردى.
ليۋسين كوشەسىنىڭ بويىنداعى ۇيلەردىڭ بىرىندە قابيدوللا كوكەش ەسىمدى زەينەتكەردىڭ وتباسى تۇرىپ جاتىر.
- ءبىزدى جەرگىلىكتى تۇرعىندار كوپۇلتتى اۋلەت دەپ اتايدى. اكەم - قازاق، انام - ورىس. بالا- شاعام وسىندا. قازاقستاندا اكەمنىڭ تۋىستارى بار، ولارمەن ارالاسىپ تۇرامىز. ايەلىم ۇيعىر ۇلتىنان، ال باۋىرىمنىڭ ومىرلىك جارى - دۇنگەن. ورىس ناعاشىلارىم مەنى اليك دەپ اتايدى. ءقازىر زەينەتكە شىققاننان كەيىن قوناق كۇتۋمەن اينالىسامىز. ليۋسين كوشەسىنە كەلگەن تۋريستەر ات باسىن بۇرىپ، تىنىعىپ الادى. جايلاۋدان ەت الدىرتىپ، كەلگەن قوناقتىڭ ءبارىن كۇتەمىز. بارلىق ۇلتتىڭ تاعامىن دايىنداۋ قولدان كەلەدى، - دەيدى ق. كوكەش.
نارات جايلاۋى
قۇلجا تۇرعىندارى تابيعاتى تاماشا جايلاۋلارعا بارۋعا كەڭەس بەرىپ جاتادى. سونىڭ ءبىرى - نارات. جازدا دا، قىستا دا ادامدار اعىلىپ جاتقان تۋريستىك ورىن. بۇل جايلاۋدا جىلدىڭ كەز كەلگەن مەزگىلى ەرەكشە.
سونىمەن قاتار، نىلقى اۋدانىنداعى جايلاۋلار كوركى كوز اربايتىن اسەم تابيعاتىمەن جۇرتقا تانىمال. بۇل القاپتا ارا شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان.
بۇل جاقتا تۇلپارلارىمەن اتاعى شىققان موڭعولكۇرەدەگى جىلقى ءوسىرۋ شارۋاشىلىعىنىڭ تامىرى تەرەڭدە. ىلە تۇقىمىن وسىرەتىن بۇل اۋداندا مىڭداعان جىلقى بار. قىتاي اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى 2003 -جىلى موڭعولكۇرە اۋدانىنا «قىتايدىڭ تۇلپار مەكەنى» دەگەن اتاق بەرگەن.
سوندىقتان قالانىڭ قاربالاسىنان شارشاعاندار وسى جايلاۋلاردا تىنىشتىقتا راحاتتانا الادى. تۋريستەر مۇندا ارنايى تىگىلگەن شاتىرلاردا نەمەسە كيىز ۇيلەردە ورنالاسادى.
قورعاس بەكەتى
قازاقستان مەن قىتايدىڭ شەكاراسىنداعى قورعاسقا كەلگەن ساۋداگەرلەر دە، تۋريستەر دە اۆتوكولىكپەن ءبىر ساعاتتىق جەردەگى قۇلجاعا بارۋعا تىرىسادى. سونداي- اق قۇلجاداعى تۋريستەر دە قورعاسقا ءجيى ساپارلايدى. بۇل جەردە جىلدىڭ كەز كەلگەن مەزگىلىندە ساۋدا قىزىپ تۇرادى.
ىلە وزەنىنىڭ جاعالاۋى
ىلە وزەنى - شىڭجاڭنىڭ نەگىزگى سۋ ارتەرياسى. جاز كەزىندە قۇلجا وڭىرىندەگى جەرگىلىكتى تۇرعىندار وزەن جاعاسىنا كوپ بارادى. قالاداعى جاعالاۋ سەرۋەندەۋگە جانە فوتوسەسسياعا تاماشا ورىن دەپ سانالادى.
ىلە وزەنىنىڭ كوپىرى - ىلە قالاسىنىڭ وڭتۇستىگىنەن 5 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان، 1975 -جىلى سالىنعان شىنجاڭداعى العاشقى زاماناۋي كوپىر. 1959 -جىلى اعاش كوپىر رەتىندە باستالىپ، 1975 -جىلى تەمىربەتوننان جاسالعان قوس دوعالى كوپىرگە جاڭارتىلدى. ەكى جاعىندا جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى جانە ورنەكتى سەمەنت قورشاۋلارى بار. جاعالاۋداعى ساياباق دەمالىس ءۇشىن تارتىمدى ورىنعا اينالعان.
اۆتور
رۋسلان عابباسوۆ