قازىر حالىق ءان ايتا ما؟

استانا. KAZINFORM - قازاق و باستان قوناقسىز وتىرماعان. مەيرام كۇندەرىن ايتپاعاننىڭ وزىندە، اپتا سايىن بولماسا دا، ايىنا قوناق كۇتپەيتىن شاڭىراق جوقتىڭ قاسى. «كۇندە جيىن، كۇندە توي» قازاققا عانا ءتان سەكىلدى. قازىر قوناقتىقتار مەن توي-دۋماندارداعى وتىرىستارعا نازار سالساق، بۇرىنعىداي قازاقى اندەر شىرقالمايدى. اسىرەسە قوناقكادە ايتىلا بەرمەيدى. ارنايى شاقىرىلعان انشىلەر ونەر كورسەتەدى. بۇرىن داستارقان باسىنداعى قۋانىشقا جينالعان اعايىن اۋىلدىڭ التى اۋىزىن سۇرايتىن. قازىر بۇل ۇمىت بولا باستادى ما، الدە قازاقى ءاندى ايتۋعا قۇلقىمىز بولماي كەتتى مە؟ ويلاناتىن ماسەلە.

ءان ايتۋ - تەك كوڭىل كوتەرۋ عانا ەمەس، ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن، رۋحتى كوتەرەتىن، ۇلتتىق بولمىستى ساقتايتىن بابا ءداستۇرى. بۇگىندە بۇل ءۇردىستىڭ السىرەۋىنە قانداي سەبەپ بولعانى بەيمالىم، ايتەۋىر داستارقان باسىندا ءان ايتىلمايتىن بولدى.

- جيىن-تويلارعا ءجيى بارامىن. تەك اقىسىن تولەپ شاقىرعان انشىلەر شىرقايدى. اسابا دا اقىلى. شىنىندا، قاراپايىم حالىق ءان ايتا بەرمەيدى. ءتىپتى بىردە-ءبىر ءاننىڭ ءسوزىن بىلمەيمىز دە… قوناقتىقتاردا ءان ايتۋدىڭ ورنىنا تەلەفوننان نەمەسە كولونكادان قوسىلعان جەڭىل اۋەندەر عانا قويىلادى. سوعان ەتىمىز ۇيرەنىپ كەتكەن سىڭايلى. جاسىرىپ قايتەمىن، جاستار اراسىندا قازاقى اندەردى بىلەتىن، دومبىرا تارتا الاتىنداردىڭ ازايۋى دا اسەر ەتۋى مۇمكىن. قازىر اسپاپقا ۇيىرسەك جاستاردى كوپ بايقاي بەرمەيمىن. ول از دەسەڭىز، دوستارىمىزبەن جينالعان كەزدە ترەندتەن اسا الماي قالدىق. قازىرگى قىزىق سول بولىپ جاتىر، - دەدى استانالىق تۇرعىن قاسيەت ورازبايەۆا.

راس، ۋاقىتتىڭ وزگەرۋىمەن بىرگە تالعامنىڭ دا وزگەرۋى اسەر ەتسە كەرەك، قازىر ترەند كوبەيدى.

«جاسى دا، جاسامىسى دا قولىنان كەلسىن-كەلمەسىن وسى ءبىر ۇردىسكە تىم جاقىن. بۇعان توسقاۋىل بولا الار ءتۇرىمىز جوق. سەبەبى جەڭىل دۇنيەلەرگە بەيىم بولىپ كەتتىك» دەپ ءوز وكىنىشىن ءبىلدىردى قالا تۇرعىنى.

- شاعىن وتىرىستاردى ايتاسىز، قازىر ۇلكەن تويلاردىڭ وزىندە قوناقكادە سۇرالمايدى. قازاقى اندەر شىرقالمايدى. ەستى اندەر ەستەن شىعىپ كەتتى. ءشامشىنىڭ اندەرى بۇرىن ءجيى شىرقالاتىن ەدى، قازىر ولاردىڭ ورنىن ج ي (جاساندى ينتەللەكت) باستى. جۇرەكتى اۋىرتار تۇسى دا وسى بولىپ تۇر. باسقوسۋلاردا ءبىر ءان سالۋدى ۇمىتتىق. ءان كوڭىلدىڭ اجارى ەدى. قازىر كوڭىلدى كىرلەتىپ الدىق. ءان سالماق تۇگىلى، بارعان قوناقتىقتان ەرتە كەتۋگە اسىعىپ وتىرامىز. سەبەبى ءان ايتۋدى ايتاسىڭ، اڭگىمە ايتىلمايتىن بولدى. تەلەفونعا تەلمىرىپ وتىرادى. قاسىرەت پە، قاسىرەت، - دەيدى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى، اقىن مۇحاربەك جاكەي ۇلى.

- قازاقتىڭ حالىق اندەرى جانە ودان بەرگى ءشامشى، ءابىلاحات، ەسكەندىر اعالارىمىزدىڭ اندەرى ۇلتتىق مۇرامىز ەدى. ۇلتتىق يدەولوگيادان الىستاپ بارا جاتىرمىز. راديو، تەلەۆيدەنيەدە كوركەمدىك كەڭەستەردى قايتا قۇرۋ كەرەك. وندا وڭى مەن سولىن بىلمەيتىن جاس بالالار ەمەس، ارنايى ءبىلىمى بار ماماندار جۇمىس ىستەۋى قاجەت. سول ارقىلى حالىقتىڭ قۇلاعىنا قايتادان ەستى اندەردى ءسىڭىرۋ كەرەك، - دەيدى كومپوزيتور قايرات ءجۇنىسوۆ.

ءيا، بۇرىن قوناق كۇتۋدىڭ ءسانىن كەلتىرەتىن ەرەكشە ءداستۇردىڭ ءبىرى ءان سالۋ، قوناقتان سۇرالاتىن قوناقكادە ەدى. ۇيگە كەلگەن ادام تەك اس ءىشىپ، توردە وتىرۋمەن شەكتەلمەي، ونەرىن كورسەتىپ، ءبىر ءان ايتىپ، كۇي تارتىپ نەمەسە جىردان ءۇزىندى ورىنداپ، ءۇي يەسىنە قۇرمەت بىلدىرەتىن. بۇل ءارى ادەپ، ءارى ونەرگە دەگەن سىيلاستىقتىڭ بەلگىسى بولاتىن. بابا سالتىندا قوناقكادە سۇراۋ ەشقاشان ىڭعايسىزدىق تۋدىرماعان.

كەرىسىنشە، ول وتىرىستى قىزدىرىپ، ادامداردى جاقىنداستىراتىن. ۇلكەندەر حالىق اندەرىن ايتسا، جاستار تەرمە نە ليريكالىق ءان شىرقاپ، دومبىرانىڭ ۇنىمەن كەشتىڭ كوركىن اشاتىن. وسىلايشا، ءار قوناق ءوز ۇلەسىن قوسىپ، وتىرىس تەك داستارقان باسىنداعى اڭگىمەمەن عانا ەمەس، رۋحاني باي مازمۇنمەن ءوربيتىن.

قازىر، وكىنىشكە قاراي، قوناقكادە ۇمىتىلىپ بارادى. قوناقتان ءان سۇراۋدىڭ ورنىنا «ۇيالىپ قالار» دەگەن ويمەن دايىن مۋزىكاعا جۇگىنەمىز. سونىڭ سالدارىنان ءتىرى ءان، شىنايى ەموتسيا، قازاقى وتىرىستىڭ جىلۋى ازايىپ بارادى. ال قوناقكادە - بىرەۋدى ىڭعايسىز جاعدايعا قالدىرۋ ەمەس، كەرىسىنشە، ءار ادامنىڭ بويىنداعى ونەردى وياتۋ، ۇلتتىق ءداستۇردى ساقتاۋدىڭ ءبىر جولى.

- ءوز باسىم شاڭىراعىما شاقىرىلعان قوناقتاردان قوناقكادە سۇرايمىن. ءبىرى كۇي تارتىپ بەرەدى، ءبىرى ولەڭ وقيدى. بۇل ءداستۇر وتباسىمىزدا ۇزىلە قويعان جوق. سەبەبى داستۇرگە اينالدى. ءوزىمنىڭ دە ازداپ ولەڭ وقىپ، ءان سالاتىن قاسيەتىم بار. سوندىقتان «وتىرىستاردا ءان شىرقالمايدى» دەگەنگە كەلىسە قويمايمىن. قانداي قوناقتىقققا بارساق تا ءبارى ءوز ورنىمەن بولىپ جاتادى، - دەدى جۋرناليست دانيار سەيسەنبايەۆ.

قازىرگى ۋاقىتتا كەيبىرەۋلەر قازاقى اندەردى «ەسكى»، «اۋىر» دەپ قابىلداپ، زاماناۋي، جىلدام ىرعاقتى اندەردى تاڭداۋعا بەيىم. الايدا بۇل ۇلتتىق اندەردىڭ قۇندىلىعى تومەندەدى دەگەن ءسوز ەمەس. قالاي بولعان كۇندە دە، ءان - حالىقتىڭ جانى، جۇرەگى. ءان ايتىلعان جەردە رۋح تا، تاربيە دە بار. ءبىز كوز كورىپ، قۇلاق ەستىگەندى عانا قاعاز بەتىنە تۇسىردىك، بۇل جايىندا ويلى وقىرمان نە دەر ەكەن؟..

اسانتەمىر قارشىعا ۇلى

astana-akshamy.kz