قازاقتىڭ ءۇش بىردەي مادەني مۇراسى يۋنەسكو تىزىمىنە ۇسىنىلدى

اتاپ ايتقاندا تۇپكىلىكتى شەشىم 30-قاراشا مەن 5-جەلتوقسان ارالىعىندا قىتايدىڭ سيامىن قالاسىندا وتەتىن ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميتەتتىڭ سەسسياسىندا قابىلدانادى.

قازاقستان «سالبۇرىن - تازى مەن بۇركىت قاتىساتىن ءداستۇرلى اڭشىلىق فەستيۆالى» نوميناتسياسىن جەكە ءوزى ۇسىنعان. قۇجاتتا بۇل جىل سايىن وتكىزىلەتىن فەستيۆالدىڭ تامىرى كوشپەلى حالىقتىڭ سالت- داستۇرىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنى جازىلعان. ادەتتە فەستيۆال كۇزدىڭ سوڭىنان قىستىڭ باسىنا دەيىنگى كەزەڭدە ءوتىپ، شامامەن ءبىر اپتاعا سوزىلادى. وعان ساياتشىلىق قۇراتىن تاجىريبەلى قۇسبەگىلەر مەن تازى يەلەرى قاتىسادى. سونىمەن قاتار شارا اياسىندا ونەرپازدار، ايتىسكەرلەر مەن جاستار دا باس قوسادى.

سالبۇرىن 2013 -جىلى قازاقستاننىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ ۇلتتىق تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. نوميناتسيانى ازىرلەۋگە «قىران» فەدەراتسياسى، «جالايىر شورا» جانە «قانسونار» قاۋىمداستىعى اتسالىسقان.

كەستە تىگۋ ونەرى نوميناتسياسىن قازاقستان تاجىكستان جانە وزبەكستانمەن بىرلەسىپ ۇسىنعان. ول «Kashtachilik san’ati / Kashidaduzi / Biz keste, bedel kestе» دەگەن اتاۋمەن تىركەلگەن.

كەستە تىگۋ — ماتاعا ءتۇرلى ءتۇستى جىپتەرمەن ساندىك ءارى سيمۆولدىق ورنەكتەر ءتۇسىرۋدى قامتيتىن ءداستۇرلى قولونەر ءتۇرى. بۇل ءۇشىن ماقتا، ءجۇن، جىبەك ماتالار، كەيدە بىلعارى دا پايدالانىلادى. كەستەمەن قابىرعاعا ىلەتىن كىلەمدەر، جاستىقتار، كيىم-كەشەك، باس كيىمدەر مەن ۇيگە قاجەتتى بۇيىمدار بەزەندىرىلەدى. بۇل كاسىپپەن نەگىزىنەن ايەلدەر اينالىسادى. ولار ءۇشىن كەستە تىگۋ - ۇلتتىق ءداستۇردى جالعاستىرۋمەن قاتار، تابىس تابۋدىڭ دا ءبىر كوزى.

ال «ءداستۇرلى كيىز باسۋ» نوميناتسياسىن ازەربايجان، يران، قازاقستان، قىرعىزستان، موڭعوليا، تاجىكستان، تۇركيا جانە وزبەكستاندى قوسا العاندا، سەگىز مەملەكەت بىرلەسىپ ۇسىنعان.

كيىزدەن كىلەم، ناماز وقيتىن توسەنىش، كيىز ءۇيدىڭ جابدىقتارى، كيىم-كەشەك پەن ءتۇرلى بۇيىمدار جاسالادى. يۋنەسكو قۇجاتىندا اتالعان ەلدەردىڭ ورتاق مادەني مۇرانى ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىعى جوعارى باعالانعان. سونداي-اق بۇل ءداستۇردىڭ بەلگىلى ءبىر گەوگرافيالىق اۋماقپەن شەكتەلمەيتىنى اتاپ وتىلگەن.

يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگىزۋگە ۇسىنىلعان وتىنىمدەر ءۇش سانات بويىنشا قارالادى. ولار: تىزىمگە ەنگىزۋ، تولىقتىرۋ ءۇشىن ەلدەرگە قايتارۋ جانە ەنگىزۋدەن باس تارتۋ. تىزىمگە ەنگىزۋگە ۇسىنىلعان نوميناتسيالاردى كوميتەت، ادەتتە، تۇپكىلىكتى ماقۇلدايدى.

بيىل ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە ەنگىزۋ ءۇشىن بارلىعى 59 نوميناتسيا ۇسىنىلعان. باعالاۋ ورگانى ونىڭ 56-سىن تىزىمگە قوسۋدى قولداسا، قالعان ءۇش نوميناتسيانى تولىقتىرۋ ءۇشىن ەلدەرگە قايتارۋدى ۇسىنعان.

قازىرگى تاڭدا قازاقستان اتالعان تىزىمدە 14 مادەني مۇرا ەلەمەنتىمەن ۇسىنىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا:

قازاقتىڭ ءداستۇرلى دومبىرا كۇي ونەرى (2014)؛

ايتىس ونەرى (2015)؛

نان دايىنداۋ جانە ءبولىسۋ مادەنيەتى (2016)؛

قازاق كۇرەسى (2016)؛

قازاقتىڭ ءداستۇرلى اسىق ويىندارى (2017)؛

قازاق جىلقىشىلارىنىڭ كوكتەمگى ءداستۇرلى مەرەكەلىك سالت- جورالعىلارى (2018)؛

قورقىت اتا مۇراسى (2018)؛

توعىزقۇمالاق (2020)؛

سۇڭقارمەن ساياتشىلىق قۇرۋ ءداستۇرى (2021)؛

قوجا ناسرەددين تۋرالى ءازىل اڭگىمەلەر ايتۋ ءداستۇرى (2022)؛

ورتەكە ونەرى (2022)؛

ناۋرىز مەرەكەسى (2024)؛

بەتاشار سالت-ءداستۇرى (2024)؛

كيىز ءۇي جاساۋعا قاتىستى ءداستۇرلى ءبىلىم مەن شەبەرلىك (2025).

وسى مۇرالاردىڭ ءبىرقاتارى قازاقستاننىڭ باسقا مەملەكەتتەرمەن بىرلەسكەن ۇسىنىسى نەگىزىندە يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگىزىلگەن.

بۇعان دەيىن 22 جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن قازاقستاننىڭ كيەلى نىساندارى يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگەنىن جازعانبىز.