قازاقتاردىڭ قىتايداعى قونىستانۋ اۋماعى جانە سول جەرلەردەگى باسىم رۋلار

قىتاي تاراپىنا نازار اۋدارساق، قازاقتار شوعىرلانعان اۋماقتار مەن سول جەرلەردەگى باسىم رۋ- تايپالاردىڭ جالپى مالىمەتى تومەندەگىدەي:

التاي ايماعىنىڭ اۋماعى - 119 مىڭ شارشى شاقىرىم. قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن ايماق. التاي ايماعىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار: التاي (سارسۇمبە) قالاسى - كەرەيلەر باسىم. اۋىلدىق جەرلەرىندە سيرەك بولعانىمەن، قالا ورتالىعىندا ءبىرشاما نايمان بار.

كوكتوعاي اۋدانى - كەرەيلەر باسىم.

قابا (جەتى-قابا) اۋدانى - كەرەي، نايمان ارالاس.

شىڭگىل اۋدانى - كەرەيلەر باسىم.

بۋىرشىن اۋدانى - كەرەيلەر باسىم.

بۋرىلتوعاي (جالپاق) اۋدانى - كەرەيلەر باسىم.

جەمەنەي (ساۋىر) اۋدانى - كەرەيلەر باسىم.

ءدوربىلجىن (بەيتون) قالاسى - قازاق از.

تارباعاتاي ايماعىنىڭ اۋماعى - 98,1 مىڭ شارشى شاقىرىم.

قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن ايماق. تارباعاتاي ايماعىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار:

تولى (مايلى- ءجايىر) اۋدانى - كەرەي، ۋاق ارالاس.

ءدوربىلجىن (ەمىل) اۋدانى - نايماندار باسىم.

ساۋان اۋدانى - كەرەيلەر باسىم.

شاۋەشەك (ءۇش-قۇلىستاي) قالاسى - نايماندار باسىم.

كورقاراسۋ (شيحۋ) قالاسى - كەرەيلەر باسىم.

قوبىق تورعاۋىت اۆتونوميالى اۋدانى - نايماندار باسىم.

شاعانتوعاي (بارلىق) اۋدانى - كەرەيلەر باسىم.

بۇل اۋداندا بۇرىن نايماندار باسىم بولعانىمەن، 1962 -جىلعى كوشتە كوبى ءۇرجار، اياكوز جەرىنە ءوتىپ كەتكەن. تاسىرقاي (شىحىزى) قالاسى - كەرەيلەر باسىم. ۇيەڭكىلى (حۋياڭحى) قالاسى - قازاق از. اقتەرەك (باقتى) قالاسى - قازاق از.

سانجى وبلىسىنىڭ اۋماعى - 74,4 مىڭ شارشى شاقىرىم. سانجى وبلىسىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار:

شونجى (شامبالىق) اۋدانى - كەرەيلەر باسىم. ءشورىن، ۋماچاڭ اۋىلدارىنا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن.

قۇتىبي اۋدانى - كەرەيلەر باسىم. تاسباسپالداق، قاراتوبە اۋىلدارىنا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن.

موري قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ قازاقتار شوعىرلانعان موري قالاسى مەن شوقپارتاس، ءشورىن، قىرانتوبە، اقادىر، اققاباق، قالقانتاۋ، سارىنبۇلاق، ىڭگىبۇلاق اۋىلدارىندا - كەرەيلەر باسىم.

سانجى قالاسى - كەرەيلەر باسىم. اشىلى اۋىلىنا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن. ماناس اۋدانى - كەرەيلەر باسىم. شىندىقوزى (كوكوزەن)، سۋساتقان، تاسىرقاي اۋىلدارىنا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن. ۇشبوكەن (فۋكاڭ) قالاسى - كەرەيلەر باسىم. اققول، سانگۇڭ اۋىلدارىنا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن. جەمسارى (بەسبالىق) اۋدانى - كەرەيلەر باسىم. ۋجياچۇي قالاسى - قازاق از.

ىلە ايماعىنىڭ اۋماعى - 57,5 مىڭ شارشى شاقىرىم. قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن وبلىس. ىلە وبلىسىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار: كۇنەس اۋدانى - نايماندار باسىم.

موڭعولكۇرە (ءور-تەكەس) اۋدانى - البان، نايمان ارالاس.

نىلقى (قاس) اۋدانى - نايماندار باسىم.

تەكەس اۋدانى - البان، نايمان ارالاس.

توعىزتاراۋ اۋدانى - نايماندار باسىم.

شاپشال (ءۇيسىنتاۋ) سىبە ۇلتىنىڭ اۆتونوميالى اۋدانى - الباندار باسىم.

قۇلجا (جەلجۇزى) اۋدانى - قازاقتار اۋليە، قارااعاش دەگەن ەكى اۋىلىنا شوعىرلانعان. نايماندار باسىم.

كوكدالا قالاسى - كەرەيلەر باسىم. تارباعاتاي، التاي كەرەيلەرىنىڭ اراسىنان كوشىرىلگەن.

قۇلجا (سۋ-الماتى) قالاسى - قازاق از. نايمان- البان ارالاس. قورعاس (المالى) اۋدانى - نايمان، البان ارالاس. موعولستان حاندىعىنىڭ استاناسى بولعان مەكەن. بۇل اۋداندا بۇرىن سۋاندار باسىم بولعانىمەن، 1962 -جىلعى كوشتە كوبى جاركەنتكە ءوتىپ كەتكەن.

كۇيتۇن قالاسى - كەرەيلەر باسىم.

قورعاس (قاراسۋ) قالاسى - قازاق از. نايماندار باسىم.

قۇمىل ايماعىنىڭ سولتۇستىك، شىعىس جانە ورتالىق بولىكتەرىندەگى قازاقتار قونىستانعان اۋماق - 47,5 مىڭ شارشى شاقىرىم (باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ اۋماعى - 36,6 مىڭ، قۇمىلداعى ءتورت اۋىلدىڭ اۋماعى - 6,7 مىڭ، اراتۇرىكتەگى ەكى اۋىلدىڭ اۋماعى - 3,9 مىڭ شارشى شاقىرىم).

قۇمىل ايماعىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار: قۇمىل (ەۋىرعول) قالاسىنىڭ قازاق شوعىرلانعان دەبەلدىرىك، ۇلاتاي، قويلىق، اقتاس اۋىلدارىندا - كەرەيلەر باسىم. دەبەلدىرىك، ۇلاتاي اۋىلدارىندا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن. باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ قازاقتار شوعىرلانعان باركول قالاسى مەن كولبويى، شالاوبا، سارىشوقى، ۇلكەن قۇلىنشارى، اعاشوبا (باچاڭزى) اۋىلدارىندا - كەرەيلەر باسىم. اراتۇرىك اۋدانىنىڭ قازاق شوعىرلانعان نارىنكىر، تۇركول اۋىلدارىندا - كەرەيلەر باسىم. نارىنكىر اۋىلىنا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن. جاڭا قۋتارى (شينشيڭ) قالاسى - قازاق از.

بۇراتالا تورعاۋىت اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ اۋماعى - 27,9 مىڭ شارشى شاقىرىم.

بۇراتالا وبلىسىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار:

بۇراتالا (سايرام) قالاسى - نايماندار باسىم.

جىڭعىلدى (ەبى) اۋدانى - نايماندار باسىم.

اراسان (جىلىسۋ) اۋدانى - نايماندار باسىم.

الاتاۋ اۋزى (ەرەنقابىرعا) قالاسى - قازاق از.

قوسوگىز قالاسى - قازاق از.

ءۇرىمجى قالاسىنىڭ اۋماعى - 14,2 مىڭ شارشى شاقىرىم. قالا ىشىندەگى شۇيموگۋ (ديىرمەنساي)، ءتاڭىرتاۋ، سايباق، جاڭاقالا، تۋتۇنحى (تومار)، ميدۇڭ (ساندىقوبا) اۋداندارىندا كەرەي، نايمان ارالاس. ميدۇڭ اۋدانىنداعى اقادىر اۋىلىنا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن. ءۇرىمجى قالاسىنىڭ اكىمدىگى شۇيموگۋ اۋدانىندا ورنالاسقان. ءۇرىمجى (قاراتاۋ) اۋدانى - كەرەيلەر باسىم. دابانچىڭ اۋدانى - كەرەيلەر باسىم. قارامايلى قالاسىنىڭ اۋماعى - 7,7 مىڭ شارشى شاقىرىم.

شينجاڭنىڭ ىشكى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ E ى وسى قارامايلى قالاسىندا وندىرىلەدى. قارامايلى قالاسىنىڭ مۇناي ءوندىرىسى بۇكىل قىتاي بويىنشا بەسىنشى ورىندا. قارامايلى قالاسىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار: قارامايلى (ءدام) اۋدانى - كەرەي، ۋاق، نايمان ارالاس. مايتاۋ اۋدانى - كەرەيلەر باسىم. جايرانبۇلاق اۋدانى - كەرەي، ۋاق ارالاس. ورقى اۋدانى - قازاق از.

گانسۋ ولكەسىندەگى جيۋچۋان (سوربۇلاق) ايماعىنىڭ اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ اۋماعى - 29,2 مىڭ شارشى شاقىرىم. اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار:

جىڭعىلدى كەنتى - كەرەيلەر باسىم.

ايناكول اۋىلى - كەرەيلەر باسىم.

قالتىن اۋىلى - كەرەيلەر باسىم.

قانامبار (اقشي) اۋىلى - كەرەيلەر باسىم.

گانسۋ ولكەسىندەگى لينشيا دۇڭگەن اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ قاراقشىتاس (جيشىشان) باۋان-سارت-سالار ۇلتتارىنىڭ اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ اۋماعى - 0,9 مىڭ شارشى شاقىرىم. بۇل اۋداندا باۋان ۇلتىن قالىپتاستىرعان ىلەز رۋىنىڭ ادامدارى تۇرادى. بۇلار تاريحي ءورىس، گەنەتيكالىق قۇرلىم جاعىنان جاعالبايلى رۋىنىڭ ىلەز تارماعىمەن تابىسادى.

بۇلار يسلام دىنىندە بولعانىمەن، ءتىل جاعىنان موڭعولدانعان. قاراقشىتاس اۋدانىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىندار: داحىجيا اۋىلى - ىلەزدەر باسىم. ليۋجي اۋىلى - ىلەزدەر باسىم. كوككول ولكەسىندەگى حايشي (اقسۋ) قوشاۋىت- تيبەت قاۋىمدارىنىڭ اۆتونوميالى وبلىسىنا قاراستى ۇلكەن سايدام اۋدانىنىڭ سايدام كەنتى ورنالاسقان اۋماق - 18,6 مىڭ شارشى شاقىرىم.

سايدام كەنتىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىن: ماقاي (اتكول) اۋىلى - كەرەيلەر باسىم. اتكول اۋىلىنا قازاق اۆتونومياسى بەرىلگەن. كوككول ولكەسىندەگى مالحو تيبەت اۆتونوميالى وبلىسى جايىنشا اۋدانىنىڭ اۋماعى - 1.6 مىڭ شارشى شاقىرىم.

جايىنشا اۋدانىنىڭ جەرىندەگى اكىمشىلىك ورىن: قاڭعان كەنتى - قاڭلىلار باسىم. بۇلار ءوز جەرىندە قاڭعا دەپ اتالادى، قىتايشا كاڭجيا. ولار يسلام دىنىندە بولعانىمەن، ءتىل جاعىنان موڭعولدانعان. كوككول ولكەسىندەگى سوجاڭ تيبەت اۆتونوميالى وبلىسى شۇلەن اۋدانىنىڭ تومەندە اتالاتىن ءۇش اۋىلىنىڭ اۋماعى - 10,2 مىڭ شارشى شاقىرىم. شۇلەن اۋدانىنىڭ جەرىندەگى وسى ءۇش اكىمشىلىك ورىن: مولى كەنتى - ءبىرشاما تاما بار. سارلىق اۋىلى - ءبىرشاما تاما بار. تولى مال فەرماسى - ءبىرشاما تاما بار. بۇلار ءوز جەرىندە توما دەپ اتالادى.

ولار يسلام دىنىندە بولعانىمەن، ءتىل جاعىنان موڭعولدانعان. قىتايداعى وسى اتالعان اۋماقتاردىڭ جالپى كولەمى - 506,8 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. قىتايداعى قازاقتار جايىلا قونىستانعان وسىنشاما كەڭ، سامۇرىق قۇلاشتى اۋماقتىڭ كولەمى قازاقستانداعى سولتۇستىك قازاقستان، شىعىس قازاقستان، الماتى، تۇركىستان جانە اتىراۋ وبلىستارىنىڭ جالپى اۋماعىنا شامالاس كەلەدى. بۇل جەر تۇرىكپەنستان ەلىنىڭ اۋماعىنان 15,6 مىڭ شارشى شاقىرىم، وزبەكستان ەلىنىڭ اۋماعىنان 57,9 مىڭ شارشى شاقىرىمعا ارتىق. قىرعىزستان ەلىنىڭ اۋماعىنان 2,5 ەسە، ازەربايجان ەلىنىڭ اۋماعىنان 5,9 ەسە ۇلكەن.

اۆتور

كوكبورى مۇباراك، تاريحشى

دەرەككوز e-history.kz